نیكی به پدر و مادر

1-«ثواب نگاه»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : نَظَرَ الوَلَد الی والدَیهِ حُبّاً لهُما عبادَة.

«بحار الانوار، ج 74، ص 80»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: نگاه محبّت آمیز فرزند به پدر و مادرش عبادت است.

 

2-«بزرگ ترین وظیفه»

قال الامام علی – علیه السّلام – : برّ الوالدین أكبَرُ فریضةٍ.

«تصنیف غرر الحكم، ص 407، ح 9339»

امام علی – علیه السّلام – فرمود: بزرگترین تكلیف الهی نیكی كردن به پدر و مادر است.

 

3-«نگاه غضبناک»

قال الامام الصادق – علیه السّلام – : مَنْ نَظَر الی أبَویه نَظَرَ ماقتٍ و هُما ظالمانِ لَهُ، لم یَقبَلِ اللهُ لَهُ صلاةً.

«اصول كافی، ج 4، ص 50»

امام صادق – علیه السلام – فرمود: هر کس به پدر و مادرش از روی غضب نگاه كند حتی در حالی که آنها در حق او ظلم می کنند، خدا هیچ نمازی را از او قبول نمی نماید.

 

4-«پاداش نگاه مهربان»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : ما وَلدٌ بارٌّ نَظَرَ الی أبویهِ الاّ كان له بكلّ نظْرَةٍ حجَّةً مبرورةً … .

«بحارالانوار، ج 74، ص 73»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: هر فرزند نیكوكاری كه با مهربانی به پدر و مادر خویش نگاه كند، در مقابل هر نگاه، ثواب یك حجّ كامل مقبول به او داده می شود. سئوال كردند ای رسول خدا، حتّی اگر در هر روز صد مرتبه نگاه کند؟ فرمود: آری خداوند بزرگتر و پاك تر است.

 

5-«تشکر از والدین»

قال الامام الرضا – علیه السّلام – : انَّ اللهَ عزّوجلّ … أمر بالشّكر لهُ و بالوالدین فمن لم یشكر والدیه لم یشكرُ الله.

«بحارالانوار، ج 74، ص 77»

امام رضا – علیه السّلام – فرمود: همانا خداوند عزّوجلّ به سپاسگذاری از خود و پدر و مادر فرمان داده است. پس كسی كه از پدر و مادر خویش سپاسگذاری نكند، شكر خداوند را نیز به جا نیاورده است.

 

6-«افضل اعمال»

سئل عن الامام الصّادق – علیه السّلام – أی الاعمال أفضَلُ؟ قال: الصّلاةُ لِوَقتِها و برّ الوالدین و الجِهادُ فی سبیل اللهِ.

«بحار الانوار، ج 74، ص 85»

از امام صادق – علیه السّلام – پرسیدند: ‌برترین اعمال كدامند؟ امام فرمود: نماز اوّل وقت، نیكی به پدر و مادر و جهاد در راه خدا.

 

7-«حدود اطاعت از والدین»

قال الامام الرضا – علیه السّلام – : برّ الوالدین واجبٌ و ان كان مُشركین و لا طاعةُ لهما فی معصیة الخالق … .

«تفسیر صافی، ج 2، ص 37»

امام رضا – علیه السّلام – فرمود: نیكی به پدر و مادر واجب است اگر چه آنها مشرك باشند، البته در جائی كه اطاعت از آنها موجب معصیت و نافرمانی پروردگار شود، نباید فرمانبرداری نمود.

 

8-« پاداش محبت به والدین»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : بینا موسی بن عمران یُناجی عزّوجلّ اذ رأی رَجُلاً تحت عرش الله عزّوجلّ فقال: یا ربِّ … .

«بحارالانوار، ج 74، ص 65»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: هنگامی كه حضرت موسی – علیه السّلام – مشغول مناجات با پروردگارش بود، مردی را دید كه در سایه عرش الهی در ناز و نعمت است، عرض كرد: خدایا این كیست كه عرش تو بر او سایه افكنده است؟ خداوند متعال فرمود: او نسبت به پدر و مادرش نیكوكار بود و هرگز سخن چینی نمی كرد.

 

9-«بازگشت نیکی»

قال الامام علی – علیه السّلام – : مَنْ بَرَّ والدیهِ بَرَّهُ ولدُهُ.

«تصنیف غرر الحكم، ص 407، ح 9341»

امام علی – علیه السّلام – فرمود: كسی كه به پدر و مادر خویش نیكی كند، فرزندان او نیز به او نیكی خواهند كرد.

 

10-«حقوق والدین بر اولاد»

قال الامام علی – علیه السّلام – : … حقّ الوالِدِ أن یُطیعَهُ فی كلّ شئٍ الاّ فی معصیةِ اللهِ سبحانَهُ.

«نهج البلاغه، حکمت 339»

امام علی – علیه السّلام – فرمود: حق والدین برفرزندان این است كه در هر چیزی از او اطاعت كند مگر در چیزی كه موجب معصیت و نافرمانی خداوند سبحان است.

 

11-«الویت در نیکی»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : جاءَ رجلٌ الی النبیّ – صلّی الله علیه و آله – فقال یا رسول الله من أبَرُّ؟ قالَ: اُمُّكَ، قالَ: ثمَّ من: قال اُمُّكَ … .

«بحارالانوار، ج 74، ص 94»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: شخصی خدمت رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – رسید و گفت: ای رسول خدا به چه كسی نیكی كنم؟ حضرت فرمود: به مادرت. گفت: بعد از او به چه كسی؟ حضرت فرمود: به مادرت. گفت: سپس به چه كسی؟ حضرت فرمود: به مادرت. باز پرسید: بعد از او به چه كسی؟ حضرت فرمود: به پدرت.

 

12-«حقوق والدین»

سئل ابا عبدالله – علیه السّلام – عن قولِ الله: «و بالوالدین احساناً» فقال: ألاحسانُ أن تُحسِنَ صحبَتَهُما … .

«بحارالانوار، ج 74، ص 79»

از امام صادق – علیه السّلام – در مورد معنای آیه « و بالوالدین احساناً‌‌» پرسیدند، حضرت فرمود: احسان به پدر و مادر این است كه رفتارت را با آنها نیكو سازی و مجبورشان نکنی تا چیزی را كه نیاز دارند از تو بخواهند.(یعنی قبل از اظهار نیاز درخواست آنها را برطرف كنی.)

 

13-«احترام به والدین»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : لا تملَأ عینیكَ من النَّظَرِ الیهما الاّ برحمةٍ و رقَّةٍ و لا ترفَع صوتكَ فوقَ أصواتِهِما و لا یَدیكَ فوق أیدیهما و لا تتقدَّم قُدّامهُما.

«بحارالانوار، ج 74، ص 79»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: چشمهایت را جز از روی دلسوزی و مهربانی به پدر و مادر خیره مكن و صدایت را بلندتر از صدای آنان نبر و دستهایت را بالاتر از دستهای آنان نیاور و جلوتر از آنان قدم بر مدار.

 

14-«حقوق پدر بر ذ مه فرزند»

قال الامام الرّضا – علیه السّلام – : سألَ رجلٌ رسولَ اللهِ – صلّی الله علیه و آله – : ما حقُّ الوالِدِ علی ولدهِ؟ قال: لا یسمیّهِ باسْمِهِ، و لا یمشی بین یدیهِ و لا یجلسُ قبلَهُ و لا یستَسِبُّ له.

«بحارالانوار، ج 74، ص 45»

امام رضا – علیه السّلام – فرمود: مردی از پیامبر خدا – صلّی الله علیه و آله – سؤال كرد: حقّ پدر بر فرزند چیست؟ حضرت فرمود: او را با نام صدا نكند، در راه رفتن از او جلو نیفتد، قبل از او ننشیند و كاری انجام ندهد كه مردم پدرش را لعنت كرده و دشنام دهند.

 

15-«سه مورد ازواجبات»

قال الامام الباقر – علیه السّلام – : ثلاثٌ لم یجعلِ الله لأحدٍ فیهنَّ رُخصةً: أداءُ الامانَة … و برّ الوالدینِ برَّین كانا أو فاجرین.

«وسائل الشیعه، ج 21، ص 490»

امام باقر – علیه السّلام – فرمود: خداوند سبحان در سه چیز به احدی اجازه ترك نداده است: 1. ادای امانت به صاحبِ آن خواه نیكوكار باشد، خواه فاجر و گنهكار. 2. وفای به عهد نسبت به هر كسی، نیكوكار باشد یا بدكار. 3. نیكی به پدر و مادر خواه انسانهای خوب و نیكوكاری باشند، خواه گنهكار و اهل فجور.

 

16-«عاق والدین»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : لَو عَلِمَ اللهُ شیئاً أدنی من اُفٍّ لنهی عنهُ و هُوَ من أدنی العقوق.

«اصول كافی، ج 4، ص 50»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: اگر خداوند چیزی كمتر از اُف گفتن سراغ داشت از آن نهی می نمود و اُف گفتن به پدر و مادر كمترین مراتب عاق شدن است.

 

17-«نگاه تند نگاه شیطانی»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : و منَ العُقوقِ أن ینظُرَ الرّجِلُ الی والدیه فَیُحدَّ النَّظر الیهما.

«اصول كافی، ج 4، ص 50»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: از چیزهایی كه موجب عاق شدن است، این است كه انسان به پدر و مادر خویش تیز نگاه كند.(خیره شود)

 

18-«ثواب احسان به والدین»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : ما یمنَعُ الرّجل منكم أن یَبرَّ والدیه حییّن أو میّتین، یصلّی عنهما و یتصدّق عنهما و یحجَّ عنهما … .

«بحارالانوار، ج 74، ص 46»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: چه چیز مانع شخص می شود که وقتی پدر و مادرش زنده یا مرده اند، به آنها نیكی كند، به این صورت كه به نیّت آنها نماز بخواند، صدقه بدهد، حجّ به جا آورد و روزه بگیرد، زیرا اگر چنین كند ثواب آنها به پدر و مادرش می رسد و به خود شخص هم همان قدر ثواب داده می شود، به علاوه خداوند متعال به واسطه كارهای نیك و نماز، خیر زیادی به او عطا می كند.

 

19-«قاطع رحم وعاق شونده»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : اِیّاكم وَ عُقوقُ الوالدینِ، فانَّ ریح الجنَّةِ تُوجَدُ مِنْ مسیرَة ألف عامٍ و لا یَجدُها عاقٌ و لا قاطعُ رحمٍ.

«بحارالانوار، ج 74، ص 62»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: بر حذر باشید از اینكه عاق والدین شوید، پس همانا با اینكه بوی بهشت از مسافت هزار سال به مشام می رسد، عاق والدین و كسی كه قطع رحم كند بوی آن را احساس نخواهد كرد.

 

20-«عوامل سلب رحمت»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : أربعةٌ لا یَنظُرُ اللهُ الیهم یومَ القیامةِ، عاقٌ و منّانٌ و مكذِّبٌ بالقدر و مُدمِنُ خَمرٍ.

«بحارالانوار، ج 74، ص71»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: خداوند در روز قیامت به چهار گروه نظر رحمت نخواهد كرد: عاق والدین، انسانی كه بعد از انجام كار خیر منّت می گذارد، منكر قضاء و قَدَر و شرابخوار.

 

21-«گناه کبیره»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : «عقُوقُ الوالدین مِن الكبائر لأنّ الله عزّوجلّ، جَعَل العاقَّ عَصیّاً شقیّاً.

«بحارالانوار، ج 74، ص 74»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: عاق پدر و مادر شدن از گناهان كبیره است، زیرا خداوند متعال عاقّ والدین را گناهكار شقّی شمرده است.

 

22-«واگذاری عاق به خودش»»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : یقالُ للعاقِّ : إعمل ما شئت فانّی لا أغفِرُ لكَ.

«بحارالانوار، ج 74، ص 80»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: به کسی که عاق والدین شده (از طرف خدا) گفته می شود: هر كاری می خواهی انجام بده که دیگر تو را نمی بخشم.

 

23-«تعجیل در کیفر»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : ثلاثةٌ من الذّنوبِ تُعجّلُ عُقُوبَتها و لا تُؤَخَّرُ الی الآخرةِ: عقوق الوالدینِ، و البَغیُ علی النّاسِ و كفرُ الاحسان.

«بحارالانوار، ج 74، ص 74»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: كیفر سه گناه است كه خیلی زود به انسان می رسد و تا روز قیامت به تأخیر نخواهد افتاد: 1. عاقّ والدین. 2. ظلم و تجاوز به مردم. 3. ناسپاسی در مقابل احسان و نیكی دیگران.

 

24-«آمرزش گناه»

قال الامام علی بن الحسین – علیه السّلام – : جاءَ رجل الی النّبی فقال: یا رسول الله ما مِن عملٍ قبیح الاّ قَد عَمِلتهُ فهل لی توبة؟ فقال لَه … .

«بحار الانوار، ج 74، ص 82»

امام سجاد – علیه السّلام – فرمود: شخصی خدمت رسول خدا آمد و گفت: ای رسول خدا، من هیچ كار زشتی نمانده كه انجام نداده باشم، آیا می توانم توبه كنم؟ رسول خدا فرمود: آیا هیچ یك از پدر و مادرت زنده هستند؟ گفت: بله، پدرم. رسول خدا فرمود: برو به او نیكی كن (تا آمرزیده شوی). وقتی او راه افتاد، پیامبر فرمود: كاش مادرش زنده بود. (یعنی اگر او زنده بود و به او نیكی می كرد، زودتر آمرزیده می شد.)

 

25-«منشا وجود»

قال الامام علی بن الحسین – علیه السّلام – : وَ اَمّا حقُّ أبیكَ فأن تعلَمَ أنَّهُ أصلكَ فأنك لولاه لم تَكُن، فَمهما رأیتَ من نفسِكَ ما یُعجِبكَ فاعلَم أن اباكَ أصلُ النّعمةِ عَلیكَ فیه… .

«بحار الانوار، ج 74، ص 6»

امام سجاد – علیه السّلام – فرمود: و امّا حق پدرت بر تو این است كه: بدانی او اصل و ریشه توست، زیرا اگر او نبود تو نیز نبودی پس هر چه در وجود تو، تو را به شگفتی و خشنودی وا می دارد، بدان كه پدرت منشاء و اساسِ آن نعمت است، پس خدای را حمد و سپاس گو و بر قدر و منزلتِ او شاكر باش.

 

26-«سه حق والدین بر اولاد»

قال الامام الصّادق – علیه السّلام – : یَجبُ للوالدَین علی الوَلَدِ ثلاثةُ أشیاءَ: شكرهما علی كلّ حالٍ، و طاعتهما فیما یأمرانه و ینهیانه عنه فی غیر معصیة اللهِ و نصیحتهما فی السّر و العلانیة.

«تحف العقول، ص 238»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: پدر و مادر سه حق بر فرزند خویش دارند؛ 1. در هر حال سپاس گذار و شاكر آنان باشد. 2. در آنچه به آن امر و یا از آن نهی می كنند، مطیع آنان باشد، مگر اینكه موجب معصیت پروردگار شود. 3. در آشكار و نهان، خیرخواه و دلسوز آنان باشد.

 

27-«تاخیر در مرگ»

قال ابو عبد الله – علیه السّلام – : یا میسر قد حضر اجلك غیر مرة و لا مرتین، كل ذلك یؤخر الله اجلك، لصلتك قرابتك، و ان كنت ترید ان یزاد فی عمرك فبر شیخیك یعنی ابویك.

 

28-«قدر دانی از مادر»

قال الامام علی بن الحسین – علیه السّلام – : و امّا حقُّ امِّكَ: أن تعلَمَ أنَّها حمَلتكَ حیثُ لا یَحتَملُ أحدٌ أحداً و أعطَتكَ مِن ثَمرةِ قلبها ما لا یُعطی أحَدٌ أحداً … .

«بحار الانوار، ج 74، ص 6»

امام سجاد – علیه السّلام – فرمود: و امّا حق مادرت بر تو این است كه بدانی! او تو را در درون خود حمل نمود در موقعی كه هیچ كس توان حمل كسی را در آن موقعیت ندارد و از میوه دل و جانش به تو عطا كرد كه هیچ كس این لطف را در حق دیگری نمی كند، با تمام اعضاء و جوارح خود از تو مراقبت نمود و بدون اینكه باكی از گرسنگی و تشنگی خود داشته باشد و متوجه آن گردد، تو را سیر نموده و به تو آب نوشاند، خود با كمترین لباس به سر برد و تو را پوشاند، در حرارت آفتاب نشست و تو را در سایه نهاد، به خاطر تو از خواب ناز چشم پوشانید و تو را از سرما و گرم محفوظ داشت تا برای او زنده بمانی، پس به درستی كه توان و طاقت تشكر و قدررانی از او را نخواهی داشت، مگر با كمك و توفیق خداوند سبحان.

«بحار الانوار، ج 74، ص 84»

امام صادق – علیه السّلام – فرمود: ای میسر (یکی از اصحاب حضرت) بارها اجل و مرگ تو فرا رسیده و هر بار خداوند آن را به خاطر صله رحم با خویشاوندانت به تاخیر انداخته است و اگر می‏خواهی خداوند بر عمر تو را زیاد كند، به پدر و مادرت نیكی كن.

 

29-«خشم ورضایت اللهی»

قال رسول الله – صلّی الله علیه وآله – : مَن أرضی والدَیهِ فَقد أرَضَی الله و مَن أسخَطَ والِدَیهِ فقَد أسخط الله.

«كنزالعمال، ج 16، ص 470»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: هر كس كه پدر و مادرش را خشنود سازد حقیقتاً خدا را خشنود ساخته است و كسی كه پدر و مادر خویش را به خشم آورد، خدا را به خشم آورده است.

 

30-«جایگاه در قیامت»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : العبدُ المطیعُ لوالدیهِ و لرّبه فی أعلی علّیین.

«كنز العمّال، ج 16، ص 467»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: بنده ای كه مطیع پدر و مادر و پروردگارش باشد، روز قیامت در بالاترین جایگاه است.

 

31-«افزایش عمر وروزی»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : من أحبَّ أن یُمدَّ لَهُ فی عمرهِ و أن یُزاد فی رزقِهِ فلیَبُرَّ والدیهِ و لیَصِل رحمهُ.

«كنزل العمال، ج 16، ص 475»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: كسی كه دوست دارد عمرش طولانی و بر روزیش افزوده شود، نسبت به پدر و مادرش نیكی كند و صله رحم به جا آورد.

 

32-«دربهای رحمت»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : مَنْ أصبَحَ مُطیعاً للهِ فی الوالدین أصبح لَهُ بابانِ مفتوحان فی الجنّةِ و ان كان واحداً فواحداً.

«كنزالعمال، ج 16، ص 467»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: كسی كه دستور الهی را در مورد پدر و مادر خویش اطاعت كند و دو درب از بهشت به رویش گشوده خواهد شد و اگر فرمان الهی را در مورد یكی از آنان انجام دهد، یك درب گشوده می شود.

 

33-«بهشت در گرو مادران»

قالت فاطمة الزهراء – سلام الله علیها – : الزِم رجلها فانّ الجَنَّةَ تحتَ اُقدامها.

«كنزالعمّال، ج 16، ص 426»

حضرت فاطمه زهرا – سلام الله علیها – فرمود: همیشه ملازم و در خدمت مادرت باش زیرا بهشت زیر پای مادران است.

 

34-«انعکاس اعمال»

عن رسول الله – صلی الله علیه و آله – قال: بروا اباءكم یبركم ابناءكم، عفوا عن نساء الناس تعف نسائكم.

«كنز العمال، ج 16، ص 466»

رسول خدا – صلی الله علیه و آله – فرمود: به پدرانتان نیكی كنید تا فرزندانتان به شما نیكی كنند، از زنان مردم چشم پوشی كنید تا دیگران نسبت به زنهای شما چشم پوشی كنند.

 

35-«عدم جواز بهشت»

قال رسول الله – صلی الله علیه و آله – : لا یَدخُلُ الجَنَّةَ عَاقٌّ وَلا مُدمِنُ خَمرٍ.

«بحار الأنوار، ج 2، ص 117»

پیامبر اکرم – صلی الله علیه و آله – فرمود: کسی که مورد عاق پدر و مادر باشد و نیز کسی که اهل میگساری باشد، وارد بهشت نخواهند شد.

 

36-«دعا بر والدین»

قال الامام الصادق – علیه السلام – فی قَولِه تَعَالی: (وَ قُل لَهُمَا قَولاً کرِیما): إِن ضَرَبَاک فَقُل لَهُمَا غَفَرَ اللهُ لَکمَا.

«الکافی، ج 2، ص 158»

امام صادق – علیه السلام – درباره آیه «و با آن دو به شایستگی سخن بگو» فرمود: اگر تو را کتک زدند، بگو: خدا شما را بیامرزد.

 

37-«خشوع فرزندان»

قال رسول الله – صلّی الله علیه و آله – : مِن حقّ الوالِدِ أن یَخشَعَ لَهُ عند الغَضَب.

«كنزالعمال، ح 45512»

رسول خدا – صلّی الله علیه و آله – فرمود: حقّ پدر بر فرزند این است كه به هنگام غضب و خشم پدر، فرزند در مقابل او خاشع بوده و سر تسلیم فرود آورد..

 

38-«نفرین به اولاد»

قال الامام الصادق – علیه السلام – : أَیُّمَا رَجُل دَعَا عَلَی وَلَدِهِ أَورَثَهُ الفَقرَ.

«بحار الأنوار، ج 104، ص 99»

امام صادق – علیه السلام – فرمود: هر مردی که فرزند خود را نفرین کند، مبتلا به فقر می شود.

 

39-«نتیجه عاق شدن»

قال الامام الهادی – علیه السلام – : اَلعُقُوقُ یُعَقِّبُ القِلَّةَ، وَ یُؤَدِّی إِلی الذِّلَّةِ.

«بحار الأنوار، ج 74، ص 84»

امام هادی – علیه السلام – فرمود: عاق والدین شدن، تنگدستی در پی دارد و شخص را به ذلت می کشاند.

 

40-«عاقبت فرزند گستاخ»

قال الامام العسکری – علیه السلام – : جُرأَةُ الوَلَدِ عَلَی وَالِدِهِ فی صِغَرِهِ تَدعُو إِلی العُقُوقِ فی کبَرِهِ.

«تحف العقول، ص 489»

امام عسکری – علیه السلام – فرمود: گستاخی فرزند بر پدرش در خردسالی، به نافرمانی او در بزرگسالی می انجامد.