نقش و جایگاه خانواده در اسلام

مطالب در رابطه با خانواده خیلی متنوع است و کتب بسیاری در خصوص نظام خانواده در اسلام، راز خوشبختی یک خانواده موفق و اصول و اساس و بنیانهائی که در یک خانواده سالم باید حاکم باشد و نیز در رابطه با روابط متقابل زن و مرد، رابطه فرزندان با والدین، چگونگی تربیت فرزند،خانواده سنتی و صنعتی، خانواده در جوامع شرقی، خانواده در جوامع غربی، خانواده جوامع دینی و… نوشته شده است آیا بنیان این خانواده ها یک بنیان اساسی است ؟ آیا مورد تعرض قرار گرفته است ؟ دیدگاه اسلام در مورد خانواده چگونه است؟ در باره تحیکم مبانی خانواده در اسلام باید اول به یک تعریف کلی رسید.

شاید بتوان گفت نهاد خانواده از زن و مردی که بعدا فرزندانی به آن اضافه می شوند تشکیل می‌گردد که البته قوانین و آداب و رسوم خاصی در آن حاکم است.

حال باید دید انگیزه تشکیل خانواده چیست ؟ البته در موارد مختلف انگیزه ها متفاوت است به نحوی که برخی بخاطر مال و جمال و یا زیبائی و یا بخاطر قدرت تشکیل خانواده می دهند. در اسلام اصل و اساس را اینطور نمی داند ولی تماما با موارد بالا نیز مخالف نیست. اسلام مخالف این نیست که زن و شوهر دارای مکنت مالی ویا دارای قدرت و زیبائی باشند ولی این موارد در اسلام هدف و اصل و اساس تشکیل خانواده نیست.

حال باید دید اصل و اساس تشکیل خانواده در اسلام چیست ؟ برخی بخاطر مسائل مادی و زیبائی و جمال ازدواج می‌کنند وشاید برخی بخاطر حس مادری و حس پدری و…ازدواج می‌کنند.

خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید که بسیاری از مخلوقات را به صورت جفت جفت آفریده است و این در خصوص بیشتر مخلوقات از جمله انسان صدق می‌کند. و آن هم به این دلیل است که موجودات و زوجها یک سری کمبودها و نواقصی دارند که با ازدواج تکمیل و رفع می‌گردد.

خداوند می فرماید ما زوجهائی از جنس خود شما آفریدیم و در بین شما مودت و رحمت و مهربانی قرار دادیم. که در کنار یکدیگر احساس آرامش و امنیت کنید. چرا که سکونت یعنی آرامش و به همین منظور است که از جای زندگی انسان به مسکن تعبیر شده است.

خداوند متعال در سوره های مبارکه فاطر و شوری می فرماید اول شما را از خاک وبعد نطفه وبعد شما را به صورت جفت آفریدیم و از جنس شما ازواجی خلق کردیم و از جنس چهارپایان شما نیز جفتهائی خلق کردیم که وسیله تکثیر نسل باشد. باید دانست جفت گرائی و تکثیر نسل نیز هیچگاه هدف نهائی خلقت نیست بلکه بخاطر ایجاد آرامش و امنیت و سکون در میان ازواج است. ازدواج در واقع به خاطر پاسخگوئی به ندای فطرت است.

خداوند متعال با قوانین حکیمانه و عادلانه اش زمینه مناسب و لازم برای رسیدن انسانها، اعم از زن و مرد، به حیات طیب و پاداش نیکو تر از اعمال فراهم کرده و این همان ارزشی است که اراده و مشیت آفریدگار حکیم به آن تعلق یافته است. خداوند متعال در سوره مبارکه نحل آیه ۹۷ می فرماید هر مرد یا زنی که عمل صالح کند و اهل ایمان باشد، ما او را به طور حتم حیات پاکیزه می بخشیم و اجرشان را نیکوتر از آنچه عمل کرده اند می دهیم.

خداوند حکیم زمینه ساز رشد و تکامل انسان اعم از مرد و زن می باشد نظام زندگی خانوادگی و اجتماعی باید به گونه ای باشد که اعضای خانواده بتوانند به بهترین نحو به وظایف خود عمل کنند نکته دیگر در تحکیم مبانی خانواده این است که در کنار نظام خانواده، هم نظام اسلامی و هم جامعه اسلامی مسئولیت دارند.

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: ( بنیان خانواده بهترین بنیان در روی زمین است ) و به همین خاطر نظام اسلامی هم باید برای تشکیل خانواده، هم حفظ و هم اداره آن احساس مسئولیت نموده، و باید تسهیلات و فرصتها ی نظام خانواه را در جامعه مهیا نماید. علاوه بر جامعه اسلامی، همه نهادها و آحاد مردم باید در قبال تشکیل نظام خانواده احساس مسئولیت کنند و در این بین مسئولیت بعدی متوجه والدین است که متاسفانه برخی از والدین آن اهمیت لازم را برای خانواده و نظام آن مد نظر قرار نمی دهند.

معیارهای اسلام برای تشکیل خانواده:

۱- ایمان: قرآن می فرماید با زنان مشرک ازدواج نکنید مگر اینکه مسلمان بشوند و ایمان بیاورند. داشتن ایمان خیلی مهم است نمی شود یک مسلمان با بهائی یا وهابی که هیچ اعتقادی به دین و دنیا ندارد زندگی کند.

۲- اخلاق: اگر اخلاق طرفین با هم سازگار باشد می توانند زندگی خوبی داشته باشند. امام رضا (ع) می فرمایند: ( با انسان بد اخلاق ازدواج نکنید چون تحمل آن سخت است )

۳- تقوی: زوج انسان باید پرهیزگار باشد و دارای روحیه ترس از گناه بوده و نیز روحیه انجام واجبات در او وجود داشته باشد.

۴- اصالت خانوادگی: این اصل خیلی مهم است. روایتی از رسول خدا آمده است که می فرمایند: با گلی که از مزبله روئیده است ازدواج نکنید. گل بی ریشه به درد نمی خورد. انسان نمی تواند با انسانهای بی اصل و نسب پیمان ازدواج ببندد.

۵- رشد و تکامل جسمی: زوجها باید از نظر جسمی و عقلی و نیز از لحاظ روحی و اجتماعی به آن رشد واقعی و حقیقی رسیده باشند. رشد جنسی و جسمی در کنار رشد عقلی از مسائل مهم در امر ازدواج است.

۶- هم کفو و همسان بودن: همتائی در مسائل مختلف از جمله: همتائی در مسائل فکری و فرهنگی، همتائی در تحصیلات علمی، همتائی از نظر جسمی و جنسی و.. .. از اهمیت بالائی برخوردار است. زوجها باید از نظر خانوادگی و اجتماعی نیز همسان باشند و از لحاظ داشتن شرایط و شئونات اجتماعی در سطح یکدیگر باشند..

راهکار تحکیم بنیان خانواده

۱- حاکمیت دین در خانواده: اسلام از قبل از تولد و انتخاب همسر و فرزند دار شدن برنامه دارد. دوران شیرخوارگی – بعد از دوران نوزادی و همه مراحل زندگی برنامه مدون دارد.

۲- عمل به وظایف قانونی و اخلاقی: باید اصول و قوانین دینی و اسلام در میان اعضای خانواده رعایت گردد و والدین در راس خانواده ضمن اهمیت دادن به برنامه های اخلاقی و دینی فرزندان را به رعایت آن توصیه نمایند.

اگر انسان دارای طرز تفکر توحیدی باشد و قبول کند که خداوند مسبب الاسباب است و همه چیز به دست اوست، به توصیه هایی که در قرآن و روایات در مورد خانواده آمده است اهمیت می دهد و بهانه هایی از قبیل کمی امکانات و مشکلات را کم تلقی می‌کند و با امید و اتکای به خداوند در این راه قدم بر می دارد.

بی شک،انسان کامل کسی است که خود را زیر پوشش دین خدا قرار دهد و در ترک و فعل خویش،تابع دستورات دین باشد. یعنی ترک کند آنچه را دین نخواسته و انجام دهد آنچه دین خواسته است

منابع:

خانواده در قرآن دکتر بهشتی

نظام خانواده در اسلام استاد حسینیان

درآمدی برنظام خانواده در اسلام استاد سالاری فر

 

منبع : نجمه خاتون محمدزاده؛سایت سازمان تبلیغات اسلامی