هفت راه براى ايجاد فضاى شاد در خانواده «چگونه با فرزندان خود سخن بگویيم؟»

 غزاله مرعشى

خانواده‌ها با هم متفاوتند. هر كدام خصوصيات، رسوم، الگوهاى فكرى و روش‌هايى خاص براى برقرارى ارتباط با يكديگر دارند. پس نمى‌توان الگويى خاص و با قواعد مشخص را به عنوان «دستورالعمل داشتن خانواده موفق» به همه تعميم داد. از طرف ديگر خانواده بايد قوانين خاص خود و تعريف‌هايى نيز داشته باشد. همه ما دوست داريم چنين جوى بر خانواده‌مان حكمفرما باشد ولى با استرس‌هايى كه زندگى روزمره به ما تحميل مى‌كند به وجود آوردن چنين فضايى سخت‌تر مى‌شود. بد نيست گاهى به تغييراتى كه منجر به بهبود فضاى عاطفى خانواده مى‌شود فكر كنيم.

۱- در انتخاب كلمات بيشتر دقت كنيد نحوه صحبت كردن ما با بچه‌ها، خود بخشى از فضاى عاطفى خانواده است كه مى‌توان آن را به راحتى بهبود بخشيد. در كنار كمك به كودكان خود، بايد به آنان ياد دهيم احساسات خود را صادقانه بيان كنند. بنابراين بايد مراقب لحن و عباراتى باشيم كه هنگام حرف زدن با آنها به كار مى‌بريم. گاهى فراموش مى‌كنيم كه كودكان تا چه اندازه انتقادات والدين را جدى مى‌گيرند و عباراتى كه ما براى سرزنش آنها به كار مى‌بريم چقدر بر احساس‌شان نسبت به خودشان تأثير مى‌گذارد. از نظر روان‌شناسى كودكانى كه توسط والدين‌شان مرتب و به صورت اغراق آميز مورد سرزنش قرار مى‌گيرند، به شدت احساس گناه و شرمسارى مى‌كنند و از نظر عاطفى منزوى مى‌شوند. انتقاد از كودكان بايد سازنده باشد و راه تغيير رفتار بدشان را به آنها نشان دهد.

روش ديگر انتقاد كردن از كودكان اين است كه به آنها يادآورى كنيم رفتارهايشان چه تأثيرى روى ما دارد. در اين صورت آنها به جاى مقاومت در برابر خواسته ما، همدلى بيشترى از خود نشان مى‌دهند.

۲- نظم و ثبات به وجود آوريد چارچوب قابل پيش‌بينى براى فعاليت‌هاى روزانه، قوانين واضح و دائمى و يك خانه سازمان يافته به والدين و فرزندان كمك مى‌كند تا بيشتر احساس آرامش و راحتى كنند. اين فضا، به تعادل عاطفى اعضاى خانواده بسيار كمك مى‌كند. هنگامى كه مشاجره‌ها، تنش‌ها و بحران‌ها رخ مى‌دهند، اين چارچوب و قوانين دائمى خانواده براى افراد، پشتيبانى آشنا و اطمينان بخش است، بخشى قابل اعتماد كه آرامش‌بخش است و هيچ‌گاه تغيير نمى‌كند. اگر در چارچوب زندگى خود تغييراتى دهيد كه شب‌ها به رختخواب رفتن بچه‌ها با آرامش بيشترى همراه باشد از بسيارى از ترس‌هاى كودكان از تاريكى كه معمولاً شب‌ها و وقتى چراغ‌ها خاموش مى‌شود رخ مى‌دهد، جلوگيرى خواهيد كرد. البته بايد توجه داشت كه اگر اين قوانين بسيار غير قابل انعطاف باشد به كودكان اجازه نشان دادن خلق و خو، پسند و سليقه و عادات و خصيصه‌هاى منحصر به فردشان را نخواهد داد و موجب اختلال در رشد شخصيت آنان مى‌شود.

۳- نشست‌هاى خانوادگى براى اختصاص وقت بيشتر به اعضاى خانواده زمانى كه اعضاى خانواده همه در كنار هم هستند به قدرى لذت‌بخش است كه بعضى خانواده‌ها به طور منظم زمانى را براى بحث و گفت‌وگو در مورد مشكلات يا حتى صحبت در مورد اتفاقات خوشايندى كه براى‌شان رخ داده است مى‌گذارند. بعضى‌ها ترجيح مى‌دهند اين جلسات را جمعه شب‌ها برگزار كنند تا بتوانند براى هفته‌اى كه پيش رو دارند برنامه‌ريزى كنند.

۴- حس عشق ورزيدن را در فرزندان خود بيدار كنيد زندگى روزمره پر از فرصت‌هايى است كه مى‌توانيم از آنان براى عشق ورزيدن به فرزندان‌مان استفاده كنيم. محققان دريافته‌اند در خانواده‌هايى كه والدين زمان بيشترى را به بازى كودكان، شوخى كردن و صحبت كردن درباره افكار و احساسات‌شان با كودكان اختصاص مى‌دهند، فرزندان داراى رفتارى دوستانه، سخاوتمند و سرشار از عشق هستند، هر چه بيشتر به كودكانمان عشق بورزيم احساس عشق و دوست داشتن در آنها بيشتر شكل مى‌گيرد. بسيارى از والدين هنگامى كه زمانى را به طور مشخص و با توجه كامل با فرزندان خود صرف مى‌كنند بيشترين احساس هماهنگى را از نظر عاطفى با آنان دارند. در حين مكالمه‌ها فرزندان ترس‌ها و احساسات فرو خورده خود را با والدينشان در ميان مى‌گذارند.

همه ما دوست داريم فرزندانمان با ديگران، به خصوص خواهر و برادرشان با مهربانى، احترام و انصاف برخورد كنند كه با پرورش حس عشق ورزيدن در وجودشان همه اينها محقق مى‌شود. مى‌توان جدولى تهيه كرد و از كودكان خواست در پايان هر روز نام كسى را كه كار خوبى براى آنان انجام داده در آن يادداشت كنند. اين كار باعث پرورش حس دوستى و قدرشناسى در آنها مى‌شود.

۵- جشن‌ها و رسوم خانوادگى كنار گذاشتن اوقاتى از روز يا هفته براى دور هم جمع شدن اعضاى خانواده به كودكان حس همبستگى مى‌دهد، تا جايى كه حتى وقتى بزرگ شوند به خانواده خود احساس تعلق و وابستگى دارند. بعضى خانواده‌ها به طور مرتب و به صورت دسته‌جمعى در مراسم مذهبى شركت مى‌كنند (مثلاً همه با هم به مسجد مى‌روند) و بعضى‌ها آخر هفته به پارك مى‌روند. بعضى‌ها تصميم مى‌گيرند آخر هفته را جشن بگيرند! يك شام ساده و لذت‌بخش كه همه آن را دوست دارند، انجام چند بازى با حضور همه اعضاى خانواده، به سينما رفتن و… همين جشن‌هاى كوچك كودكان را به صرف وقت بيشتر در كنار ديگر اعضاى خانواده علاقه‌مند مى‌كند.

۶- مشكلات و مشاجرات اين روزها زندگى آن قدرها هم پايدار و مطمئن نيست. حتى بهترين و موفق‌ترين زوج‌ها هم درگير دعوا، مشكلات اقتصادى و عاطفى مى‌شوند، والدين از هم طلاق مى‌گيرند و با فرد ديگرى ازدواج مى‌كنند و… همه اين موارد حتى دلسوزترين والدين را نيز دچار چالش مى‌كند. مشكلات بخشى از زندگى ما هستند كه نمى‌توان آنها را انكار كرد. ولى با بهبود فضاى عاطفى خانواده مى‌توان اثر مخرب آنها را به شدت كم كرد.

هنگامى كه والدين با يكديگر مشاجره لفظى دارند، پس از حل مشكل بايد به فرزندان خود توضيح دهند كه اكنون همه چيز مثل سابق است و پدر و مادرشان ديگر با هم مشكلى ندارند. به فرزندانتان بگوييد كه شما هم گاهى با هم اختلاف نظر پيدا مى‌كنيد و عصبانى مى‌شويد ولى الآن مسائلتان را حل كرده‌ايد. بگوييد متأسفيد كه آنها صداى شما را هنگام مشاجره شنيده‌اند.

۷- زمانى را بدون حضور فرزندان و فقط با همسرتان بگذارنيد اين والدين هستيد كه فضاى حاكم بر خانواده را مى‌سازند. هنگامى كه به خاطر بدهى‌هايمان عصبانى هستيم، مشكلات محل كار نگرانمان كرده است يا از همسرمان دلگيريم، ناخواسته به فضاى عاطفى خانواده لطمه مى‌زنيم و فرزندانمان را ناراحت و نگران مى‌كنيم. والدين نيز نياز به زمانى دارند كه بدون حضور فرزندان درباره خود و مشكلاتشان صحبت كنند. با همسرتان به پياده‌روى يا رستوران برويد. به اين ترتيب، هم در حين گفت‌وگو درباره مشكلات به يكديگر دلدارى مى‌دهيد و هم عشقى را كه شما را براى نخستين بار در كنار يكديگر قرار داد، دوباره تجربه مى‌كنيد.
منبع: ریدرز دایجست
نقل از روزنامه ایران