نزول آیه «هل اتی» 25 ذى الحجه

روزه حضرت على (ع) با خانواده اش و بخشش سه روز افطارى به نيازمندان 25 ذى الحجه

امام حسن مجتبي عليه السلام و امام حسين عليه السلام در ايام كودكي بيمار شدند و پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به همراه برخي از صحابه از آنان عيادت نمودند و آنگاه پيامبر صلي الله عليه و آله به پدرشان حضرت امام علي عليه السلام فرمود: اگر براي بهبودي آنان نذري نمايي، اميد است خداوند سبحان زودتر شفا عنايت كند.

حضرت علي عليه السلام گفت: اي رسول خدا صلي الله عليه و آله! براي شفاي آن دو نذر مي كنم كه سه روز روزه شكر به جاي آورم. حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها و خدمتكارش فضه نيز به مانند حضرت علي عليه السلام نذر كردند.

چند روزي نگذشت كه دو ريحانه رسول خدا صلي الله عليه و آله شفا يافتند و حضرت علي عليه السلام و همسرش فاطمه زهرا سلام الله عليها قصد كردند كه به نذرشان وفا كرده و سه روز روزه شكر بگيرند. در آن زمان وضع مادي اكثر مسلمانان به ويژه خانواده حضرت علي عليه السلام بسيار پايين بود و به سختي مي گذشت. بدين لحاظ آن حضرت ناچار گرديد، از شمعون بن حارياي يهودي مقداري جو قرض كند و آن را پس از آسياب كردن، براي پخت نان استفاده كند و يا به روايتي ديگر براي شمعون يهودي مقداري پشم ريسيد و اجرت آن را سه من جو دريافت كرد.

فاطمه زهرا سلام الله عليها آن جو را آسياب كرد و به سه بخش تقسيم نمود و هر بخشي را براي افطاري يك روز جدا كرد و سپس آن ها را در سه روز متوالي نان پخت. آنان از روز بيست و پنجم ذي الحجه شروع كردند به روزه گرفتن و ادا نمودن نذر خويش. حضرت علي عليه السلام در روز اول، نماز مغرب را با پيامبر صلي الله عليه و آله به جا آورد و سپس براي صرف افطار به خانه رفت.

ولي همين كه در سر سفره نشست، مستمند و بيچاره اي از راه رسيد و از آنان غذا طلبيد. حضرت علي عليه السلام فرمود كه سهميه وي را به آن فقير دهند. فاطمه زهرا سلام الله عليها فضه و امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام نيز به پيروي آن حضرت سهميه اندك خود را به فقير داده و خودشان با آب افطار نمودند و روز بعد را با همين وضع روزه گرفتند.

فاطمه زهرا سلام الله عليها در روز دوم بخش ديگر آرد را نان پخت و منتظر افطار ماند كه او و همسرش و فرزندانش با آن نان افطار كنند. ولي در اين شب نيز يتيمي از راه رسيد و درخواست غذا نمود. جملگي سهميه خود را به يتيم داده و خود با آب افطار كردند و روز سوم را با همان وضع روزه گرفتند.

در روز سوم نيز فاطمه زهرا سلام الله عليها باقي مانده آرد را نان پخت و در سر سفره گذاشت تا هنگام افطار، همگي از آن تناول كنند اما در اين شب نيز محتاج ديگري فرارسيد. وي اسير بي بضاعت و گرسنه اي بود كه از فرط گرسنگي و دربدري به خانه امام علي عليه السلام پناه آورد. در اين شب نيز اهل خانه، غذاي خود را به اسير بخشيدند و تنها با آب افطار كردند.

روز چهارم حضرت علي عليه السلام دست فرزندانش حسن و حسين عليهماالسلام را گرفت و نزد رسول خدا صلي الله عليه و آله رفت، در حالي كه فرزندانش از شدت گرسنگي مي لرزيدند. پيامبر صلي الله عليه و آله از وضعيت آنان پرسيد و حضرت علي عليه السلام ماجرا را براي آن حضرت تعريف كرد. پيامبر صلي الله عليه و آله آن دو را در آغوش گرفت و به نزد دختر خود فاطمه سلام الله عليها آمد و ديد وي در محراب عبادتش نشسته و به عبادت مشغول است ولي چهره مباركش از گرسنگي زرد و چشمانش گود شده است و كلاً بي حال است.

پيامبر صلي الله عليه و آله از ديدن آنان بسيار متأثر و غمگين شد و دست بندگي به سوي پروردگارش بلند كرد و گفت: واغوثاه، يا الله اهل بيت محمد يموتون جوعاً؛ اي داد، اي خدا! اهل بيت محمد از گرسنگي مي ميرند.

در همين هنگام جبرئيل امين فرود آمد و عرض كرد: اي رسول خدا صلي الله عليه و آله آنچه خداوند متعال درباره اهل بيت تو عنايت كرده است، بنگر. فرمود: چه چيزي را بنگرم! جبرئيل امين اين سوره را كه در شأن فداكاري حضرت عليه السلام و همسرش حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها و فرزندانش حسن و حسين عليهماالسلام نازل شد، بر آن حضرت قرائت كرد: «هَل اَتي عَلَي الاِنسانِ حينٌ مِنَ الدَّهرِ… اِنَّما نُطعِمُكُم لِوَجهِ اللهِ لانُريدُ مِنكُم جَزائاً وَ لاشَكوراً...».(1)

بنا به روايتي در آن روز براي اهل بيت فداكار پيامبر صلي الله عليه و آله غذايي از آسمان فرود آمد و آن را تا هفت روز تناول كردند.(2) بدين گونه خداوند سبحان از ايثار و خودگذشتگي حضرت علي عليه السلام و خانواده بي نظيرش تقدير كرد و قلب پيامبر صلي الله عليه و آله را تسلي بخشيد.

پي نوشت:

(1). سوره انسان، كه به سوره “دهر” نيز مشهور است.

(2). مسارالشيعه شيخ مفيد، ص 23؛ الاقبال بالاعمال الحسننة سيد بن طاووس، ج 2، ص 374.