وقتى عزيز دُردانه رقيب پيدا مي‌كند

بهاره صفوى

وقتى به فرزند دوم مي‌انديشيد بهتر است درباره داشتن 2 فرزند و مسائل مربوط به آن فكر كنيد. با اين كه شما و همسرتان در اين باره به توافق رسيده‌ايد، ممكن است فرزند اول شما در مقابل رقيب واكنش‌هاي عجيبى نشان دهد.

بازگشت به بچگي

مهمترين واكنش و رفتار فرزند اول برابر تولد نوزاد پسر وى يعنى برگشت به حالت بچگى است بعضى كودكان، بر اثر پسروي، كارها و مهارت‌هايي را كه بتازگى آموخت‌اند، فراموش مي‌كنند. كودكى كه مي‌توانست خود به آسانى بخوابد حالا به قصه گفتن و لالايى پدر يا مادر نياز پيدا مي‌كند. مادر از يك سو با مشاهده ناتواني او احساس دلسوزى مي‌كند و از سوى ديگر از پسروى او عصبانى مي‌شود.

بعضى كودكان با قدمهاى بلندترى به عقب برمي‌گردند و با سرعت بيشتري رفتار بچگانه را از سر مي‌گيرند. گاهى كودك شيوه حرف زدن خود را تغيير مي‌دهد. مثل بچه اى كه تازه زبان باز كرده حرف مي‌زند و گاهى هوس شيشه پستانك را از سر مي‌گيرد. اين پسروى سريع و رفتار بچگانه براى پدر و مادر ناراحت كننده است و هنگامى كه خود را با 2 «نوزاد» روبه رو مي‌بينند، گيج و عصبانى مي‌شوند. در اين شرايط عادي‌ترين واكنش آنها سرزنش كردن كودك و بازداشتن او از اين رفتار است. در اين باره بهتر است والدين، با پسروى كودك پس از شناسايى عوامل آن به طور مثبت برخورد كنند. اول بايد دانست كه پسروى واكنشي عادى و رايج ميان كودكانى است كه با تنش روبه رو مي‌شوند. افراد بالغ نيز گاهى بر اثر تنش و هنگام عصبانيت، رفتار مشابهي از خود نشان مي‌دهند. مثلا وقتى يك فرد بالغ دچار افسردگي مي‌شود يك ليوان شير گرم يا غذايى را كه در كودكى مي‌خورده هوس مي‌كند يا به رختخواب مي‌خزد و لحاف را بر سر خود مي‌كشد؛ بنابراين وقتى افراد بالغ در مقابله با ناگواري‌ها اين رفتار را از خود نشان مي‌دهند، مشاهده آن را از كودك زير فشار عصبى چيز عجيبى نيست.

دوم اين كه وقتى كودك، نوزاد را مركز توجه همه افراد خانواده مي‌بيند، تصور مي‌كند رفتار او براى والدين جالب و دوست داشتنى است و آن گاه رفتار بچگانه‌اى را كه مدتها ترك كرده است براى جلب توجه ديگران از سر مي‌گيرد. كودك از مشاهده آنچه اطراف او مي‌گذرد به رابطه بين علت و معلول پى مي‌برد. وقتى مي‌بيند نوزاد پوشك مي‌پوشد، گريه مى كند. پستانك مي‌مكند و در عين حال نسبت به او رسيدگى زياد مي‌شود، رابطه‌اى بين رفتار بچگانه و جلب توجه پيدا مي‌كند و خود نيز اين رفتار را پيش مي‌گيرد. بهترين راه جلوگيرى از پسروي كودك، پذيرش احساساتى است كه به صورت رفتار بچگانه جلوه مي‌كند. والدين بايد به كودك ياد دهند كه او مي‌تواند با رفتار بجا كه نشانه رشد اوست، بهتر توجه ديگران را به خود جلب كند.

احساسات كودكانه

گاهى كودك بزرگتر نسبت به نوزاد، احساس خشم و حسادت مي‌كند و حتى اين احساس به شكل رتفار خشونت آميزى در مي‌آيد. اين رفتار، طبيعى و قابل پيش‌بينى است، زيرا خشم و حسادت ميان همه افراد و در همه سنين وجود دارد. كودك خشمگين ممكن است خشم خود را با كتك زدن، فرياد و گفتار زشت نشان دهد.

با مشاهده اين رفتار ناپسند، والدين نبايد ريشه مشكل را در وجود نوزاد جستجو كنند، بلكه كودك ممكن است بدون داشتن برادر يا خواهر كوچكتر هم رفتار مشابهي از خود بروز دهد. پدر و مادر نباد او را از نشان دادن اين احساسات منع كنند.

بايد به كودك آموخت كه احساس خشم و غصب طبيعى است ولى نبايد تسليم آن شد و بهتر است با كنترل آن از بدرفتارى خوددارى كرد. وقتي كودك احساس بدى پيدا مي‌كند، غالبا آن را به شكل بچگانه‌اي بروز مي‌دهد. واكنش كودك در اين حالت با گريه، فرياد يا پرتاب كردن اشياء و كتك زدن و چنگ كشيدن به صورت بچه ها و نوزاد ظاهر مي‌شود. اين واكنش به كودك كمك مي‌كند عصبانيت و خشم خود را فرونشاند، ولى از آنجا كه اين واكنش به كودك كمك مى كند عصبانيت و ناراحتى والدين و كودك پس از پايان مشاجره مي‌شود.

وقتى كودك بر اثر عصبانت احساس خود را با رفتار و گفتار زشت نشان مي‌دهد پدر و مادر بايد به او كمك كنند تا او بتواند با حرف زدن، احساس واقعى خود را بيان كند. وقتى كودك مشغول بازى با عروسك يا اسباب بازى است، دوست ندارد كسى مزاحمش شود يا او را وادار به خوابيدن كند. اگر والدين بخواهند كودك را در اين حالت بخوابانند، ممكن است با مخالفت او روبه رو شوند و در صورت پافشاري، كودك با عصبانيت و رفتار و گفتار نامناسب خود پدر و مادر را برنجاند. براى تربيت كودك و آرام كردنش بهتر است مقابل اين رفتار خونسردى و متانت خود را حفظ كنيد و با چشم پوشى از خطاى او احساس وى پاسخ دهيد. حفظ آرامش و متانت برابر كودكى كه كنترل رفتار و گفتار خود را از دست داده، كار دشواري است، ولى اين شيوه تربيتى به او مي‌فهماند كه دادزدن و كج خلقى روش خوبى براى ابراز عصبانيت نيست. اگر والدين هم در مقابل اين برخورد آرامش خود را از دست بدهند، كودك هرگز نخواهد توانست به اعمال و رفتار خود مسلط شود. اگر بتوانيد رفته رفته به كودك بياموزيد كه به جاى تندى و خشونت، عصبانيت خود را به زبان آورد و آن را ابراز كند، پس از مدتى خواهد توانست احساس خود را بهتر بروز دهد و از پرخاشگرى خوددارى كند.

تقويت دوستي ميان فرزندان

كودك به طور طبيعي برابر هر تغييرى كه روند زندگى عادى را مختل كند، واكنش نشان مي‌دهد. بويژه وقتى كودك احساس كند با تولد نوزاد مقدارى از توجه و عشق والدين را از دست داده است. اگر كودك به خاطر اين احساس از خود تندى و درشتى نشان مي‌دهد والدين بايد برابر اين رفتار با مهربانى و نرمى برخورد كنند.

برخورد تند و سرزنش كردن كودك در اين شرايط واكنش منفى او را از ميان نمي‌برد، بلكه از ترس اين كه عشق و توجه والدين را از دست بدهد، احساس خود را پنهان و در فرصت مناسب عصبانيت خود را بر سر نوزاد خالى مي‌كند. در اين شرايط بايد احساس كودك را بپذيرد تا بتواند خود را آرام كند. بهتر است والدين، كودك را تشويق كنند تا احساس خود را به زبان آورد و بيان كند، حتى اگر از كلماتى استفاده كند كه شنيدن آنها خوشايند نباشد. اگر او نمي‌خواهد نوزاد در خانه بماند و اين احساسات را به روشنى بيان مي‌كند بايد با متانت و خونسردي به حرف او توجه كنيد. برابر اين رفتار، با لحن آرام و مهربان با او راه بياييد و ضمن دلدارى به او بگوييد نوزاد براى شما نيز زحمت زيادى درست كرده و باعث شده است نتوانيد وقت زيادى را با هم بگذرانيد. به او اطمينان دهيد او را دوست داريد. لازم نيست براى تولد نوزاد ابراز تاسف و پشيماني كنيد تا واكنش هاى كودك را كاهش دهيد. اگر به راحتي احساسات او را بپذيريد و به او اطمينان دهيد كه هميشه او را دوست داريد، از جانب شما احساس امنيت مي‌كند و واكنش منفي كمترى نسبت به نوزادنشان خواهد داد.

به كارهاي خوبى كه كودك براى نوزاد انجام مي‌دهد دقت كنيد و او را به خاطر مواظبت و رعايت سكوت هنگام خواب نوزاد تشويق كنيد. از اين كه هنگام دويدن در اتاق دقت مي‌كند تا صدمه‌اى به نوزاد نرسد. او را تحسين كنيد. اين تشويق و تحسين به كودك اعتماد به نفس و دلگرمى مي‌دهد و او را ترغيب مي‌كند تا بيشتر مواظب خواهر يا بردار كوچكتر خود باشد . اسباب‌بازي‌هايش را در اختيار او بگذارد. كارهاى خوب او را از هر روز يادآورى و به خاطر آنها ابراز رضايت كنيد. با اين شيوه كودك به شما اعتماد پيدا خواهد كرد و اگر روزى به علت كار اشتباهى از او انتقاد كنيد، اشتباه خود را خواهد پذيرفت.

منبع :جام جم 16/9/83