نماز جعفر طيّار(رحمه الله)

اين نماز بسيار مهم و ارزشمند است كه با سندهاى فراوانى نقل شده است و براى آمرزش گناهان و برآمدن حاجات بسيار مؤثّر است(1) و نام ديگر اين نماز «نماز تسبيح» است و شيعه و اهل سنّت آن را با روايات متواتر نقل كرده اند.(2)

وجه نام گذارى آن به نماز جعفر اين است كه در آن هنگام كه جعفر بن ابى طالب (برادر امير مؤمنان(عليه السلام)) از هجرت حبشه به مدينه بازگشت و به حضور رسول خدا(صلى الله عليه وآله) رسيد، آن حضرت بسيار خوشحال شد و ميان دو چشمان جعفر را بوسيد و فرمود:

اى جعفر! آيا به تو هديه اى بدهم؟!

عرض كرد: آرى يا رسول اللّه(صلى الله عليه وآله)!

مردم گمان كردند، كه حضرت مى خواهد طلا يا نقره به او ببخشد، آن حضرت(صلى الله عليه وآله)فرمود: عملى را به تو بياموزم كه اگر هر روز يا هر ماه و يا هر سالى يك بار به انجامش توفيق يابى، اميد است كه خداوند گناهانت را ببخشد، سپس اين نماز را به وى آموخت.

بهترين وقت انجام اين نماز، در ابتداى روز جمعه است، هرچند در ديگر اوقات شب و روز نيز مى توان خواند.

اين نماز چهار ركعت است با دو سلام، در ركعت اوّل بعد از «حمد» سوره «اذا زلزلت» را مى خوانى، و در ركعت دوم بعد از «حمد» سوره «عاديات»، و در ركعت سوم بعد از «حمد» سوره «نصر»، و در ركعت چهارم بعد از حمد، «سوره توحيد».

در هر ركعت پس از اتمام حمد و سوره، پانزده مرتبه مى گويى: سُبْحانَ اللّهِ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ وَ لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ وَ اللّهُ اَكْبَرُ. همين ذكر را پس از ذكر ركوع ده مرتبه و پس از سر برداشتن از ركوع ده مرتبه، در سجده اوّل ـ پس از ذكر سجده ـ ده مرتبه، پس از سر برداشتن از سجده اوّل (وقتى كه نشسته اى) ده مرتبه، و در سجده دوم نيز ـ بعد از ذكر سجده ـ ده مرتبه، پس از سر برداشتن از سجده دوم و پيش از برخاستن ده مرتبه (در يك ركعت مجموعاً 75 مرتبه مى شود)، در ركعت دوم نيز همين گونه انجام مى دهى كه ده مرتبه آخر آن بعد از سجده دوم و قبل از تشهد خواهد بود و در دو ركعت بعد نيز همين گونه عمل مى كنى (كه مجموعاً 300 مرتبه تسبيحات مى شود) به اضافه ساير اذكار نماز.(3)

مرحوم «شيخ كلينى» از امام صادق(عليه السلام) نقل كرده است كه در سجده آخر ركعت چهارم پس از ذكر تسبيحات بگو:

سُبْحانَ مَنْ لَبِسَ الْعِزَّ وَالْوَقارَ، سُبْحانَ مَنْ تَعَطَّفَ بِالْمَجْدِ وَ تَكَرَّمَ بِهِ،

منزه است آن كس كه لباس عزت و وقار به بر دارد منزه است آن كه مجد و بزرگيش فراگرفته و بدان گرامى باشد

سُبْحانَ مَنْ لا يَنْبَغِى التَّسْبيحُ اِلاَّ لَهُ، سُبْحانَ مَنْ اَحْصى كُلَّ شَىْء

منزه است آن كه جز براى او تسبيح سزاوار نيست منزه آن كه علمش همه چيز را

عِلْمُهُ، سُبْحانَ ذِى الْمَنِّ وَ النِّعَمِ، سُبْحانَ ذِى الْقُدْرَةِ وَ الْكَرَمِ، اَللّـهُمَّ اِنّى

احصا كرده منزه است خداى صاحب فضل و نعمت منزه است خداى صاحب كرم و قدرت خدايا

اَسْئَلُكَ بِمَعاقِدِ الْعِزِّ مِنْ عَرْشِكَ، وَ مُنْتَهَى الرَّحْمَةِ مِنْ كِتابِكَ، وَ اسْمِكَ

از تو مى خواهم به حق آنچه موجب عزت عرش تو گشته و به حق منتهاى رحمت از كتاب تو و اسم

الاَْعْظَمِ، وَ كَلِماتِكَ التّآمَّةِ الَّتى تَمَّتْ صِدْقاً وَ عَدْلاً، صَلِّ عَـلى مُحَمَّد

اعظمت و كلمات تامه ات (اسما حسنى يا كتابهاى منزله يا غير آن) كه از نظر راستى و عدالت به حد كمال رسيده درود فرست بر محمّد

وَاَهْلِ بَيْتِهِ، وَ افْعَلْ بى كَـذا وَ كَـذا.(4)

وخاندانش و درباره من چنين و چنان كن.

(به جاى جمله آخر، حاجت خود را به عربى يا فارسى از خدا بخواه، و اگر اين دعا را حفظ نمى باشد و كسى نيست براى او بخواند، دعا را نشسته مى خواند در حالى كه اشاره به سجده كرده است).

علاّمه مجلسى مى نويسد: مرحوم «شيخ» و «سيّد بن طاووس» از مفضّل بن عمر روايت كرده اند كه گفت: روزى امام صادق(عليه السلام)را ديدم نماز جعفر را بجا آوردند و پس از نماز دست ها را بلند كردند و گفتند: يا رَبِّ يا رَبِّ يا رَبِّ (به اندازه يك نفس) سپس گفت: يا رَبّاه يا رَبّاه، يا رَبّاه (به اندازه يك نفس) سپس گفت: رَبِّ رَبِّ رَبِّ (به اندازه يك نفس)؛ يا اللّه يا اللّه يا اللّه (به اندازه يك نفس) يا حَىُّ يا حَىُّ يا حَىُّ(5) (به اندازه يك نفس) يا رَحيمُ يا رَحيمُ يا رَحيمُ (به اندازه يك نفس) پس از آن هفت مرتبه يا رَحْمنُ و هفت مرتبه يا اَرْحَمَ الرّاحِمينَ را گفتند و در پايان خواندند:

اَللّهُمَّ اِنّى اَفْتَتِحُ الْقَوْلَ بِحَمْدِكَ، وَاَنْطِقُ بِالثَّنآءِ عَلَيْكَ، وَ اُمَجِّدُكَ وَ لاغايَةَ

خدايا من گفتارم را به ستايش تو آغاز كنم و به ثناى تو زبان مى گشايم و تو را به بزرگى ياد مى كنم و ستايشت

لِمَدْحِكَ، وَاُثْنى عَلَيْكَ وَ مَنْ يَبْلُغُ غايَةَ ثَنآئِكَ، وَ اَمَدَ مَجْدِكَ، وَ اَنّى

پايان ندارد و تو را ثناگويم ولى آن كس كه به منتهاى ثناى تو و انتهاى مجد و عظمتت برسد كيست و كجا

لِخَليقَتِكَ كُنْهُ مَعْرِفَةِ مَجْدِكَ، وَ اَىَّ زَمَن لَمْ تَكُنْ مَمْدُوحاً بِفَضْلِكَ،

مخلوق تو مى توانند به كنه معرفت مجد تو برسند و چه وقت بوده كه تو به فضل خويش ستوده نبوده اى

مَوْصُوفاً بِمَجْدِكَ، عَوّاداً عَلَى الْمُذْنِبينَ]الْمُؤْمِنينَ [بِحِلْمِكَ، تَخَلَّفَ

و به مجد و عظمت موصوف نگشته اى و با بردبارى خود بر گنهكاران پى درپى بازنگشته اى ساكنان

سُكّانُ اَرْضِكَ عَنْ طاعَتِكَ، فَكُنْتَ عَلَيْهِمْ عَطُوفاً بِجُودِكَ، جَواداً

زمينت از اطاعت تو سرباز زدند ولى تو بر آنها به بخشش و عطايت مهر ورزى و به فضل خويش

بِفَضْلِكَ، عَوّاداً بِكَرَمِكَ، يا لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ الْمَنّـانُ ذُوالْجَـلالِ وَ الاِْكْرامِ.

بر آنها جود كنى و به كرمت پى در پى بر آنها باز گردى اى كه نيست معبودى جز تو نعمت دهنده بسيار و صاحب جلالت و كرامت.

سپس امام(عليه السلام) فرمود: اى مفضّل! هرگاه سختى و حاجتى شديد به تو روى آورد نماز جعفر(رحمه الله) را انجام ده و حاجات خود را از خدا بخواه كه برآورده مى شود ان شاءاللّه.(6)

در فضيلت اين نماز و آثار و بركات آن هرچه گفته شود كم است و سزاوار است هنگامى كه توفيق حاصل گردد از آن غفلت نشود، كه در حلّ مشكلات دنيا و آخرت مؤثّر است.

  1. اين نماز در كافى، جلد 3، صفحه 465، حديث 1 و بحارالانوار، جلد 88، صفحه 193 به بعد، به نقل از جمال الاسبوع، مصباح المتهجّد، منهاج الصلاح، بلد الامين، ثواب الاعمال و ديگر كتب نقل شده است.
    2.
    عروة الوثقى، فصل صلاة جعفر.
    3.
    جمال الاسبوع، صفحه 282 و بحارالانوار، جلد 88، صفحه 193، حديث 1.
    4.
    كافى، جلد 3، صفحه 467، حديث 6.
    5.
    اين ذكر در بحار نيامده، ولى در مصباح المتهجّد (صفحه 311) آمده است.
    6.
    بحارالانوار، جلد 88، صفحه 200، حديث 4. اين حديث و اذكار و دعاى آن در مصباح المتهجّد، صفحه 311 و جمال الاسبوع، صفحه 294 با مقدارى تفاوت نقل شده است.