فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

محمد فیض کاشانى (ره)

اشاره:

محمد مشهور به ملا محسن و ملقب به فیض در چهاردهم ماه صفر سال ۱۰۰۷ ق. در یکى از معروف ترین خاندان علم، عرفان و ادب، که سابقه درخشان آنان به حدود چهار قرن مى‏ رسد در کاشان به دنیا آمد. پدرش رضى‏الدین شاه مرتضى (۹۵۰ – ۱۰۰۹ ق) فقیه، متکلم، مفسر و ادیب در کاشان حوزه تدریس داشته و از شاگردان ملا فتح اللَّه کاشانى (متوفى ۹۸۸ ق.) و ضیاءالدین محمدرازى (متوفى ۱۰۹۱ ق.) بوده است.

مادر او زهرا خاتون (متوفى ۱۰۷۱ ق.) بانویى عالم و شاعر، دختر ضیاءالعرفا رازى (از عالمان بزرگ شهر رى) بوده است. جد فیض تاج الدین‏ شاه محمود فرزند ملا على کاشانى، عالم و عارفى شاعر از ناموران زمان خویش در کاشان بوده و در آنجا مدفون است.

تحصیلات‏

ملا محسن چهارمین فرزند شاه مرتضى در دو سالگى پدر خود را از دست داد.از آن پس دایى وعمویش تعلیم و تربیت او و دیگر برادرانش را به عهده گرفتند و چون فیض از برادران خود باهوش‏تر بود مقدمات علوم دینى و بخش هایى از آن را تا سن بلوغ در کاشان نزد عمو و دایى ‏اش نورالدین محمد مشهور به حکیم و آخوند نورا (متوفى ۱۰۴۷ه ق.) فرا گرفت.

بیست ساله بود که با برادر بزرگش عبدالغفور براى ادامه تحصیل به اصفهان که در آن روزگار پایتخت کشور و مرکز تجمع علماى بزرگ و اساتید ماهر در رشته ‏هاى مختلف علوم اسلامى بود، رهسپار گردید و از این موقعیت مناسب که در هیچ یک از شهرهاى ایران و دیگر ممالک اسلامى یافت نمى‏شد بیشترین بهره ‏ها و استفاده هاى علمى را برد.

اساتید

شیخ محمّد بن إبراهیم شیرازی ، معروف به صدر المتألّهین .

شیخ محمّد بن حسین حارثی، معروف به شیخ بهائی .

سیّد محمّد باقر حسینی ، معروف به میر داماد .

شیخ محمّد صالح مازندرانی .

شیخ مرتضى کاشانی(پدرش) .

شاگردان

محمد مشهور به عَلَم‏الهدى (فرزند فیض)

احمد مشهور به معین‏الدین (فرزند فیض)

محمد مؤمن فرزند عبدالغفور (برادر فیض)

شاه مرتضى دوم (پسر برادر فیض)

ضیاءالدین محمد(دایى فیض)

ملا شاه فضل اللَّه و ملا علامى

ملا محمد باقر مجلسى

سید نعمت اللَّه جزایرى

قاضى سعید قمى

ملا محمد صادق خضرى

شمس‏الدین محمد قمى

شیخ محمد محسن عرفان شیرازى

تألیفات

۱٫ تفسیر صافى

۲٫ تفسیر اصفى

۳٫ تفسیر مصفى

۴٫الوافى

۵٫الشافى

۶٫النوادر

۷٫المحجهالبیضاء

۸٫ مفاتیح‏الشرایع

۹-اصول‏المعارف

۱۰-ضیاءالقلب

۱۱-الفت نامه

۱۲-زادالسالک

۱۳-شرح‏الصدر

۱۴-راه صواب

۱۵-گلزار قدس

۱۶-آب زلال

۱۷-دهر آشوب

۱۸-شوق‏الجمال

۱۹-شوق‏المهدى

۲۰-شوق‏العشق

۲۱-دیوان قصائد، غزلیات و مثنویات

وفات‏

ملا محسن فیض در ۸۴ سالگى در کاشان بدرود حیات گفت و در قبرستانى که در زمان حیاتش زمین آن را خریدارى و وقف نموده بود، به خاک سپرده شد.