مصباح الكفعمى

معرفى اجمالى

جُنة الأمان الواقية و جَنة الإيمان الباقية و معروف به مصباح الكفعمي تاليف تقى الدين ابراهيم بن على كفعمى( 840- 905 هجرى) در موضوع ادعيه و زيارات مى باشد.

كتاب مصباح بعد از« البلد الأمين» نوشته شده و در حقيقت منتخب و خلاصه اى از آن است.

تاريخ نگارش

شيخ تقى الدين كفعمى كتاب مصباح را در سال 895 هجرى تأليف كرده است يعنى 10 سال قبل از وفات.

ارزش كتاب

كتاب مصباح به خاطر مقبوليت عام و توجه گسترده به آن بارها از آن استنساخ شده است به طورى كه در همان قرون اوليه تأليف كتاب، خانه ها و سرزمين هاى اسلامى را فرا گرفت.

كفعمى در مقدمه كتاب مى گويد:« كتاب مصباح را از كتاب هاى مورد اعتمادى جمع آورى كردم كه بايد به ريسمان محكم آنها چنگ زده شود و آن را به گونه اى مرتب كردم كه خواننده آن را به بالاترين درجات وصول به حضرت حق برساند.»

نكته ديگر در ارزش كتاب اين است كه نام مصباح بر دو كتاب اطلاق مى شود:

1- مصباح المتهجد، نوشته شيخ طوسى كه به مصباح كبير هم معروف است.

2- مصباح كفعمى،( كتاب حاضر).

مصباح كبير شيخ طوسى كتابى بود با مقبوليت بسيار بالا و در اكثر خانه ها نسخه اى از آن يافت مى شد. با آمدن مصباح كفعمى، معروف است كه مصباح المتهجد شيخ طوسى نسخ شد و جاى خود را به مصباح كفعمى داد.

منابع

نويسنده در پايان كتاب اسامى منابع خود را ذكر كرده كه تعداد آنها به 238 عنوان مى رسد. اين كتاب ها شامل موضوعات دعا، تفسير، فقه و زيارات مى شود.

ترتيب كتاب

مصباح داراى 50 فصل است كه ابتداى آن احكام وصيت و طهارت و مقدمات نماز است و با ذكر نمازهاى واجب و مستحب و تعقيبات نماز وارد بحث ادعيه شده است.

اعمال شب و روز و ادعيه مختلف هر يك در فصل هاى جداگانه اى ذكر شده است. از فصل 41 بحث زيارات شروع شده و پس از آن ايام سال را با ذكر ولادت ها و شهادت هاى ائمه عليهم السلام بيان كرده است.

سپس اعمال ماه هاى رجب تا ذى الحجة را آورده و در پايان كتاب نيز به عنوان خاتمه، آداب دعا را برشمرده كه شامل عوامل استجابت دعا و شرايط دعا كننده و كيفيت دعا و مقدمات و شرايط آن است.

ترجمه

كتاب مصباح داراى ترجمه هاى فراوانى است مانند:

1- ترجمه مصباح، از قاضى جمال الدين بن فتح الله شيرازى ساكن هند.

2- راحة الأرواح، از سيد محمد حسين خان موسوى جزائرى.

3- ترجمه مصباح، از سيد محمدرضا حسينى.

4- مونس العابدين، يا نيك بختيه، كه توسط ميرزا محمود بن على ترجمه شده است.

5- مصباح الجنان و مفتاح الجنان، از شرف الدين بيرمى لارى كه علاوه بر ترجمه كتاب بر آن مقدمه و خاتمه اى نوشته و آن را همراه با تلخيص و تهذيب منتشر نموده است.

خلاصه كتاب

1- الجنة الواقية، نوشته مؤلف، كه به علت پر حجم بودن كتاب، كفعمى پس از انتشار آن تصميم به خلاصه كردن آن گرفت و آن را در 40 باب تنظيم كرد. وى اولين كسى بود كه كتاب را خلاصه كرده است.

2- الأنوار المقتبسة من المصباح.

3- ضياء الثقلين، نوشته ميرزا حاتم نظّام ملكى.

ايشان علاوه بر منتخب ادعيه مصباح، بسيارى از مسائل احكام را اضافه كرده و ادعيه اى هم از مصباح المتهجد شيخ طوسى آورده است. در حواشى كتاب نيز تعليقه هايى دارد كه با عنوان« منه سلّمه الله» ذكر شده است.

حواشى

1- الحاشية على جنة الأمان، نوشته احمد بن محمد بن على قيومى مصرى.

2- حاشيه بر مصباح، نوشته تقى الدين ابراهيم بن على كفعمى.

اين كتاب مهم ترين حاشيه اى است كه توسط مؤلف بر كتاب مصباح نوشته شده است. اين حاشيه حجمى برابر با اصل كتاب دارد و بعضى از آنها را در حواشى صفحات كتاب آورده اند.

چاپ كتاب

چاپ استفاده شده در برنامه، داراى حاشيه هاى ارزشمندى از مصنف كتاب و شيخ طوسى مى باشد و نسخه بدل هاى كتاب در حاشيه آمده است. عناوين فصل ها و ادعيه نيز با خط درشت در حواشى كتاب ذكر شده است.

كتاب حاضر به خط ميرزا عبد الله حائرى تهرانى در سال 1321 هجرى نوشته شده و در چاپخانه مدرسه فخريه تهران چاپ شده. نسخه حاضر نيز از همان چاپ عكس بردارى شده و چاپ سنگى است.