مهج الدعوات و منهج العبادات

معرفى اجمالى

« مهج الدعوات و منهج العبادات»، به زبان عربى، تألیف سید على بن طاووس حسینى حلى، متوفاى ۶۶۴ ق، در موضوع ادعیه و احراز است.

این کتاب، از آخرین تألیفات سید است که آن را در سال ۶۶۲ ق؛ یعنى دو سال قبل از وفات تألیف کرده است.

ساختار

کتاب، فاقد فصل بندى و باب بندى است.

سید رضى الدین بن طاووس، که قصدش تنها تهیه کتابى در ادعیه بوده، تمام سندهاى ادعیه و روایات را حذف کرده و تنها به ذکر نام راوى از امام( ع) اکتفا نموده است، البته در بسیارى از موارد نام مأخذ دعا را هم آورده است.

ابن طاووس، در این کتاب، تنها ادعیه مطلقه را نقل کرده که اختصاص به زمانى خاص یا مکانى خاص ندارند؛ بر خلاف کتبى مانند« جمال الأسبوع» و« الإقبال» که نظر به زمان ها و مکان هاى خاص دارند.

گزارش محتوا

سید، ابتدا، احراز مختلف را از چهارده معصوم( ع)، به ترتیب، نقل نموده است و در لابه لاى احراز آن بزرگواران، احرازى را نیز از افراد دیگر، مثل حضرت خدیجه و سلمان نقل کرده و داستان خوف منصور عباسى و نیز داستان ام عیسى بنت مأمون را بیان کرده است، سپس به ذکر دعاهایى که ائمه اطهار( ع) در قنوت هاى خود مى خوانده اند پرداخته است، آن گاه احراز و عوذات مربوط به شداید و سختى ها، همچون دعاهاى مختلف پیامبر( ص) در جنگ احد و احزاب و حنین و خیبر و روز وادى القرى و… را نقل کرده است.

در ادامه، به ذکر ادعیه حضرت فاطمه( س) و سایر معصومین( ع)، در موضوعات مختلف، مثل احتراز از دشمنان، قضاى حوائج، تضرع، گشایش روزى، دفع هر بلا، سجده شکر، استخاره، سفر، طلب روزى، استعاذه، طلب حج، زدوده شدن ستم، شکر، انتقام از ستم گر، رفع هر سختى و اندوه، دفع محذورات و… پرداخته است.

سپس حجب( دعاهایى که به سیله آنها از خداوند درخواست مى شود که بین دعا کننده و کسانى که قصد آسیب رساندن به وى را دارند، مانع و حجاب قرار دهد) روایت شده از پیامبر( ص) و ائمه( ع) را به ترتیب، ذکر نموده است.

در ادامه، به نقل ادعیه اى که از پیامبران گذشته روایت شده، پرداخته است و نیز ادعیه و احرازى را با عنوان« دعاء ورد على خاطری» انشاء کرده است. هم چنین دعاهایى را به عنوان ادعیه متفرقه از کتب مختلف آورده است و در پایان کتاب، چند فصل، پیرامون اوقات استجابت دعا و صفات داعى و… نگاشته است.

وضعیت کتاب

در نسخه حاضر، قسمت هایى از کتاب( غیر از ادعیه و احراز)، توسط میرزا على اصغر صدر المعالى، به فارسى ترجمه شده و با خط نستعلیق زیبایى در حاشیه کتاب آمده است.

ضمنا تصحیح نسخه هم توسط ایشان صورت گرفته و تاریخ آن، سال ۱۳۲۳( هم زمان با چاپ همان نسخه از کتاب) ذکر شده است.

کتاب شریف« مهج الدعوات» بارها به چاپ رسیده، از جمله:

  1. در بمبئى، سال ۱۲۹۹ و در همان سال در ایران؛
  2. در سال ۱۳۳۴، در تبریز( در این چاپ، مقدمه اى با عنوان طاووسیه، از سید محمود حسینى طباطبایى تبریزى، در ابتداى کتاب آمده که شرح حال خاندان ابن طاووس است)؛
  3. چاپ کتاب، همراه با ترجمه صدر المعالی در حاشیه، در سال ۱۳۲۳( در این چاپ، کتاب دیگر سید، به نام« المجتنى من الدعاء المجتبى»، در آخر کتاب چاپ شده و رساله طاووسیه پس از آن آمده است)؛
  4. چاپ حاضر در برنامه، توسط انتشارات دار الذخائر قم از روى نسخه سال ۱۳۲۳، عکس بردارى شده است( در این چاپ، ترجمه و حواشى و رساله طاووسیه همراه کتاب است).

نسخه سال ۱۳۲۳، در زمان مظفر الدین شاه قاجار، به وسیله آقا محمد مهدى تاجر منتشر شده و به قلم شیخ محمد حسن کرمانى است.