emam-mohammad-bagher

میلاد مسعود امام محمد باقر(ع) ۱ رجب

 سال ۵۷ قمرى

امام محمدباقر(علیه السلام) در نخستین روز ماه رجب سال ۵۷ قمری و یا به روایتی در سوم صفر سال ۵۷ قمری در مدینه منوره دیده به جهان گشود.(۱)

نام پدر بزرگوارش امام زین العابدین(علیه السلام) و مادرش ام عبدالله، فاطمه بنت امام حسن مجتبی(علیهم السلام) است. بدین لحاظ وی هم از جانب پدر و هم از جانب مادر، علوی و فاطمی است و به همین منظور، وی را هاشمی بین هاشمیین، علوی بین علویین و فاطمی بین فاطمیین می گویند.(۲)

امام محمدباقر(علیه السلام) پنجمین امام شیعیان است و در محرم سال ۹۵ قمری، پس از شهادت پدر بزرگوارش امام زین العابدین(علیه السلام) به مقام منیع امامت نایل آمد.

امام محمدباقر(علیه السلام) دارای لقب های متعددی چون باقرالعلوم، شاکر و هادی است و مشهورترین لقب آن حضرت، “باقر” می باشد. زیرا وی علم را شکافت و در عصر خویش در گسترش آن، تلاش بدیعی به عمل آورد.

کنیه مبارک وی، “ابوجعفر” می باشد.(۳)

امام علی بن الحسین(علیه السلام) ، معروف به زین العابدین(علیه السلام) ، با این که دارای فرزندانی متعدد بود، از میان آنان، فرزند بزرگترش محمدباقر(علیه السلام) را به مقام امامت، شایسته دانست و با گفتار و رفتارش وی را پس از خود، به امامت شیعیان منصوب کرد.

أبان بن عثمان از امام جعفرصادق(علیه السلام) روایت کرد: جابر بن عبدالله انصاری روزی بر امام علی بن الحسین(علیه السلام) وارد شد و در نزد وی، فرزند خردسالی را دید. از آن حضرت پرسید: این چه کسی است؟ امام زین العابدین(علیه السلام) فرمود: وی فرزندم و صاحب امر (امامت) پس از من، محمدباقر است.(۴)

امام محمدباقر(علیه السلام) هنگامی امر امامت را بر عهده گرفت که جامعه اسلامی به خاطر بی کفایتی خلفای بنی امیه و رقابت قدرتمندان دستگاه خلافت و وزیران و حاکمان آنان، به انحطاط کشیده و هر روز نسبت به ارزشهای والای اسلامی فاصله می گرفت و تفکرات و شبهات مغرضان و دشمنان اسلام، ایمان و و عقیده مسلمانان را تضعیف و بی بنیه می نمود.

امام باقر(علیه السلام) که مانند پدرش امام زین العابدین(علیه السلام) ، در مراقبت کامل خلفای بنی امیه و عاملان آنان، به ویژه حاکمان مدینه منوره قرار داشت و زمینه اقدامات سیاسی برای وی فراهم نبود، تلاش بلیغی در اقدامات فرهنگی و علمی به عمل آورد، تا جامعه اسلامی را از درون باز سازی و آگاهی و ایمان مسلمانان را تقویت نماید. بدین لحاظ نخستین حوزه های علمی اسلامی را پایه گذاری کرد و شاگردان فراوانی را با مکتب ناب محمدی(صلی الله علیه و آله) و افکار و عقیده و فقه پویای مکتب اهل بیت(علیه السلام) آشنا کرد.

عالمان، فقیهان و مفسران بزرگ در برابر آن حضرت سر تسلیم فرود می آوردند و وی را مدح و ستایش می کردند.

عبدالله بن عطاء مکی روایت کرد: هرگز علما را در نزد کسی کوچکتر و بی بنیه تر ندیدم، آن مقداری که آنان را در نزد ابی جعفر، محمدباقر(علیه السلام) می دیدم.

هم چنین وی گفت: حکم بن عتیبه با آن کثرت علم و جلالت شأن که در نزد مردم داشت، هرگاه در نزد محمدباقر(علیه السلام) قرار می گرفت، چنان می نمود که طفل دبستانی است که در نزد آموزگار خویش نشسته است.(۵)

جابربن عبدالله انصاری روایت کرد که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله) به وی فرمود: ای جابر! امید است در دنیا آن قدر بمانی تا فرزندی از فرزندانم را که از اولاد حسین(علیه السلام) است دیدار نمایی. نام وی محمد است “َیَبْقَرُ عِلْمَ الدینَ بَقَراً“؛ معارف دینی را تماما می شکافد. پس هرگاه وی را ملاقات کردی، سلام مرا به وی برسان.(۶)

امام محمدباقر(علیه السلام) در ایام امامت خویش با این خلفا معاصر بود: ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک، که همگی از طایفه ستم کار بنی امیه بودند. آن حضرت از همه آنان، غیر از عمر بن عبدالعزیز، فشارهای فراوانی متحمل شد و سرانجام در ۵۷ سالگی به وسیله زهری که ابراهیم بن ولید بن عبدالملک، حاکم مدینه به دستور هشام بن عبدالملک به وی خورانیده شد، در هفتم ذی حجه و به روایتی در ربیع الاول و یا ربیع الاخر سال ۱۱۴ قمری به شهادت رسید و در قبرستان بقیع، در جوار قبر شریف پدرش امام زین العابدین(علیه السلام) و عمویش امام حسن مجتبی(علیه السلام) به خاک سپرده شد.

۱_ کشف الغمه (علی بن عیسی اربلی)، ج۲، ص ۳۱۸؛ منتهی الآمال (شیخ عباس قمی)، ج۲، ص ۸۶؛ بحارالأنوار (علامه مجلسی)، ج۴۶، ص ۲۱۷؛ زندگانی چهارده معصوم (ترجمه اعلام الوری)، ص ۳۶۸.

۲_ الارشاد (شیخ مفید)، ص ۵۰۸؛ منتهی الآمال،ج۲، ص ۸۶؛ وقایع الایام (شیخ عباس قمی)، ص ۱۸۱.

۳_ کشف الغمه،ج۲، ص ۳۱۸؛ منتهی الآمال، ج۲، ص ۸۷.

۴_ اثبات الهداه (شیخ حر عاملی)، ج۳، ص ۳۴.

۵_ وقایع الایام، ص ۱۸۲؛ کشف الغمه، ج۲، ص ۳۱۹.

۶_ الارشاد ص ۵۰۹؛ وقایع الایام ص ۱۸۲