خانواده شیعی » سبک زندگی »

پیش درآمدی بر سبک زندگی اسلامی

با توجه به مطالب مطرح شده در قرآن و روایات و بررسی کلی نقشه جامع اسلام برای زندگی انسانها و تعاملات بشر، می توان عدل را به منزله نخ تسبیح زیست مسلمانی دانست و روح سبک زندگی اسلامی را عجین با عدالت معرفی کرد. عدالت در این طرح کلی در تمامی زمینه های فردی و اجتماعی و در عرصه های سیاسی و فرهنگی و اقتصادی و نظامی در جریان است و مسلمان زیستن پیوندی عمیق با عادلانه زیستن دارد.

سبک زندگی یا همان چگونه زیستن از مفاهیمی است که برای تبیین آن باید بسیار دقت نمود چرا که موضوعی حساس و در ارتباط با حیات فردی و اجتماعی انسان میباشد و نشان دهنده مسیر انسان برای حرکت فردی و اجتماعی است.

می توان سبک زندگی را الگویی دانست که انسانها در ابعاد فردی و جمعی با رعایت آن به سمت رسیدن به سعادت خود حرکت میکنند. از این رو هر مکتب فکری و سیاسی برای رسیدن به آرمان شهری که برای خود و پیروانش تعریف می کند مدلی از تعاملات انسان در همه زمینه های فردی و اجتماعی و حتی چگونگی برخورد با طبیعت و منابع را ترسیم مینماید تا پیروان خود را در مسیری که مطلوبشان میباشد سیر دهد.

سبک زندگی درمحافل آکادمیک نیز اینگونه معرفی می شود: “مجموعه رفتارها و الگوهای کنش‌ هر فرد که معطوف به ابعاد هنجاری و معنایی زندگی اجتماعی می باشد اطلاق می‌شود و نشان‌دهنده کم و کیف نظام باورها و کنش‌های فرد است. به عبارتی سبک زندگی بر ماهیت و محتوای خاص تعاملات و کنش‌های اشخاص در هر جامعه دلالت دارد و مبین اغراض، نیات، معانی و تفاسیر فرد در جریان عمل روزمره و زندگی روزانه است”. که این تعریف نیز تفاوت زیادی با آنچه مطرح شد ندارد و بیانگر کلیاتی در موضوع نوع و روش زندگی کردن می باشد.

لزوم ترسیم این چنین نقشه جامع و کاملی برای زندگی انسان ها با نگاهی دقیق بر مفهوم زندگی روشن می شود. زندگی پیوند اساسی با تحرک، رشد، تفکر و عمل دارد و هر کدام از این موارد نیاز به جهت دهی و پیروی از الگویی دارند و امکان ندارد شخصی ادعا کند که بدون جهت گیری و توجه به هدف مسیری را در عرصه فکرو عمل آغاز میکند چرا که این چنین عملی اساسا وجود خارجی پیدا نخواهد کرد و تفکری بر پایه این بی توجهی به نتیجه و هدف شکل نمی گیرد.

در منابع اسلامی (قرآن – حدیث)، ما با سیل عظیمی از مطالب جزیی و کلی که همگی در ارتباط با زندگی انسان است روبرو می باشیم. دین اسلام علاوه بر تشویق انسان برای رسیدن به حیات طیبه نقشه جامعی را نیز در برابر هر انسان آزاده ای قرار می دهد که با اندکی تورق و بررسی در آثار اسلامی قابل مشاهده است و مومنان به اسلام را تشویق به پیروی از چنین برنامه ای می نماید.

انسان برای رسیدن به کمال و در مسیر رسیدن به این آرمان تحقیقا باید تعاملاتی داشته باشد که میتوان این روابط را اینگونه تقسیم بندی نمود:

۱– ارتباط انسان با خداوند

۲- ارتباط انسان با خویشتن

۳- ارتباط انسان با انسانهای دیگر

۴- ارتباط انسان با طبیعت و جهان خارج

در خصوص هریک از موارد بالا و چگونگی و کم و کیف آنها مطالبی کلی و جزیی در منابع اسلامی بیان شده است.از چگونگی برقراری ارتباط با خداوند و روش های آن تا چگونگی برخورد با دوست،همسایه،همسر،فرزند، استاد، قاضی،حاکم،خدمت گذار، مستضعفین، فقرا و سرمایه داران و هم چنین چگونگی تعامل با حیوانات و طبیعت. می توان به این موارد بیان کیفیت روابط را نیز اضافه نمود مانند آداب حکومت داری و سیاست، آداب جنگ و صلح. آداب مربوط به رفتارهای اقتصادی حاکمیت و مردم.

حال سوال این است که آیا می توان اصل یا اصولی را حاکم بر تمامی این قواعد و آداب و دستورات دانست و به عنوان ستون خیمه نقشه جامعه زیست مسلمانی معرفی کرد؟

با توجه به آیات و روایات شاید این امکان وجود داشته باشد که به یک قاعده کلی و اساسی مورد تاکید و تایید قرآن و روایات پی برد این اصل اساسی عمل بر طبق عدل و توجه به مفهوم عدالت در همه زمینه ها میباشد. خداوند در این زمینه اعلام می دارد که تمامی دستوراتش بر طبق عدل می باشد “بالعدل قامت السموات والارض”. برای نمونه تقوا یکی از اساسی ترین مسائلی است که بسیاری از آداب دینی برای رسیدن به آن انجام می گیرد، در قرآن کریم در آیه ای آمده است” اعدلواهو اقرب للتقوی “عدالت را اجرا کنید که نزدیکترین راه دست یافتن به تقوی است. (سوره مائده ۸)یا در آیه ای دیگر لزوم توجه به عدل در تمامی زمینه ها را اینگونه اعلام شده است: ” ان الله یامر بالعدل و الاحسان” خداوند به حتم به اجرای عدالت و نشر احسان امر می کند

در روایات زیادی نیز اصل و اساس حرکت انسان برای رسیدن به کمال پیروی از عدالت و توجه به عدل و اجرای عدالت بیان شده است برای نمونه به بیان چند روایت در این خصوص می پردازیم: قال علی بن ابیطالب علیه السلام:” العدل اصلاح البریه” آفریدگان را اجرای عدالت اصلاح می کند و بس (غررالحکم۳۲) که در این روایت به صراحت به تنها راه رسیدن به سعادت اشاره شده است که باید در تمامی رفتارهای انسان مورد توجه قرار بگیرد. یا در روایتی دیگر عدل را به منزله سامان دهنده زندگی انسانها بیان می دارند؛ امام علی (ع): “جعل الله سبحانه العدل قواما للانام “خداوند سبحان عدل را سامان زندگی مردمان قرار داده است.

با توجه به مطالب مطرح شده در قرآن و روایات و بررسی کلی نقشه جامع اسلام برای زندگی انسانها و تعاملات بشر، می توان عدل را به منزله نخ تسبیح زیست مسلمانی دانست و روح سبک زندگی اسلامی را عجین با عدالت معرفی کرد. عدالت در این طرح کلی در تمامی زمینه های فردی و اجتماعی و در عرصه های سیاسی و فرهنگی و اقتصادی و نظامی در جریان است و مسلمان زیستن پیوندی عمیق با عادلانه زیستن دارد.

منبع: جواد بوجاری