میثم تمار (- 60 ق) محدث شیعه

محدث ومفسروازیاران امام علی (ع)  .

میثم فرزند یحیی، از معروف­ترین ووفادارترین یاران امام علی (ع) . دربرخی منابع او را درشماریاران حسنین (ع) نیزیاد کرده اند (شیخ طوسی ، الرجال ، ص 81، 96 ، 105) ، حال آن که ابن حجراو را ازصحابیان  پیامبراسلام (ص) دانسته ونام او درالاصابة ، که به اساس صحابۀ پیامبر (ص) اختصاص دارد ، آورده است (ج 6 ، ص 249) . اطلاعات تاریخی دربارۀ او بسیاراندک است و ، وعلاوه برکنیۀ ابوجعفر ، حتی نام میثم را امام علی (ع) هنگام خرید وی ازبنی اسد به او اطلاق کرده است (مجلسی ، محمد باقر ، بحارالانوار ، ج 34 ، ص 302) . لقب تمار (خرما فروش) اشاره به خرما فروشی او درکوفه دارد (ابن شهرآشوب ، مناقب ، ج 2 ، ص 154) . به رغم اهمیت وی درمنابع درمقام یکی ازمهم ترین روایات حدیث امامان (ع) ، دربارۀ تباراواختلاف بسیاراست ، اگرچه برخی برآن اند که اوایرانی است ومخصوصاً این که دربسیاری موارد نسبت نهراونی هم به او داده شده است (خصیبی ، ص 147) .

آشنایی میثم با امام (ع) رخدادی مهم درزندگی اوبود . اونزد اهل بیت دانش آموخت و ، افزون برانتقال روایات واحادیث آن بزرگواران به نسل پسین ، مخصوصاً درزمینۀ سیرۀ امام علی (ع) واخباری ازآن حضرت درمنابع دارای جایگاه ارزشمندی داشت (مثلاً فتال نیشابوری ، روضة ، ص 288) . شیخ طوسی درامالی ازکتاب الحدیث میثم تماریاد کرده وپس ازاودیگران نیزبه این اثراشارتی داشته اند (شیخ طوسی ، الامالی ، ص 148 ؛ حلی ، حسن ، المحتضر ، ص 153) .

هم چنین ، درعلم تفسیردانش اندوختۀ محضرامام علی (ع) بود وپس ازشهادت آن امام ، درسفرهایش به مدینه ، مدنیان برای فراگیری حدیث نزد او گرد می آمدند واودرمجالس تحدیث خود عملکرد بنی امیه را نیزبه روشنی مورد انتقاد قرارمی داد (خصیبی ، 132 – 133) ؛ روشی که دربرخوردهای رو در رو با ایشان نیزنمونه داشته است (شیخ مفید ، الارشاد ، ص 324) . مباحثات حدیثی وتفسیری اوبا برخی ازبزرگان ازصغارصحابه بیانگر توانمندی اودردانش دین است . هم چنین ، روایاتی ازدیگرصحابۀ امام علی (ع) مانند اصبغ بن نباته وجابربن عبدالله انصاری نیزدرروایات اودیده می شود (خصیبی ، ص 147 ، 248) . سید هاشم بحرانی مجموعه ای ازاحادیث اورا درمدینة المعاجز نقل کرده است ، (ج 2 ، ص 159 – 218) . گفته شده است که امام علی (ع) چگونگی شهادت میثم را به اوخبرداده بود وبرهمان کیفیت درسال 60 ق به فرمان عبیدالله بن زیاد دست گیروبه دارآویخته شد (ثقفی ، ج 2 ، ص 796 – 812 ، ابن نما ، ذوب النضار ، ص 69) . به جزمیثم ، خاندان اونیزازمریدان اهل بیت (ع) بودند ودرافرادی ازاین خاندان درروایت ازامامان دیگرنیزمشهورند که ازآن جمله می توان به فرزند وی ، یعقوب ، اشاره کرد (حرعاملی ، وسائل ، ج 14 ، ص 464 ؛ ج 16 ، ص 182) .

پی نوشت ها:

شیخ طوسی، الرجال، به کوشش جواد قیومی، قم.

مجلسی ، محمد باقر(1403ق) . بحارالانوار ، بیروت.

ابن شهرآشوب ، محمد (1376 ق) . مناقب آل ابی طالب ، نجف .

خصيبی­، حسین (1411ق) . الهدایة الكبرى ، بيروت .

شیخ طوسی ، محمد بن حسن (1413 ق) . الامالی ، قم .

منبع: نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلامی