نوجوانان ناسازگار

 كبرا  مملوكى

در فرآيند رشد نوجوان، هدف اساسى، حركت از وابستگى دوره كودكي، به سوى برقرارى روابط جديد و مسئوليت پذيري در بزرگسالى است. براى رسيدن به هدف، والدين بايد مسأله را از ديد نوجوان خود بنگرند و مشكلات او را در تلاش براى جدا شدن از زندگى والدين محورى درك كنند. متأسفانه بسياري از والدين نتوانسته اند در سالهاى اوليه زندگى فرزند خود، با او رابطه اى برقرار كنند كه كودك احساس اعتماد به نفس كند و تمايل داشته باشد با والدين خود صميمانه درد دل كند دوران نوجواني فرصت ارزشمندى است كه در آن بى ثباتيهاى اوان نوجواني به صورت شيوه هاى احساسي؛ فكرى و عملى كودكانه بروز مى كند و به تدريج با روشهاى پخته تر، از نو سازمان مى يابد. والدين بايد به نوجوان در داشتن هويت شخصى و حفظ فرديت كمك كنند و شرايط مناسب براى نيل به استقلال را كم كم فراهم آورند.

راهنمايى نوجوان در قالب روابط خانوادگي

در هدايت و راهنمايى نوجوانان، بايد نخست به ويژگيها و تواناييهاى آنان توجه كرد و با عنايت به تكاليف تكاملى كه آنان اميد به انجام آنها دارند، اقدامات اساسى را به عمل آورد. از آنجا كه راهنمايى هميشه در قالب يك رابطه اتفاق مى افتد، والدين مى بايست داراى رابطه اي كمكي، صميمانه و درعين حال محترمانه با نوجوان خود باشند تا او با اعتماد كافي، از رهنمودهاى آنان بهره گيرد.

روابط بين افراد به ندرت ايستا و ثابت مى ماند، افراد تغيير مى كنند و با اين تغييرات، روابط آنان با ديگران نيز تحت تأثير قرار مى گيرد و تغيير مى يابد زمانى كه بيشتر اين تغييرات در علايق و نگرشهاى فرد ايجاد مى گردد، زمانى است كه بيشترين تغيير در روابط او با ديگران بايد اتفاق بيفتد. روابط متقابل والدين و فرزند پيوسته درحال تغيير و تحول است و لازم است كه آنها خود را با اين تغيير سازگار سازند. در دوره نوجواني، پسر و دختر نوجوان بيش از دوران كودكى بر تغيير روابط با والدين اصرار مى ورزند. آنان مى خواهند زندگي مستقلى داشته باشند، هر چند كه زندگى واقعى آنان كاملاً وابسته به والدين است. نوجوانان توقعات و انتظارات جديد اجتماعي، عاطفي و مالى دارند كه نه تنها امكان پذير نيست، بلكه گاهى آن اندازه غيرواقعى است كه والدين احساس مى كنند همه اين خواسته ها بايد مورد بررسى دقيق قرار گيرد.

از سوى ديگر والدين از نوجوان انتظار و توقعات تازه اي دارند، زيرا او ديگر كودك نيست. آنها انتظار دارند كه او مطابق سنش و بر طبق معيارهاى رفتارى بزرگسالى عمل كند. همچنين انتظار دارند بخشى از بار مسئوليت خانوادگى را بپذيرد، مسئوليتى كه او را براى زندگى آينده آماده مي سازد.

به هر صورت هر تجربه عاطفى و هيجانى كه تعادل رواني يكى از اعضاى خانواده را برهم بريزد، نظام روانى و تعادل اعضاى خانواده را مختل مى سازد. براى روبرو شدن با انتظارات و توقعات اجتماعى نوجوان و زدودن پيامدهاى مخرب هيجانها بر نگرش، رفتار و در كل سلامت روان او بايد كمك شود تا نوجوان كنترل و ابراز عواطف و احساسات خود را فرا بگيرد. كنترل احساسات، به معناى سركوب كردن آن نيست، بلكه ياد گرفتن برخورد منطقى به جاى برخورد احساسى با مسائل و موفقيتهاست. به علاوه كنترل عواطف و احساسات به معناى بيان عواطف به گونه اى است كه ازنظر اجتماعى قبول باشد. اين روش نشان دهنده رشد و پختگى عاطفى نوجوان است.

نوجوانان به چه نوع كمكهايى نياز دارند؟

در مطالعه اى كه روى 537 نوجوان دبيرستانى انجام داده شده، از آنان پرسيده شد كه به چه نوع كمكهايى نياز دارند. پاسخ آنان را در دو گروه اصلى مى توان طبقه بندى كرد:

1- كمك والدين و ديگر بزرگسالان در زمينه حل مشكلاتي كه با آن مواجه هستند.

2- ارائه راهنماييهاى لازمى كه در پيشگيري از مشكلات به آن نياز دارند.

بديهى است كه در كيفيت اين پاسخ عوامل متعددى از جمله هوش، طبقه اقتصادي، اجتماعي، شرايط خانوادگي، درسى و عوامل ديگر دخالت دارند. با اين حال مواردى كه نوجوانان بيشترى نياز را ابراز كرده اند به شرح زير است:

روابط اجتماعي

برقرارى روابط اجتماعى يكى از مسايلي است كه نوجوانان در آن به راهنمايى و كمك وافر نياز دارند. اين موضوع، مقوله هاى چگونگى مقالات و برخورد با ديگران، دوست يابي، آداب معاشرت، مسئوليت هاى اجتماعي، مداخله هاى والدين كسب اطلاعات درباره حقايق مربوط به بلوغ و جنسيت و بالاخره دوست داشتن و احترام به ديگران و ازدواج را شامل مى شود. بى ترديد براى ارائه اين اطلاعات و آگاهيها بايد فضايي ايجاد شود كه نوجوان در آن احساس آرامش و آزادى كند و بتواند پرسشهايي را كه در ذهن دارد و گاه او را آزار مى دهند، مطرح نمايد و با طرح آن نه فقط اضطراب و نگرانى او كاهش يابد، بلكه به معيارهاي اخلاقى و صحيح نيز دست يازد.

مشكلات تحصيلي

نوجوان دبيرستانى در انتخاب دروس، رشته تحصيلي، شرايط ورود به دانشگاهها و غيره نياز به كمك دارد. بخش از نگرانيهاي نوجوان ناشى از اين است كه نمى داند آيا استعداد رفتن به دانشگاه و تحصيل در يكى از رشته ها را دارد يا نه. بي شك براى كمك در اين زمينه ها و نيز شناسايي استعدادها و رغبتهاى نوجوان از وظايف مشاور مدرسه است. لكن تشخيص اينكه نوجوان به كمكهايى در اين زمينه نياز دارد و تشويق او براى مراجعه به مشاور، از وظايف والدين است. براى اين منظور، والدين بايد از نزديك در جريان امور تحصيلى فرزند خود باشند.

راهنمايهاى مذهبى و اخلاقي

نوجوانان در اين دوره به شدت نسبت به پرسش صحيح و غلط حساس و علاقمند هستند و مايلند بزرگسالان، به ويژه والدين در تصميم گيرى هايى كه گاه در نتيجه فشار گروههاي همسال ناگريز به آن هستند. مداخله كنند ونشان دهند چه چيز خطاست و چه چيز در زندگى صحيح و صواب است و آنان را از رفتن به راه خط باز دارند. نوجوانان همه سطوح طبقات اجتماعي- اقتصادى در اين زمينه به كمك بزرگسالان آگاه نياز دارند. با وجود آنكه به نظر مى رسد اغلب بي نياز از كمك والدين هستند و مايلند مستقل عمل كنند، ولي به اظهارنظر والدين وتوجه آنان به مساله احترام مى گذارند. بنابراين همچنان راهنماييهاى مذهبى و اخلاقي، به ويژه از طرف والدين محتاجند. هر چند كه پايه هاى اعتقادات و عمل به اخلاق و مذهب بايد از همان اوان كودكى بنيان نهاده شود.

كيفيت راهنمايى مورد نياز نوجوانان

ويژگيهاى كيفيت راهنمايى و كمك به نوجوانان به قرار زير است.

– به طور كلى نوجوانان نخست به يك رابطه صميمانه، مطمئن و امن نياز دارند و سپس مايلند بزرگسالان و به ويژه والدين آنها را درك كنند علت احساسات و رفتار آنها را بشناسند و در برابر اشتباهات و خطاهاى آنها صبورانه و منطقى برخورد نمايند.

– نوجوانان براى تغيير رفتار خود بيش از انتقاد و سرزنش و تحقير به ستايش و حمايت نياز دارند. آنان بزرگسالانى را دوست مى دارند كه آنها را بشناسند و مهمترين ها را در آنها جست وجو كنند به آنها علاقه مند باشند و با آنان محترمانه و دوستانه رفتار كنند.

– نوجوانان به والدين و مربيانى نياز دارند كه با جديت و قاطع بودن خود در زمينه هاى بهداشت و تندرستى و امنيت اطاعت از نظم و قانون و پذيرش منطق و اعمال اصول مربوط به آن آنها را راهنمايى كنند و در صورتى كه صداقت ببينند، هرگز مقاومت نخواهند كرد. روشهاى صريح و روشن والدين گاه بهترين و قويترين عامل مؤثر در تصميم گيريهاى صحيح نوجوانان خواهد بود. براى اين منظور والدين بايد با خود صادق باشند و علاوه بر احساسات فرزند نوجوان عواطف و احساسات خويش را نيز بخوبى بشناسند.

انتظار نوجوانان از بزرگسالان

آنچه ملاحظه مى كنيد نتيجه مطالعه است كه روى 573 نفر نوجوان دختر و پسر دبيرستانى انجام پذيرفته نتيجه به قرار زير است:

گوش دادن: به آنچه آنها مى گويند، كمتر حرف زدن و جدي گرفتن نوجوانان هنگامى كه آنها خود جدى هستند.

سعى درك، در شناخت: اينكه آنها چگونه وضعيت و موقعيت خود را مى بينند و علت و انگيزه رفتار آنها چه بوده است و چرا آنها سعى در مخفى كردن برخى از امور دارند؟

پذيرش احساسات آنها: زيرا ممكن است آنها نتوانند احساسات خود را كاملا تغيير دهند ولى معمولا قادر خواهند بود آن را كنترل كنند.

تشويق آنان به حل مشكل: هرگز پند و اندرز و كمكى كه جوان به آن نياز ندارد و يا آماده پذيرش آن نيست به او ندهيد.

پذيرش احترام به اطمينان نوجوانان به هنگام صحبت و درددل كردن با شما.

دقيق و باصداقت باشيد: اشتباهها و خطاهاى خود را بپذيريد.

به رشد علايق و استعدادهاى آنان كمك كنيد: تا در زمينه هاى مناسب با بهره گيرى از استعدادها و علايق خود به موفقيتهاي ذهني، جسمى و اجتماعى نايل آيند.

احساسات خود را بشناسيد: در هنگام لزوم محدوديتهاى جدي و منطقى براى پيشگيرى از آسيب پذيري و به دردسرافتادن نوجوان قايل شويد. جدى و قاطع بودن شما كنترلهاى درونى نوجوان را تقويت مى كند.

محيطى فراهم آوريد كه در آن نوجوان آزادانه رشد كند.

اعتقادات مذهبى و اخلاقى قوى را در نوجوانان پايه ريزى كنيد و آنان را با معيارها و ارزش هاى صحيح پرورش دهيد.

منبع: روزنامه کيهان