جايگاه و شناخت «موسوعة الامام العسكرى(ع)»

مقدّمه

موسوعه كه به معناى دائرة المعارف است، در بردارنده مجموعه مطالبى است كه منسوب به امام عليه السلام بوده؛ خواه آن كه از شخص امام وارد شده و يا از ديگران پيرامون آن بيان شده باشد.

در راستاى رسيدن به اين معنا، «مؤسّسه تحقيقاتى حضرت ولىّ عصر عليه السلام » گامهاى مثبتى را برداشته و اوّلين موسوعه نگارى را در باره حضرت جواد الائمّه (عليه السلام) تحت عنوان «موسوعة الجواد عليه السلام »، در دوجلد زركوب و قطع وزيرى چاپ و منتشر ساخته است، كه بحمداللّه در سال 1378 ش. به عنوان «كتاب نمونه سال» برگزيده شده است. سپس «موسوعة الامام الهادى عليه السلام » در چهار جلد، كه اميد است به حول و قوّه الهى و توجّهات حضرت بقية اللّه الأعظم عليه السلام ، يكى پس از ديگرى در اختيار علاقه مندان و تشنگان چشمه زلال اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام قرار گيرد. همچنين «موسوعة الامام الكاظم عليه السلام » و «موسوعة الامام الرّضا عليه السلام » در شرف تكميل مى باشد.

موسوعه در يك نگاه

اين موسوعه كه سومين اثر «موسوعه نويسى» مؤسّسه حضرت ولىّ عصر عليه السلام مى باشد، در بردارنده آنچه از امام حسن عسكرى عليه السلام ـ در گفتار و كردار ـ صادر شده؛ همچنين آنچه از ديگران ـ كتب آسمانى، انبيا و ائمه عليهم السلام و شخصيت هاى شيعه و سنّى ـ در شأن و منزلت وى وارد شده است، مى باشد. به عبارت ديگر: معجم، كليّة مايرتبط بالامام العسكرى عليه السلام خواهد بود.

ويژگى هاى موسوعه

1 – شش جلد زركوب در قطع وزيرى، با استفاده از حدود 210 عنوان كتاب از منابع اوّليه (شيعه و سنّى).

2 – ثبت كليّه مدارك هر حديث و موضوعى، با آدرس دقيق در پاورقى.

3 – مجموعه احاديث و مطالب اين موسوعه در 9 باب و 59 فصل و يك خاتمه تنظيم و دسته بندى شده است.

4 – تعداد احاديث كتاب، حدود 1180 حديث مى باشد.

5 – لغات و عبارات مشكل و يا اشتباه در پاورقى، ترجمه و مورد توضيح قرار گرفته است.

6 – از ويژگى هاى ديگر، اين كه داراى 30 فهرست متنوّع مى باشد.

آشنايى كوتاه با ابواب و فصول

باب اوّل در شش فصل:

فصل اوّل در 4 موضوع: پيشگويى حضرت رسول صلى الله عليه و آله وسلم و بشارت بر ولادت امام عسكرى عليه السلام ، تاريخ ولادت و محلّ ولادت.

فصل دوم نيز در 4 موضوع: نام حضرت در كتاب هاى آسمانى، نسب حضرت، ألقاب و كنيه حضرت.

فصل سوم در 2 موضوع: شمائل و جمال حضرت.

فصل چهارم در 4 موضوع: نام مادر، شأن آن مخدّره، همسران و اسامى و حالات ايشان، زيارتنامه نرجس و فرزندان دختر و پسر، خواهران و برادران حضرت.

فصل پنجم در 3 موضوع: مدّت عمر هنگام خروج از عراق، مدّت امامت و مدّت عمر هنگام شهادت.

فصل ششم در 5 موضوع: تاريخ شهادت، چگونگى شهادت، نماز بر جنازه حضرت و محل و كيفيت دفن.

باب دوم در شش فصل:

فصل اوّل در 15 موضوع: نصوص وارد بر امامت حضرت از كتاب هاى آسمانى و انبيا و معصومان عليهم السلام .

فصل دوم در 9 موضوع: برخى از احاديث وارده پيرامون فضائل و مناقب حضرت.

فصل سوم در 6 موضوع: علائم و نشانه هاى امامت در كلام معصومان عليهم السلام .

فصل چهارم در 11 موضوع: معجزات و كرامات حضرت در جريانات مختلف.

فصل پنجم در 2 موضوع: زيارات وارده و دعاى متضمّنِ توسّل به حضرت.

فصل ششم: در بيان كلمات بزرگان پيرامون شخصيّت والامقام حضرت.

باب سوم در دو فصل:

فصل اوّل در 6 موضوع: در ابعاد مختلف زندگى اجتماعى، فرهنگى، اخلاقى، سياسى و…

فصل دوم در 10 موضوع: پيرامون حالات و برخوردهاى حضرت با خلفاى هم عصر خود.

باب چهارم در چهار فصل:

فصل اوّل در 6 موضوع: در رابطه با توحيد و صفات خدا.

فصل دوم در 14 موضوع: پيرامون ملائكه و انبيا عليهم السلام .

فصل سوم در 3 موضوع: در بيان احاديث وارده پيرامون مقام ولايت و امامت در 65 عنوان؛ و سپس 13 عنوان در خصوص پنج تن آل عبا عليهم السلام و در پايان 12 عنوان در فضائل و مناقب هريك از امامان عليهم السلام .

فصل چهارم در 2 موضوع: مربوط به عالم برزخ و قيامت.

باب پنجم در 24 فصل:

هر فصلى مربوط به يكى از عناوين فقهى مرسوم بين فقها مى باشد…

باب ششم در چهار فصل:

فصل اوّل در 3 موضوع: پيرامون فضائل قرآن، قرائت آن، تفسير و تأويل آيات شريفه.

فصل دوم در 9 موضوع: در رابطه با احاديث وارده پيرامون دعاها، تسبيحات و اذكار و…

باب هفتم در چهار فصل:

فصل اوّل در 6 موضوع: حكمت ها و نصايح متنوّع، در 16 عنوان.

فصل دوم: اشعار حضرت.

فصل سوم: فضائل شيعه.

فصل چهارم: در طبّ و درمان امراض به شيوه هاى مختلف.

باب هشتم در دو فصل:

فصل اوّل: در احتجاجات و مناظرات حضرت.

فصل دوم: در نامه نگارى هاى حضرت با اشخاص مختلف، در 71 عنوان.

باب نهم در پنج فصل:

فصل اوّل: متضمّنِ احاديث شريفه قدسيه.

فصل دوم: كلمات ملائكه و فرشتگان الهى.

فصل سوم در 2 موضوع: سخنان پيغمبران سلف و كلمات حضرت رسول عليهم السلام .

فصل چهارم در 13 موضوع: متضمّنِ سخنان حضرت فاطمه زهرا و امامان عليهم السلام .

فصل پنجم در 11 موضع: حاوى سخنان افراد و شخصيت ها.

و اما خاتمه موسوعه، مشتمل بر چهار فصل است:

فصل اوّل: آن دسته از روايات و احاديثى كه به قرينه راويان حديث و نظرات دانشوران علم رجال و درايه، از ديگر معصومان عليهم السلام بوده؛ ولى اشتباهاً به نام امام عسكرى عليه السلام ثبت گرديده است.

فصل دوم: اشخاص و افرادى كه مورد مدح و يا مذمّت حضرت قرار گرفته اند.

فصل سوم در 4 موضوع: موثّقين، معتمدين، نمايندگان و خادمان حضرت و نيز شعراى هم عصر امام كه در عظمت وى اشعار سروده اند.

فصل چهارم: راويان و اصحاب امام عسكرى عليه السلام مى باشد كه مشتمل بر 2 موضوع است:

الف) راويان و اصحابى كه دانشوران علم رجال در كتاب هاى خود به نام آنان تصريح نموده اند.

ب) راويانى كه در اين موسوعه مستقيماً از حضرت نقل سخن يا سيره كرده اند.

فهارس موسوعه

يكى ديگر از امتيازات و ويژگى هاى اين موسوعه، فهرست هاى مختلف و متنوّعى است كه در 30 عنوان به شرح زير خواهد بود:

فهرست آيات شريفه قرآن، دعاها و زيارات، احاديث شريفه، كلمات غير معصوم، اسامى 14 معصوم عليهم السلام ، پيامبران سلف و جانشينان ايشان، نام فرشتگان و جنّيان، مردان، زنان، مكان ها و شهرها، صنايع و حرفه ها، فرقه ها و مذاهب، پادشاهان و خلفا، عناوين فقهى، وزن ها و كيل ها و…، اشعار، اوّليّات، ضرب المثل ها، امراض و آفات، زبان هاى گوناگون، مقامات الهى، حيوانات، خوراكى ها و آشاميدنى ها، پوشيدنى ها، رنگ ها، زينت آلات، كتاب هاى آسمانى، وقايع و ايّام، ستارگان، مصادر و منابع موسوعه و در پايان نيز «فهرست عناوين و موضوعات» كتاب.

نویسنده: عبداللّه صالحى