خانواده شیعی » روانشناسی »

ورزش هاى فکرى

فکر و اندیشه

یکى از ابزار موفقیت انسان، تفکر و اندیشه سالم است. اگر انسان بخواهد رشد فکرى پیدا کند، باید فکر خود را در مسیر بالندگى و رشد، حرکت دهد، کسانى که انگیزه فرهنگى و علمى والائى دارند باید با ورزش‌هاى مخصوصى، قدرت تفکر خود را بالا ببرند.

على(علیه السلام) مى فرماید: همانا فکر تو، وسعت همه کارها را ندارد پس آن را براى کارهاى مهم، آزاد بگذار.[۱]

و در روایت دیگر فرمودند: وقتى فکرت را بر تمام کارهایت مقدم بدارى، آینده‌ات نیکو خواهد شد.[۲]

فکر و اندیشه، نیاز به مراقبت دارد و انسان باید سعى کند افکار خود را از آلودگیهاى فکرى پاک کند و قدرت اندیشه و تفکر را در مسائل زیربنائى به کار گیرد.

براى این کار، تمرین بسیار لازم است تا فکر انسان، از عوامل متفرق به سوى تفکر در مسائل اعتقادى عبادات و مطالعه به کار گرفته شود.

شرایط ورزش روحى، فکرى

ورزشهاى روحى و فکرى باید تحت شرایط و برنامه‌هاى صحیح اجراء شوند تا آثار و نتیجه مثبت داشته باشند.

۱٫ مکان ورزشى خلوت و بى سر و صدا باشد.

۲٫ زمان هر تمرین حداقل ۱۰ تا ۲۰ دقیقه باشد.

۳٫ زمان تمرین منظم باشد.

۴٫ حداقل روزى یکبار تمرینها انجام شود.

۵٫ تمرکز در تمرینها وجود داشته باشد.

ورزش تمرکز در مطالعه

یکى از مشکلات افراد در مطالعه، عدم تمرکز در مطالعه است. بسیارى از افراد هنگام مطالعه تمرکز ندارند و خیلى زود از آن خسته مى شوند. براى آن که در مطالعه تمرکز حاصل شود، باید عوامل تفرقه در مطالعه را جستجو کرده و آنها را از بین برد.

عوامل تفرقه فکر

۱٫ مشکلات و نارسایی ها

مشکلات و نارسایی ها مى توانند عامل تفرقه فکر باشند و فکر انسان را به خود مشغول دارند. لذا باید مشکلات و نارسایی ها را هنگام مطالعه فراموش نماییم.

على (علیه السلام) مى فرماید: کسى که بسیارى از امور را پشت سر نیندازد، خوشى زندگیش مختل مى شود.[۳]

یکى از برخوردهاى منطقى با مشکلات، فراموش کردن آنهاست.

۲٫ کسالت و تنبلى

یکى از عوامل تفرقه در مطالعه، کسالت وتنبلى است، هر کسى داراى این صفت باشد، نه تنها در مطالعه موفق نمى شود، بلکه در سایر کارهاى خود نیز موفقیتى نخواهد داشت. در روایت مى خوانیم:

بر تو باد پرهیز از سستى و بى حوصلگى. زیرا این دو مانع بهره بردارى و سود تو از دنیا و آخرت خواهد شد.[۴]

کسالت و تنبلى را باید با عزم و اراده از بین برد. على (علیه السلام) مى فرماید: با اراده محکم به جنگ سستى ها بروید.[۵]

۳٫ آمال و آرزوهاى معقول و غیر معقول

آمال و ‌آرزوها چه معقول باشند یا غیرمعقول تلقى گردند، باعث تفرقه حواس انسان مى شوند. از نظر شرع مقدس اسلام نیز آرزوها باید کوتاه و محدود و قابل دسترسى باشد و گرنه آفت دین و دنیا به شمار مى رود.

امام صادق (علیه السلام) مى فرمایند: دنیا مانند آب دریاست، تشنه هر چه بیشتر از آن بنوشد، عطش او زیادتر مى شود تا او را به هلاکت برساند.[۶]

۴٫ سروصداهاى ناهنجار

یکى از عوامل تفرق حواس سر و صداست. مشکل آلودگى صوتى یکى از مشکلات فراگیر جامعه است. فردى که مى خواهد مطالعه کند باید مکانى را براى مطالعه در نظر بگیرد که خالى از سرو صدا باشد.

۵٫ اشتغالات فکرى

یکى از عوامل تفرقه حواس، اشتغالات فکرى بیش از حد مى باشد. وقتى فکر انسان متفرق ومشغول باشد، نمى تواند در مطالعه تمرکز پیدا کند. لذا على (علیه السلام) مى فرماید:

همانا فکر تو وسعت همه کارها را ندارند، پس آن را براى کارهاى مهم آزاد بگذار.[۷]

۶٫ خستگى

یکى از موانع مطالعه و تمرکز، خستگى است. کسى که مى خواهد کارهاى فکرى انجام دهد، باید خود را بیش از اندازه خسته نکند. کارهاى بدنى، فعالیت هاى ورزشى سنگین که همراه با خستگى باشد با کارهایى فکرى در تضاد مى باشد.

۷٫ اضطراب و نگرانى

اضطراب و نگرانى، عامل تفرقه حواس و باعث عدم تمرکز در انسان است.[۸]

۸٫ شرایط نامناسب محیط

یکى از عوامل تفرقه فکر، شرایط بد و نامناسب محیط مطالعه است. سرد بودن زیاد مکان مطالعه، گرم بودن زیاد مکان مطالعه، کم یا زیاد بودن نور و عدم نور کافى، از شرایط نامناسب محیط مطالعه به شمار مى رود.

ورزش تمرکز براى خوابیدن

یکى از مشکلات عصر حاضر، بدخوابى و کم خوابى است.[۹] بسیارى از افراد، از دیر خوابیدن در هنگام شب، گله دارند و برخى به داروهاى خواب آور متوسل مى شوند. امّا بیدار خوابى را مى توان با به دست آوردن تمرکز در هنگام خواب درمان کرد:

۱٫ هر شب هنگام خواب، چند دقیقه پیرامون کارهاى روز خود فکر کنید و جهات مثبت و منفى آن را ارزیابى کنید.

۲٫ عوامل گرایش به کارهاى بد و عوامل گرایش به کارهاى خوب را بررسى کنید. تصمیم بگیرید کارهاى بد را تکرار نکنید و کارهاى خوب را بیشتر انجام دهید.

۳٫ دعاهاى هنگام خواب را بخوانید.[۱۰]

۴٫ دو ساعت قبل از خوابیدن، از خوردن غذاها و آشامیدنی هاى مقوى پرهیز کنید.

۵٫ بالش زیر سر را، کوتاه انتخاب نمائید.

۶٫ از موادى که زائل کننده خواب هستند مثل چاى و قهوه استفاده نکنید.

۷٫ تنفس را از راه بینى انجام دهید.

۸٫ اگر از خواب بیدار شدید، روى برنامه‌هاى جدید خود فکر کنید، کارهایى را که باید انجام دهید دسته بندى کرده و نسبت به زمان و مکان آن برنامه‌ریزى نمائید. این برنامه ریزى، بر اساس واقعیات باشد.

۹٫ پارچه‌اى روى دو چشم قرار دهید تا به تاریکى بیشتر کمک شود.

پى نوشتها

[۱] . غرر الحکم، ص ۲۵۲٫
[۲] . میزان الحکمه، ج ۷، ص ۵۳۹٫
[۳] . میزان الحکمه، ج ۷، ص ۲۶۸٫
[۴] . میزان الحکمه، ج ۸، ص ۳۹۳٫
[۵] . میزان الحکمه، ج ۸، ص ۳۹۵٫
[۶] . اصول کافى، ج ۲، ص ۱۳۶٫
[۷] . غرر الحکم، ص ۳۵۲٫
[۸] . توضیح در کتاب اضطراب و نگرانى اثر دیگر مؤلف.
[۹] . توضیح بیشتر را در کتاب تربیت فرزند اثر دیگر مؤلف مطالعه کنید.
[۱۰] . توضیح این را در کتاب اخلاق در زندگى ج ۱، اثر مؤلف مطالعه کنید.
محمد حسین حقجو
منبع: سایت اندیشه قم