نقش همبازى ها در رشد شخصيت کودک

محمدرضا مطهرى

در عين حال که وجود رابطه اى صميمى و همبازى شدن با بزرگسالى مهربان براى ايجاد احساس اعتماد و ارزش، رفع نيازمندى ها، پاسخ به پرسش ها و حل مشکلات کودک الزامى است، کنش متقابل با کودکان ديگر نيز در اين فرايند نقشى عمده بازى مى کند. همسالان و همبازى ها در شکل گيرى شخصيت، رفتار اجتماعى، نظام ارزشى و نحوه نگرش هاى يکديگر دخالت دارند.

کودکان به وسيله سرمشق دهى و سرمشق گيرى در مورد اعمالى که تقليد کردنى است و با ارزشيابى فعاليت هاى يکديگر و بازخوردى که به يکديگر مى دهند، در همديگر تاثير مى گذارند.

کودکان بسيارى از مهارت هاى اجتماعى را از راه کنش متقابل يکديگر ياد مى گيرند. آنان مى آموزند که چگونه چيزى بدهند و چيزى بگيرند؛ در فعاليت هاى دسته جمعى شرکت کنند؛ از جنب و جوش و تماشاى ديگران لذت ببرند؛ احساسات ديگران را درک کنند؛ توانايى هاى خود را ارزيابى کنند؛ اعتماد به نفس کسب کنند و به تدريج از خانواده مستقل ، و با جامعه سازگار شوند.

مراحل رشد و تکامل کودکان در انتخاب همبازى

6 تا 8 ماهه

کودکان 6 تا 8 ماهه بيشتر با محيط بازى شان سرو کار دارند تا اسباب بازى يا همبازى خود. در اين دوره معمولاً، به کودکان ديگر توجه نمى شود. هنگامى که تماس با کودک ديگر به وجود مى آيد، اگر اين تماس دوستانه باشد، چيزى بيش از لبخند زدن، يا احتمالاً گرفتن کودک ديگر ديده نمى شود. و وقتى برخورد پرخاشجويانه اى به وجود آيد، بيشتر به صورت کلى ظاهر مى شود که ممکن است به شکل تلاش در گرفتن اسباب بازى از ديگرى بروز کند.

9 تا 13 ماهه

کودکان، از 9 تا 13 ماهگى، بيشتر به اسباب بازى توجه دارند تا همبازي.

از آن جا که کودکان در اين دوره به اسباب بازى خيلى اهميت مى دهند، به دعوا بر سر آنها با کودکان ديگر گرايش دارند. بر خلاف مشاجرات قبلى، دعوا شخصى تر مى شود، هر چند باز هم اسباب بازى بيش از همبازى مرکز توجه است؛ يعنى هنوز خصومت واقعى به ميان نيامده است.

معمولاً کودکان کوچک تر تمايل دارند به تنهايى بازى کنند و هنگامى که با اسباب بازى هاى خود مشغول هستند، نظارت شخصى بزرگسالان که آنان را دوست دارد، برايشان لذت آور است.

14 و 18 ماهه

کودکان بين سنين 14و 18 ماهگى طرز تلقى خود را نسبت به همبازى هاى شان تغيير مى دهند و چون نيازهاى مربوط به اسباب بازى تا حدود زيادى ارضا مى شوند، مشاجرات با ديگران نيز کاهش مى يابد.

19 تا 25 ماهه

براى کودکان 19 تا 25 ماهه اسباب بازى و همبازى ها اهميت بيشترى مى يابد و ارتباط اجتماعى بيشتر مى شود. کودکان، براى انطباق با وضع همبازى شان، رفتار خويش را تغيير مى دهند.

دو تا سه ساله

کودکان دو تا سه ساله، معمولاً دوست دارند در نزديکى يکديگر بازى کنند و هر کدام با اسباب بازى ها و کارهاى خودشان مشغول باشند. در حقيقت، تمايل دارند که به تنهايى و در ميان جمع کودکان بازى کنند. در اين مرحله (دو تا سه سالگى) تمايلى به سهيم کردن ديگران در اسباب بازى هايشان ندارند؛ چون هنوز مفاهيم قرض دادن و حس مالکيت در آنان به خوبى شکل نگرفته است و از سوى ديگر مى ترسند که ديگران اسباب بازى هايشان را بشکنند و يا خراب کنند.

چهار ساله

کودک چهار ساله دلش مى خواهد با ديگران معاشرت کند، ولى هنوز آماده نيست مشکلاتى را که ميان او و همبازى اش به وجود مى آيد حل کند و حتماً بايد بزرگ تران در اين کار دخالت کنند. کودکان چهار ساله بيشتر تمايل دارند با چهار سالگان بازى کنند.

آنان به گفت وگوهاى دور و درازى مى پردازند و نقشه هاى طويلى مى کشند و اغلب ميانشان نزاع در مى گيرد و آخر کار خود را حق به جانب مى پندارند.

پنج و شش ساله

کودک، از پنج و شش سالگى به بعد، مى تواند همبازى مناسبى براى خود پيدا کند. در ابتداى اين مرحله، کودک معمولاً ستيزه جو و به هنگام بازى خود خواه است. اما نبايد اجازه داد اين صفات جزو خلق وخوى هميشگى آنان بشود. لازم است کم کم راه و روش سلوک و سازش با بچه هاى ديگر را ياد بگيرند. آنان وقتى با همديگر بازى مى کنند، با هم حرف مى زنند و اغلب به کمک هم در بازى ادامه مى دهند. آنان، با کارهاى مشترکى که انجام مى دهند، تجاربى را از يکديگر مى آموزند و فوايد همکارى و کارهاى مشترک را درک مى کنند.

منبع: راهنمای انتخاب اسباب بازی؛محمدرضا مطهری