خانواده شیعی » پدر و مادر »

نحوه برخورد با سالمندان در سیره ائمه(علیهم السلام)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مى فرماید: «وجود پیران سالخورده، باعث برکت و افزایش رحمت و نعمت‌هاى الهى است».

سالمندان با عمرى تلاش و تجربه به مرحله‌اى رسیده‌اند که نیازمند احترام و محبت هستند. تکریم آنها مصداق تعظیم شعائر اسلامى و موجب تحکیم ارزش‌ها و روابط اجتماعى است. یعنى درست همانطور که فرزندان در سطوح مختلف سنى نیازهاى روحى متفاوتى دارند و والدین و مربیان در راستاى تربیت و بارورى استعدادهاى آنها باید از شیوه‌هاى رفتارى صحیح استفاده کنند، بزرگسالان نیز نیازمند قدردانى و سپاسگزارى از زحمات گذشته خود از سوى فرزندان اطرافیان مى باشند.

در مکتب اسلام، سالخوردگان و سالمندان از موقعیت و جایگاه ویژه‌اى برخوردارند چنانکه در روایات ما آمده است:

۱) در مورد ارزش معنوى ـ اجتماعى آنان

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) مى فرماید: «وجود پیران سالخورده، باعث برکت و افزایش رحمت و نعمت‌هاى الهى است».(نهج الفصاحه،ص۲۲۲،کلمه ی ۱۱۱۰)

۲) در مورد چگونگی رفتار با آنان

الف: پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمایند: «إنَّ مِن إجلالِی تَوقِیرَ الشَّیخِ مِن اُمَّتی؛ احترام به سالخورده امّت من، احترام نهادن به من است».(منتخب میزان الحکمه)

ب: در جایی دیگر می‌فرمایند(صلی الله علیه و آله و سلم): «إنَّ مِن تَعظیمِ جَلالِ‏ اللّه عز و جل کَرامَهَ ذی الشَّیبهِ، و حامِلِ القُرآنِ، و الإمامِ العادِلِ؛ احترام نـهادن بـه ریـش سـفید و قـرآن دان و پیشواى دادگر، بزرگداشت جلال و شکوه خداوند عز و جل است».(منتخب میزان الحکمه،ح ۳۸۴)

ج: حضرت می‌فرمایند(صلی الله علیه و آله و سلم): «من اجلال الله اجلال ذى شیبه المسلم؛ بزرگداشت و گرامیداشت سالخورده مسلمان، بزرگداشت خداست»(کافی،ج۲،ص۱۶۵)

د: امام صادق(علیه‏ السلام) می‌فرمایند: «َظِّمُوا کِبارَکُم و صِلُوا أرحامَکُم؛ بزرگسالان خود را احترام کنید و صله ارحام به جاى آورید».(الکافی،ج۲، ص۱۶۵)

۳) جایگاه کسی که به سالمندان احترام نمی‌گذارد

امام صادق (علیه ‏السلام): «لیسَ مِنّا مَن لَم یُوَقِّرْ کبیرَنا و یَرحَمْ صَغِیرَنا؛ از ما نیست کسى که به بزرگسالان ما حرمت ننهد و با خردسالانمان مهربان نباشد».(میزان الحکمه،ج۲،ص۱۰۶،ح۱۰۰۸۴)

۴) حقوق سالمندان

از امام سجاد(علیه السلام) روایت شده که فرمود: «و اما حق الکبیر فان حقه توقیر سنه و اجلال اسلامه اذا کان من اهل الفضل فى الاسلام بتقدیمه فیه و ترک مقابلته عندالخصام و لاتسبقه الى طریق و لاتومه فى طریق و لا تستجهله و ان جهل علیک تحملت و اکرمته بحق اسلامه مع سنه فانما حق السن بقدر الاسلام و لا قوه الا بالله».(رساله حقوق امام سجاد(علیه السلام)، حق شماره۴۳)

ترجمه

۱- حق سالخورده این است که حرمت پیریش را بدارى.

۲- اگر سوابق فضیلت در اسلام دارد؛ تجلیلش کنى.

۳- او را مقدم بدارى.

۴- در اختلافات( خصمانه) با او روبرو نشوى.

۵- در راه رفتن؛ بر او سبقت نگیرى.پیشاپیش او راه نروى.

۶- نادانش نشمارى.

۷- اگر رفتار جاهلانه‌اى کرد تحمل کنى.

۸- به مقتضاى سوابق مسلمانى و سالمندى احترامش کنى که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است.

۵) پاداش اخروی کسی که حقوق سالخوردگان را مراعات می‌کند

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله و سلم): «مَنْ عَرَفَ فَضْلَ شَیْخٍ کَبِیرٍ فَوَقَّرَهُ لِسِنِّهِ آمَنَهُ اللَّهُ مِنْ فَزَعِ یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَ قَالَ مِنْ تَعْظِیمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِجْلَالُ ذِی الشَّیْبَهِ الْمُؤْمِنِ؛ کسی که فضیلت سالخوردگان و پیران را در یابد و به خاطر سِنش او را احترام کند؛ خداوند او را از عذاب روز قیامت در امان می‌دارد و…».(بحارالأنوار، ج۷۲، ص۱۳۷، بابِ رحم الصغیر و توقیر الکبیر)

با توجه به آیاتی از قرآن کریم، که توصیه ی فراوان بر احترام گذاشتن به والدین می‌کند، می‌توان این نتیجه را گرفت که رعایت حقوق و احترام نهادن به والدینی(هم چنین پدر بزرگ و مادر بزرگ) که سالخورده می‌باشند؛ باید به صورت مضاعف، مورد توجه واقع شود. و در واقع، و از دو حیث احترام آنان بر ما واجب است؛ یک: به خاطر حق پدر و مادری، و دو: به خاطر سن و سال.

از جمله ی آن، این آیه ی کریمه می‌باشد، که می‌فرماید: «… که هیچ کس را جز او نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید اگر هر دو یا یکی(از آنها به پیری برسند که موجب رنج و زحمت باشند) زنهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند مگو و کمترین آزار به آنان مرسان و با ایشان با احترام و بزرگوارانه سخن بگو»(اسراء: ۲۳).

منبع: پرسمان

بخش اخلاق و عرفان اسلامی تبیان