مهج الدعوات و منهج العبادات

معرفى اجمالى

« مهج الدعوات و منهج العبادات»، به زبان عربى، تأليف سيد على بن طاووس حسينى حلى، متوفاى 664 ق، در موضوع ادعيه و احراز است.

اين كتاب، از آخرين تأليفات سيد است كه آن را در سال 662 ق؛ يعنى دو سال قبل از وفات تأليف كرده است.

ساختار

كتاب، فاقد فصل بندى و باب بندى است.

سيد رضى الدين بن طاووس، كه قصدش تنها تهيه كتابى در ادعيه بوده، تمام سندهاى ادعيه و روايات را حذف كرده و تنها به ذكر نام راوى از امام( ع) اكتفا نموده است، البته در بسيارى از موارد نام مأخذ دعا را هم آورده است.

ابن طاووس، در اين كتاب، تنها ادعيه مطلقه را نقل كرده كه اختصاص به زمانى خاص يا مكانى خاص ندارند؛ بر خلاف كتبى مانند« جمال الأسبوع» و« الإقبال» كه نظر به زمان ها و مكان هاى خاص دارند.

گزارش محتوا

سيد، ابتدا، احراز مختلف را از چهارده معصوم( ع)، به ترتيب، نقل نموده است و در لابه لاى احراز آن بزرگواران، احرازى را نيز از افراد ديگر، مثل حضرت خديجه و سلمان نقل كرده و داستان خوف منصور عباسى و نيز داستان ام عيسى بنت مأمون را بيان كرده است، سپس به ذكر دعاهايى كه ائمه اطهار( ع) در قنوت هاى خود مى خوانده اند پرداخته است، آن گاه احراز و عوذات مربوط به شدايد و سختى ها، همچون دعاهاى مختلف پيامبر( ص) در جنگ احد و احزاب و حنين و خيبر و روز وادى القرى و… را نقل كرده است.

در ادامه، به ذكر ادعيه حضرت فاطمه( س) و ساير معصومين( ع)، در موضوعات مختلف، مثل احتراز از دشمنان، قضاى حوائج، تضرع، گشايش روزى، دفع هر بلا، سجده شكر، استخاره، سفر، طلب روزى، استعاذه، طلب حج، زدوده شدن ستم، شكر، انتقام از ستم گر، رفع هر سختى و اندوه، دفع محذورات و… پرداخته است.

سپس حجب( دعاهايى كه به سيله آنها از خداوند درخواست مى شود كه بين دعا كننده و كسانى كه قصد آسيب رساندن به وى را دارند، مانع و حجاب قرار دهد) روايت شده از پيامبر( ص) و ائمه( ع) را به ترتيب، ذكر نموده است.

در ادامه، به نقل ادعيه اى كه از پيامبران گذشته روايت شده، پرداخته است و نيز ادعيه و احرازى را با عنوان« دعاء ورد على خاطري» انشاء كرده است. هم چنين دعاهايى را به عنوان ادعيه متفرقه از كتب مختلف آورده است و در پايان كتاب، چند فصل، پيرامون اوقات استجابت دعا و صفات داعى و… نگاشته است.

وضعيت كتاب

در نسخه حاضر، قسمت هايى از كتاب( غير از ادعيه و احراز)، توسط ميرزا على اصغر صدر المعالى، به فارسى ترجمه شده و با خط نستعليق زيبايى در حاشيه كتاب آمده است.

ضمنا تصحيح نسخه هم توسط ايشان صورت گرفته و تاريخ آن، سال 1323( هم زمان با چاپ همان نسخه از كتاب) ذكر شده است.

كتاب شريف« مهج الدعوات» بارها به چاپ رسيده، از جمله:

  1. در بمبئى، سال 1299 و در همان سال در ايران؛
  2. در سال 1334، در تبريز( در اين چاپ، مقدمه اى با عنوان طاووسيه، از سيد محمود حسينى طباطبايى تبريزى، در ابتداى كتاب آمده كه شرح حال خاندان ابن طاووس است)؛
  3. چاپ كتاب، همراه با ترجمه صدر المعالي در حاشيه، در سال 1323( در اين چاپ، كتاب ديگر سيد، به نام« المجتنى من الدعاء المجتبى»، در آخر كتاب چاپ شده و رساله طاووسيه پس از آن آمده است)؛
  4. چاپ حاضر در برنامه، توسط انتشارات دار الذخائر قم از روى نسخه سال 1323، عكس بردارى شده است( در اين چاپ، ترجمه و حواشى و رساله طاووسيه همراه كتاب است).

نسخه سال 1323، در زمان مظفر الدين شاه قاجار، به وسيله آقا محمد مهدى تاجر منتشر شده و به قلم شيخ محمد حسن كرمانى است.