نگاهى به دو اثر ارزشمند

سيد على نقى مير حسينى

اشاره:

1 . كلمه الرّسول الاعظم

بدون شك، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم، برترين، شايسته ترين و والاترين فرد آفرينش از آغاز تا فرجام خلقت است. او برگزيده خداست؛ خداوند بى همتا براى نجات بشر از جهالت و هدايت آدميان به نورانيت و انسانيت، او را برگزيد و مُهر نبوّت بر بازوى پاكش حك نمود. به همين جهت، بعد از عظمت و اهميّت خداوند، بزرگى و جلالت از آنِ اوست. از همين رو، كلامش نيز بعد از كلام خالق بى همتاست.

از آغاز تاريخ پيدايش اسلام تاكنون، مسلمانان با اندكى فراز و نشيب، به ثبت و ضبط سخنان گهربار پيامبر خاتم صلى الله عليه و آله وسلم برآمده و كتاب هاى ارزشمندى را تأليف و تدوين نموده اند. يكى از اين آثار جاويدان، كتاب شريف «كلمة الرّسول الاعظم» است. نويسنده پرتلاش و هنرمند اين اثر نفيس، شهيد شاهد، «آية اللّه سيدحسن شيرازى» است. دانشمندى كه در نهايت، رنگ قلم و خونش باهم در آميخت و از جرعه نوشان زلال نور شد.

شايسته است كه اين اثر پُربار را در حضور شيفتگان فرهنگ كوثر، ورق بزنيم و كليّات آن را از مقابل چشمان تيزبين و كنجكاو آنان بگذرانيم. اما قبل از آن، سخنى از مؤلّف.

مؤلّف را بشناسيم!

پديد آورنده كتاب در سال 1353 ق در شهر مقدس كربلا چشم به جهان گشود. از كودكى با راهنمايى پدر ارجمندش «آية اللّه العظمى حاج سيدميرزا مهدى شيرازى» به فراگيرى علوم مشغول گرديد و در كم ترين زمان، مدارج عالى تحصيلى را پشت سرگذاشت و يكى از مجتهدين بنام بلاد اسلامى شد. برخى از مهم ترين فراز و نشيب هاى زندگى اش چنين است:

ـ از 16 سالگى به سرودن شعر پرداخت.

ـ در سال 1379 به مديريت مجلّه الأخلاق و الآداب، منصوب شد.

ـ به علت مبارزه مستمر و سخنرانى هاى آتشين بر ضدّ رژيم بعث عراق، در سال 1388 به مدت 9 ماه زندانى شد و بر اثر شكنجه هاى غير انسانى صدّاميان، سلامتى جسمى اش را از دست داد. پس از آزادى، براى معالجه خود ـ در سال 1389 ـ روانه بيروت شد. وى در كشورهاى سوريه و لبنان نيز دست از تلاش و مبارزه بر نداشت. مهم ترين فعاليت هايش در اين دو كشور، عبارت است از:

1. تأسيس حوزه علميه زينبيّه در شام.

2. تأسيس و سرپرستى جامعة العلماء.

3. تأسيس مدرسه الامام المهدى(عجّ).

4. اعزام مبلّغ به چند كشور مسلمان، مخصوصاً كشورهاى آفريقايى، و سفر به آن كشورها جهت تبليغ دين مقدس اسلام.

5. هدايت و ارشاد بيش از دو ميليون نفر از فرقه اهل حق سوريه و لبنان به مذهب شيعه كه منجر به اعتراف و صدور اعلاميه به امضاى 80 نفر از علماى بزرگ اين فرقه شد.

6. تأليفات فراوان كه مهم ترين آنها به شرح ذيل است:

الاقتصاد الاسلامى (در دو جلد)؛

كلمة اللّه؛

كلمة الرّسول الاعظم؛

كلمة الامام الحسن عليه السلام ؛

التوجيه الدينى؛

الشعائر الحسينيه؛

الأدب الموجه؛

العمل الأدبى؛

حديث رمضان؛

النصر الاول للاسلام؛

بطل الاسلام الخالد؛

موقف الاسلام الفاضل؛

رسول الحياه؛

اله الكون؛

كلمة الامام المهدى(عجّ)؛

مقالات بى شمار سياسى، مذهبى و…

… و اما فرجام خونينش چنين بود كه در روز جمعه 12/2/59 در شهر بيروت، توسط مزدوران حزب بعث عراق، ترور و جام شهادت نوشيد. بعد از انتقال بدن پاكش به ايران اسلامى، در حرم عمّه اش فاطمه معصومه عليهاالسلام به خاك سپرده شد.

معرفى كتاب

كتاب به زبان عربى است و 462 صفحه دارد. چاپ اوّل آن در سال 1387 ق. توسط «دارالعالم الاسلامى» بيروت انجام شد و در سال 1400 به وسيله همين ناشر تجديد چاپ گرديد.

مقدمه كتاب نسبتاً طولانى است؛ مقدمه اى كه گوياى نقطه نظرات مؤلف دانشمند آن است و 15 صفحه كتاب را به خود اختصاص داده است.

متن كتاب از بخش هاى مختلفى تشكيل شده است. متنى كه جز سخنان رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم ،كلام ديگرى نيست. و آنچه مقابل خواننده است، درياى موّاج كلمات حكيمانه خاتم پيغمبران صلى الله عليه و آله وسلم است.

مؤلف با تنظيم و چينش دقيق و زيبا، سخنان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم را اين چنين دسته بندى كرده است:

1. الهيّات

اين بخش شامل پنج عنوان از كلام رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم است. سخنانى كه حضرتش در اوصاف جلال و جمال خداى رحمان بيان نموده و عمق وابستگى و دل بستگى اش را به بارى تعالى نشان داده است.

2. رساليّات

در اين بخش كه از جملات و عبارات نسبتاً طولانى تشكيل شده، سخن از خود و ساير پيامبران خدا به ميان آورده است. اين بخش در بردارنده ده عنوان از بيانات رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم است.

3. القرآن و العترة

در اين بخش، آن دسته از سخنان رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم گرد آمده است كه گوياى فضيلت و اهميّت قرآن و عترت است، اهميّتى كه حضرت ثقل اكبر و اصغرش ناميد و براى نگهدارى و تمسّك به آن دو توصيه ها نمود. اين بخش شامل هفده عنوان از كلمات رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم است.

4. معارف

آن دسته از سخنان ارزشمند پيامبر كه پيرامون علم و معارف دينى است؛ در اين فصل گرد آمده است. اين بخش نيز حاوى شش عنوان از سخنان معرفت آموز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله وسلم است.

5. مواعظ

در اين فصل، آن بخش از سخنان رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم فهرست شده كه حضرت، پيرامون پند و اندرز و هدايت عامّ و خاص ايراد نموده اند. يكى از بزرگ ترين فصول كتاب، اين بخش است.

احاديث نقل شده در اين بخش به 103 عنون مى رسد.

6. وصايا

در اين بخش، وصيت هاى آن حضرت به على عليه السلام ، معاذ، ابن مسعود، سلمان و ابوذر آمده است. متن احاديث اين قسمت، طولانى است و برخى آيات قرآن نيز هنگام بيان حديث، بر زبان مبارك حضرتش جارى شده است؛ آياتى از قرآن كه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله وسلم براى تأييد و تناسب سخنانش به تلاوت آن پرداخته است. اين بخش شش كلام از سخنان خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله وسلم را در خود جاى داده است.

7. سياسيّات

در اين بخش، آن قسمت از سخنان رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم كه جنبه سياسى داشته و خطاب به سران قبايل، بزرگان قريش، عموم مردم و… ابراز داشته اند؛ گرد آمده است و نيز سخنانى كه پيرامون جنگ و جهاد و حوادث مهم آن روزگار كه زيبنده اين بخش است.

اين فصل، در بردارنده 22 كلام از بيانات پيامبرانه ختم رسالت و نبوّت است.

8. رسائل

اين بخش، يكى از بزرگ ترين فصول كتاب است. در اين فصل، نامه ها، وثيقه ها و هر نوع نوشته اى كه از جانب پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم صادر شده، ثبت گرديده است. نامه هايى كه خطاب به سران كشورهاى خارجى، بزرگان اقوام، شخصيت هاى دينى و سياسى يهود و رجال سياسى و اجتماعى آن روز كه به نحوى با حضرت ارتباط داشته اند، نوشته شده است. حجم بعضى از رسائل، كوتاه و برخى ديگر، طولانى است كه حضرت ختمى مرتبت، با توجه به شرايط و اقتضاى حال، آن را نوشته و ارسال كرده اند.

در اين فصل، تعداد 218 رساله كوچك و بزرگ به ثبت رسيده است.

9. عبادات

يكى از كوچك ترين بخش هاى كتاب، همين فصل است. سخنان آن حضرت كه پيرامون «عبادات» نقل شده، در اين قسمت آورده شده است. بعضى از احاديث اين بخش، كوتاه و بعضى ديگر، متوسط است. و تنها پنج حديث شريف در اين بخش به ثبت رسيده است.

10. متفرّقات

در اين بخش، آن دسته از سخنان رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم گرد آمده كه جنبه متفرقه داشته است. سخنان گهربارى كه پيرامون حكومت اسلامى، دعوت به اسلام، اخوان الرّسول، بر مسند قضاوت، نور ايمان و… كه جنبه سياسى نداشته اند، زينت بخش اين فصل شده است.

تعداد 20 حديث كه بيشتر آن ها كوتاه است، در اين بخش آورده شده است.

11. حِكَم

يكى از جالب ترين و زيباترين فصول كتاب، همين بخش است. متن احاديث، كوتاه و اغلب چند كلمه اى است. احاديثى است نغز و دلنشين، با جملات كوتاه و استوار و پرمعنى. همان احاديث كوتاهى كه بيشتر بر سر زبان ها است و پيروان حضرت در لحظات مختلف زندگى، از آن ها بهره مى برند.

اين بخش، در بردارنده 1164 حديث زيباست؛ احاديثى كه بر اساس حروف الفباء تنظيم و تدوين يافته است.

آمار احاديث

كتابى كه اوراقش را گذرانديم، يكى از بهترين آثارى است كه كلمات رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم را به ثبت رسانده است. اثر ارزشمند و پرمايه اى كه با نظم و ترتيب عالى در خدمت جامعه اسلامى قرار گرفته است.

ناگفته نماند كه در اين اثر نفيس، جمعاً حدود 1576 حديث گهربار، از حضرت خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله وسلم به يادگار ثبت شده است. مطالعه آن را به همه محقّقان و جستجوگران كلام رسالت و پيروان صادق حضرتش توصيه مى كنيم. باشد كه شناخت و محبّت ما را نسبت به آن بزرگوار و عترتش افزون ساخته ذخيره عالم تنهايى و غربتمان گردد.ان شاء اللّه.

2 . فضائل الصّلوات

كتاب نفيس، پُربار و ناشناخته «شرح الصلوات» و يا «فضائل الصلوات» اثر ماندگار و با ارزشى است كه در عهد قاجار، توسط عالم ربّانى، «سيداحمدبن محمدحسينى اردكانى» تأليف شده است. و در رمضان سال 1407 ق. به وسيله آقاى درودى در چاپخانه علميه قم، تجديد چاپ گرديده است.

انتشارات مسجد مقّدس جمكران نيز در بهار 1379 ش. برگزيده اين اثر سودمند را تحت عنوان «گنجينه نور و بركت ختم صلوات» چاپ و در اختيار علاقمندان قرار داده است.

آشنايى با مؤلف

براى شناخت بهتر نويسنده اين كتاب، سراغ علاّمه، حاج آقا بزرگ تهرانى مى رويم. ايشان در كتاب «الكرام البررة، ص 106» و در كتاب ارزشمند «الذريعه، ج 16، ص 261» نويسنده كتاب فضائل الصلوات و آثار علمى اش را چنين معرفى كرده است:

«سيداحمد بن سيد محمد اردكانى، عارف، فيلسوف، فقيه و فاضل، از معاصرين فتحعلى شاه قاجار بود و فوت او بعد از سنه 1238 ه .ق. واقع شده است.

مهم ترين كتاب هاى او عبارتند از:

سرور المؤمنين، پيرامون اميرالمؤمنين عليه السلام ؛ كتاب الانساب، در تاريخ انبياء و اولياء؛ كتاب فضائل الصلوات؛ ترجمه بعضى از كتاب كبير عوالم.»

از مقدمه كتاب استفاده مى شود كه مؤلف، كتاب فضائل الصلوات را براى شاهزاده «ولى ميرزاى قاجار» تأليف نموده و آن را بر هشت فصل تنظيم كرده است. جهت آشنايى علاقمندان، دورنمايى كلّى از سه فصل 4، 5 و 6 اين اثر نفيس را با اندكى تصرّف، تقديم مى داريم و تحقيق و ارزيابى بيشتر را به عهده خوانندگان كنجكاو «فصلنامه كوثر» مى نهيم.

فصل چهارم، فضائل صلوات

اين فصل در ذكر فضائل و فوايد فرستادن صلوات است. براساس آيات و روايات فراوانى كه در قرآن و منابع روايى شيعه و سنى وجود دارد؛ براى ذكر صلوات، فوايد بسيارى شمرده شده است. فوايدى كه در صورت فرستادن صلوات، نصيب فرستنده آن مى شود. اهمّ اين فوايد عبارتند از:

1 . فرستنده صلوات، متخلّق به اخلاق الهى مى شود.

2 . فرستنده صلوات، از آيه «ان اللّه و ملائكته يصلّون على النّبىّ يا ايّها الّذين آمنوا صلّوا عليه و سلّموا تسليماً»ـ كه به آيه مخصوص صلوات معروف است ـ اطاعت كرده است.

3 . فرستنده صلوات، از صلوات و سلام الهى بهره مند مى شود.

4 . فرستنده صلوات، در فرستادن آن با ملائكه موافقت و همراهى كرده است.

5 . ملائكه بر فرستنده صلوات، متقابلاً صلوات مى فرستند.

6 . فرستادن صلوات، سبب قُرب به حق مى شود.

7 . فرستادن صلوات، سبب رضاى خدا مى شود.

8 . فرستادن صلوات، سبب خشنودى و رضايت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم مى شود.

9 . فرستادن صلوات، سبب شفاعت نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله وسلم مى شود.

10 . فرستادن صلوات، سبب مى شود تا پيامبراكرم صلى الله عليه و آله وسلم تحفه اى از بهشت به فرستنده آن ارسال نمايد.

11 . پيامبراكرم صلى الله عليه و آله وسلم از فرستادن صلوات به وسيله افراد، آگاه و در مقابل، جواب سلام و صلوات او را مى دهد.

12 . صلوات فرستاده شده در صحيفه نورانيى نوشته، ضبط و ذخيره مى گردد.

13 . فرستادن صلوات، موجب رؤيت نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله وسلم در عالم رؤيا مى شود.

14 . فرستادن صلوات، موجب دريافت اجر و پاداش فراوان مى شود.

15 . فرستادن صلوات، موجب عبادت پروردگار عالم مى شود.

16 . فرستادن صلوات، موجب كفّاره گناهان افراد مى شود.

17 . فرستادن صلوات، موجب دعا و امتثال آيه شريفه «اُدْعُونى اَسْتَجِبْ لَكُمْ»مى شود.

18 . فرستادن صلوات، تأمين كننده و كفايت كننده حاجات، در دنيا و آخرت است.

19 . فرستادن صلوات، باعث استجابت دعا مى شود.

20 . فرستادن صلوات، اظهار وفادارى و بيعت مجدّد به ميثاق و عهدى است كه خداوند روز الست از انسان ها گرفته است.

21 . فرستادن صلوات، باعث رفع نفاق مى شود.

22 . فرستادن صلوات، باعث صلوات فرستادن همه مخلوقات خداوند بر فرستنده صلوات، مى شود.

23 . فرستادن صلوات، باعث مشغول شدن انسان به بهترينِ اعمال، مى شود.

24 . فرستادن صلوات، باعث پاكيزه شده اعمال انسان مى شود.

25 . فرستادن صلوات، باعث درك رحمت پروردگار عالم مى شود.

26 . فرستادن صلوات، باعث عافيت و سلامتى جسمى و روحى انسان ها مى شود.

27 . فرستادن صلوات، باعث قبولى طاعات و حسنات انسان مى شود.

28 . فرستادن صلوات، باعث انتشار بو و رايحه خوش در دهان گوينده صلوات و مجالس بهره مند از صلوات مى شود.

29 . فرستادن صلوات، سبب خلاصى و نجات انسان از غيبت و مواضع گناه مى شود.

30 . فرستادن صلوات، سبب توانگرى و غنا و زدودن فقر از انسان و جامعه مى شود.

31 . فرستادن صلوات، سبب به ياد آمدن چيزهاى فراموش شده مى شود.

32 . فرستادن صلوات، سبب آمرزش گناهان و دريافت پاداش 72 شهيد، توسط فرستنده آن مى شود.

33 . فرستادن صلوات، سبب به وجود آمدن نور زياد در روز قيامت مى شود.

34 . فرستادن صلوات، سبب ايجاد نور بر پُل صراط، مى شود.

35 . فرستادن صلوات، سبب عبور از پل صراط و نلغزيدن در آن موضع خطرناك مى شود.

36 . فرستادن صلوات، سبب خلاصى از آتش جهنم مى شود.

37 . فرستادن صلوات، سبب هدايت انسان به سوى بهشت مى شود.

38 . فرستادن صلوات، سبب ايجاد نور در قبر مى شود.

39 . فرستادن صلوات، سبب دفع و رفع عطش در روز قيامت مى شود.

40 . فرستادن صلوات، سبب آشاميدن شراب سلسبيل مى شود.

41 . فرستادن صلوات، سبب الم، مذلّت، خوارى و زبونى ابليس مى شود.

42 . فرستادن صلوات، سبب مى شود تا انسان جاى خود را در بهشت ببيند.

43 . فرستادن صلوات، سبب مى شود تا انسان از تلخى مرگ ايمن باشد.

44 . فرستادن صلوات، سبب دريافت بشارت بهشت قبل از مرگ مى شود. و…

فصل پنجم، زمان و مكان صلوات

اين فصل در ذكر مواطن، مواضع و مواقفى است كه به فرستادن صلوات، تأكيد شده است. در كدام زمان و مكان، فرستادن صلوات تأكيد شده است؟

الف) مهم ترين زمان ها و مكان هايى كه به فرستادن صلوات تأكيد شده عبارتند از:

1 . در هر مكانى كه اسم مبارك پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم ذكر شود؛ چه خود انسان به زبان آورد و چه از ديگرى بشنود.

2 . در ابتداى هر كلامى كه داراى قدر و ارزش است؛ مثل خطبه ها، سخنرانى ها و… كه با صلوات بايد آغاز نمود.

3 . در ابتدا و انتهاى وضوء.

4 . هنگام ورود و يا عبور از كنار مساجد.

5 . در تعقيب نمازها، مخصوصاً نمازهاى صبح و مغرب.

6 . قبل و بعد از دعاها.

7 . در خطبه نمازهاى جمعه، عيدين، استسقاء و روز عيد غدير.

8 . در هر شبانه روز.

9 . در عصر روزهاى پنج شنبه.

10 . در شب و روزهاى جمعه.

11 . در ماه مبارك رجب، مخصوصاً روز عيد مبعث رسول اكرم صلى الله عليه و آله وسلم .

12 . در ماه هاى مبارك شعبان و رمضان.

13 . هنگام بوييدن گل ها و ريحان ها.

14 . بعد از عطسه كردن خود يا ديگرى.

15 . هنگام ذكر و به ياد آوردن نام خداوند متعال.

ب) علاوه بر موارد فوق، در مكان هاى مقدس و موقعيت هاى حساس زير نبايد در فرستادن صلوات، كوتاهى كرد:

1. هنگام اراده سفر.

2. هنگام نشستن بر مركب.

3. هنگام طى مسافت راه مكه و هر مسيرى كه به صورت سرازيرى است.

4. بعد از تلبيه در حج.

5. هنگام داخل شدن در مسجدالحرام.

6. هنگام استلام حِجر اسماعيل.

7. هنگام انجام طواف و سعى در كوه هاى صفا و مروه.

8 . هنگام وداع، در ميان ركن و باب، در روز عرفه.

9. هنگام وقوف در مشعر.

10. هنگام ذبح قربانى و بريدن سر حيوانات.

11. در هنگام طى مسافت راه مدينه منوّره.

12. هنگام مشاهده مدينه منوّره و حرم رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم .

13. هنگام وارد شدن به مسجد رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم .

14. هنگام طواف روضه مطهره پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله وسلم .

15. هنگام توجّه به قبر مقدّس رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم ، در بين قبر و منبر.

16. هنگام مرور در مواضع معروفى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله وسلم در آن مواضع استقرار يافته بودند.

17. در ابتداى درس حديث.

18. در ابتداى موعظه، هدايت و راهنمايى ديگران.

19. هنگام برخاستن از مجلس.

20. هنگام مصافحه با برادر مسلمان ديگر.

فصل ششم، آداب صلوات

اين فصل، در ذكر آداب و شرايطى است كه فرستنده صلوات بايد آن را رعايت كند. اهمّ اين آداب را مى توان به شرح ذيل فهرست كرد:

1 . بايد در عبارت صلوات، لفظ «آل» را نيز آورد.

2 . بايد بعد از درود و صلوات بر پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم ، سلام (وَسَلَّمَ) را نيز آورد.

3 . بايد كوشش كرد تا در بين مردم صلوات فرستاد و مجالس و محافل را با زمزمه آن، عطرآگين نمود.

4 . بدون طهارت از روى اختيار، شايسته نيست صلوات فرستاد و نام پيغمبر صلى الله عليه و آله وسلم را بر زبان آورد. زيرا كه اين عمل، كوچك جلوه دادن نام آن بزرگوار است.

5 . نبايد فرستادن صلوات را وسيله شهرت، سرمايه و نيك نامى خود ساخت.

6 . نبايد با فرستادن صلوات، به ديگران منّت نهاد و اظهار تفضّل و تقدّس نمود.

7 . نبايد با فرستادن صلوات، طلب مال و جاه كرد.

8 . نبايد در مجالس لغو و معصيت و گناه، صلوات فرستاد و نام شريف سرور كائنات را بر زبان جارى كرد.

9 . نبايد براى فروش كالا و گرم كردن بازار و خود نمايى، صلوات فرستاد.

آنچه بيان گرديد، تنها فهرستى از سه فصل اين كتاب نفيس بود. مؤلف دانشمند كتاب، براى تأييد هريك از موارد فوق، چندين آيه، روايت و حكايات معتبر و مستند و… بيان كرده است كه ذكر آن ها در اين نوشته كوتاه ممكن نبود. شايسته است است كه كاوشگران به خود كتاب فضايل مراجعه كنند و جرعه هاى ناب، از سرچشمه آيات و روايات موجود در اين اثر گرانبها بنوشند.
منبع :ماهنامه كوثر،شماره 50