نيايش درمانى، راهى به سوى سلامت

 فاطمه احتسابى‏

و آنگاه كه ايوب پروردگار خود را چنين خواند كه مرا سختى رسيده است و تو بخشنده‏ترين بخشندگانى، ما او را اجابت نموديم و ناراحتى او را بر طرف ساختيم. قرآن كريم / انبياء

دعا درمانى، مقوله‏اى است كه در قرن اخير على رغم بحران دينى كه برخى از انديشمندان قائل هستند در خور توجه قرار گرفته است. و يكى از روشهاى تحقيق در خصوص درمان بيماران استفاده از مقوله‏ى نيايش مى‏باشد. نوشتار اين بخش در خصوص اثرات دعا و تحقيقاتى كه پيرامون اين مسئله انجام پذيرفته است تدوين گرديده است.

از شاخصه‏هاى مهم سلامت روان، كيفيت صحيح ارتباط با چهار عامل محرك و حركت آفرين است كه ايجاد خلل ارتباط با اين چهار عامل، حيات انسانى و سلامت روان او را به خطر مى‏اندازد.

1) ارتباط با خدا؛

2) ارتباط انسان با ديگران؛

3) ارتباط انسان با طبيعت؛

4) ارتباط انسان با خويشتن خويش.

ارتباط با خدا، اضطرابها و نگرانيها را كاهش داده و بردبارى و صبر انسان را افزايش مى‏دهد. قدرت روحى انسان به حد اعلا رسيده و قدرت مقابله و ايجاد ارتباط منطقى جهت حل مشكلات را در فرد ايجاد مى‏نمايد.

به تبع ايجاد ارتباط صحيح با خدا، ارتباط او با ديگران، طبيعت و خويشتن او نيز جهت دار و منطقى مى‏گردد.

راههاى مختلفى براى ارتباط با خدا وجود دارد «الطرق إلى الله بعد انفاسكم» راه رسيدن به خدا به شمارش نفسهاى شماست يعنى به تعدد نفسهاى شما راه براى ارتباط با خدا وجود دارد. از ميان طرق گوناگون ارتباط با خدا، دعا داراى نقش گسترده‏اى در سلامت روان است. امام صادق‏عليه السلام فرمودند: ارگانيزم معنوى انسان با ارتباط با ملكوت اعلى جايگاه خود را يافته و آرامش و سكون مى‏يابد، در حاليكه انسان بدون پيوستن به محضر ربوبى خويشتن را در اقيانوس بى هويتى تنها مى‏بيند و دعا پيوستن روح ملكوتى انسان به سرچشمه كمال مطلق است، چرا كه همه‏ى انسانها در پى كمال مطلق مى‏باشند، اگرچه در مصداق به خطا مى‏روند، اما تا رسيدن به كمال مطلق آرام خواهند گرفت.

امروزه بحث دعا و نيايش به گفته الكسيس كارل همانند نياز انسان به اكسيژن و آب است. او معتقد است، نياز به مذهب و عرفان را مى‏توان نظير نياز به اكسيژن دانست و نيايش نيز همانند دستگاه تنفس عمل مى‏كند و مى‏توان گفت كه نيايش و دعا عامل پيوستگى روان انسان با جايگاه اصلى خويش است و بدون شك همان طور كه جسم انسان بدون آب و اكسيژن از بين خواهد رفت، روح انسان نيز بدون دعا پاينده نخواهد ماند.

جايگاه دعا در قرآن‏

غالباً زمانى كه خدا كلمه‏ى «من» را در آيات استفاده مى‏كند يا براى اظهار محبت شديد است يا اظهار غضب هرگاه كلمه‏ى «من» از گفته با ملاطفت بندگان و دعاى آنها را منتسب به خود نموده و دست نوازش بر سر آنها كشيده است. البته بايد گفت اجابت دعا به معناى برآورده شدن فورى تقاضا نيست، چه بسا دعاهايى كه در ظاهر به نتيجه نمى‏رسند ولى نفس دعا نوعى اجابت خداست.

با چنين نگرشى رابطه انسان با خدا منبع دريافت پيام الهى است و تنها راه خروج از بحرآنهاو نااميديهاى روحى باعث برگشت انسان به مبدافيض ازلى مى‏شود. الكسيس كارل در كتاب نيايش خود اشاره داشته است كه در همه‏ى اعصار اثر درمانى دعا توجه آدميان را به خود جلب كرده و امروز نيز در نيايشگاهها و زيارتگاهها اغلب از درمان بيماريها گفتگو مى‏شود.

موسسه طبى «لورد» با نشان دادن امكان چنين درمانهايى خدمت بزرگى به عالم پزشكى نموده است. دعا گاهى اثر معجزه آسائى دارد بيمارانى ديده شده‏اند كه به ناگهان از بيماريهايى چون اوپوس سلى صورت، سرطان، عفونت كليه، زخمهاى بدنى، بيماريها ريوى و استخوانى بهبود يافته‏اند.

كيفيت درمان تقريبا هميشه به يك شكل است ابتدا با دردى شديد و سپس با احساس بهبود همراه است در چند دقيقه يا حداكثر چند ساعت، نشانه‏هاى بيمارى بر طرف مى‏شود و ضايعات بدنى التيام مى‏يابد. اين شفاى معجزه آسا با افزايش سرعت درمان همراه است و هيچگاه تا به حال چنين سرعتى در تجارب جراحان و فيزيولوژيستها ديده نشده. براى آنكه چنين حالتى رخ دهد احتياجى نيست كه بيمار خود دعا كند. كودكان خردسالى كه هنوز سخن نمى‏گويند و يا كسانى كه معتقد نبوده‏اند، در لورد شفا يافته‏اند دعا براى ديگران هميشه موثرتر از دعا براى خويشتن است البته عوامل زيادى در تأثير دعا مؤثر هستند.

اثر دعا بستگى به شدت و كيفيت آن دارد. در طول چهل يا پنجاه سال اخير، تعداد شفايافتگان لورد كمتر شده است، زيرا بيماران، ديگر آن محيط پر از صفا و روحانيت قبلى را در اختيار ندارند. زائرين را اغلب سياحتگران تشكيل مى‏دهند و اثر دعاى آنان ناكافى و نارساست.

دكتر الكسيس كارل در جاى ديگر نكات قابل توجهى را در مورد پديده دعا و نيايش بيان مى‏كند.

اثر دعا بستگى به شدت و كيفيت آن دارد، هرچه دعا كننده از غير حق بيشتر بريده باشد، توجه او به حضرت حق شديدتر خواهد بود. لذا شدت و كيفيت آن در تاثير گذارى آن مؤثر است.

دعاى در حق غير

عشق و محبتى كه از سر معامله نباشد مهمترين و مؤثرترين عوامل جذب است. امام كاظم‏عليه السلام مى‏فرمايند: هر دعائى كه در حق ديگران باشد از عرش به او فرمان مى‏رسد صدهزار برابر براى تو باشد. به عبارتى صدهزار برابر دعاى تضمين شده از طرف خدا داريم. در اين روايت ايجاد ارتباط عاطفى بين انسانها تاكيد شده و تمرين داده مى‏شود. زيرا يكى از شاخصه‏هاى سلامت روان ايجاد ارتباط سالم و پاك با ديگران است. همراهى با جمع، موجب سلامت روان فردى است.

افرادى كه قادر به برقرارى ارتباط عاطفى با انسانهاى ديگر نيستند از آلودگى روحى برخوردارند و آمادگى بزهكاريشان بيشتر است. در بررسى‏هاى آمارى اين نتيجه گرفته شده است كه ميان خشونت و بى مهرى و بزهكارى افراد ارتباط مستقيم برقرار است. يعنى فردگرايى و اصالت با فرد با تجاوز به حقوق ديگران مرتبط است. پيامبر اكرم‏صلى الله عليه وآله مى‏فرمايد: دو تن از يكى بهتر و سه تن از دو تن برتر و چهار تن از سه تن نيكوتر است، هميشه با جماعت باشيد. و حتى در ميان جمع و جماعت دعا به اجابت مقرون‏تر است، البته برخى از ويژگيها و حالات خاص باعث نزديك شدن دعا به اجابت مى‏گردد. بدين سبب امام صادق‏عليه السلام فرموده است: سه كس مستجاب الدعوه هستند: حجاج، رزمندگان، بيماران.

بهترين زمان دعا

اوج انرژى هستى در لحظات پيش از طلوع است. اذان صبح تا طلوع آفتاب بهترين و مناسب‏ترين زمان از ديدگاه انرژى هستى و كيهانى است و انرژى جذاب هستى آماده‏ى جذب و خلق و ايجاد خواسته‏ها و نيات درونى شماست.

از ائمه معصومين هم آمده است: هرگاه از خداوند مهربان چيزى خواستيد صبح زود خواسته تان را مطرح كنيد، از اذان صبح تا طلوع آفتاب فرشتگان ندا در مى‏دهند كه آيا حاجتمندى هست كه ما حاجتش را روا داريم.

پژوهشهاى انجام شده در خصوص اثر درمانى دعا

در سال 1991 در مجله British gournal پژوهشى تحت عنوان درمان سرطان به روش طب سوزنى راديو فركانس با استفاده از تلاوت قرآن مقدس به چاپ رسيد. در اين تحقيق دكتر ايمام به همراه يك تيم كامل پزشكى به مدت 8 سال به طور نيمه تجربى و شايد به عنوان اولين پژوهش كابردى مفاهيم دينى در علوم پزشكى به مطالعه و تحقيق پرداخته‏اند.

روش تحقيق در اين پژوهش به اين ترتيب بود كه صوت آيات معينى از قرآن كريم (سوره‏ى مباركه يس آيات 119) را به شكل امواج راديويى به كمك ترانس ديوسرى بر روى نقاط طب سوزنى بيمار عبور مى‏دادند و روزانه براى هر بيمار 10 دقيقه و به مدت يك هفته اين كار ادمه مى‏يافت.

اين پژوهش بر روى 75 بيمار كه سنين بين 280 سال داشتند و به انواع مختلفى از سرطان مبتلا بودند به مدت 8 سال انجام گرفت 64 نفر از اين بيماران توسط مطالعات پاتولوژى و آسيب‏شناسى بدخيمى آنها تثبيت شده بود و توسط سرطان شناسان با استفاده از روشهاى درمانى مرسوم تحت درمان قرار گرفته بودند. اكثر اين بيماران سرطان رحم و سينه داشتند در پايان، محقق به اين نتيجه رسيده است كه در اين روش علاوه بر اينكه كاهش علامتى و بالينى قابل ملاحظه‏اى شامل (تسكين درد) بهبود خواب، رفع تهوع و استفراغ، كاهش تومور و بهبودى سريع زخم مشاهده، گرديده در(20%) موارد جواب مجدد پاتولوژى منفى گزارش شده و در (40%) موارد درمان به طور نسبى بوده است.

محقق مورد نظر در گوشه‏اى از مقاله خود آورده است كه: قرآن، كتاب مقدس مسلمانان به سبك و نظم عربى است. وقتى آيات قرآن با قرائت صحيح و با صوت خوش تلاوت شود، موجب آرامش روح قارى و مستمعين مى‏گردد و قرآن خود درباره ى فوائدش در بهبود بيمارى‏هاى روح و جسم صحبت مى‏كند و بعد محقق چنين استنباط مى‏كند: كه عبور تلاوتها به شكل امواج راديوئى از درون نقاط طب سوزنى ناحيه‏ى مبتلا موجب يكسرى فعاليتهاى بيوفيزيكى و بيوشيميايى در سطح سلولهاى بدن شده و عناصر سلولى را مجدداً منظم مى‏كند تا بتوانند به شكل هماهنگ با يكديگر عمل كنند و بدين صورت است كه اين روش منجر به بهبود بيماريها مى‏شود. اين روش فيزيولوژى منحرف شده و سلولهاى سرطان زا را مجدداً تنظيم نموده و از سنتز كنترل نشده پروتئينها جلوگيرى مى‏كند.

در هفته نامه «هنگام» در مقاله‏اى تحت عنوان داروئى به نام دعا آورده شده است كه يك متخصص بيمارستان تگزاس در مورد اثر شفابخش دعا در بيماران صحبت مى‏نمايد و در آن مقاله به تحقيقات سال 1988بخش عروق بيمارستان سانفرانسيسكو و تحقيقات سال 1980همان مركز در مورد تاثيرات دعا و نيايش در بهبود بيماريها استناد نموده و در پايان مقاله‏ى خود جمله‏اى بدين مضمون آورده است: اگر به اعتبار اين دارو معترف باشيم بايد در نسخه‏هاى پزشكى خود بنويسيم: سه بار در روز دعا كنيد.

دكتر هوبرت بنسون استاد دانشكده و رئيس سمينار در ايالت بوستون آمريكا در كنفرانسى كه تحت عنوان ارزشهاى درمانى دعا برگزار شده بود عباراتى را چنين مطرح نموده‏اند:

دعا خواندن مغز را به كار مى‏اندازد. عوارض ايدز را كاهش مى‏دهد، از فشار خون مى‏كاهد و نازائى را درمان مى‏كند. تكرار دعاها و بيرون كردن انديشه‏هاى مضر از مغز، بسيارى از مردم را قادر مى‏سازد تا تغييرات فيزيولوژيك در خود پديد آورند.

منبع : دين پژوهان ، بهمن و اسفند 1381، شماره 12