علم غيب امام معصوم (ع)

سرير مى گويد: من… در مجلس امام صادق(ع) بوديم كه ايشان با حالت غضب بر ما وارد شد و فرمود تعجب مى كنم از مردمانى كه مى پندارند ما غيب مى دانيم. جز خداى تعالى كسى علم غيب نمى داند. من قصد كردم كنيزم را ادب كنم و او فرار كرد و در يكى از اتاق ها پنهان شد و من ندانستم در كدام اتاق پنهان شده است…

كتاب اسم مستأثر در وصيت امام و زعيم اكبر، آيت الله محمدى گيلانى، انتشارات مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام

پاسخ:

پاسخ اين است كه امام به طور يقين علم غيب دارد، زيرا دلايل عقلى و نقلى فراوانى بر آن دلالت مى كند. از جمله دلايل دال بر علم غيب امام(ع) اين است كه ما معتقديم امام معصوم(ع) از جميع گناهان، لغزش ها و خطاهاى عملى و فكرى مصون و معصوم است. و عصمت بدون داشتن علم غيب و آگاهى از دام هاى شياطين خارجى و داخلى براى مصون ماندن از كيدها و وسوسه هاى گناه آلود آنها، ميسر نيست و مهم تر از اين، خود انسان زمانى زشتى را زشتى مى داند و از آن دورى مى گزيند كه آن را بشناسد و از عواقب دنيوى و اخروى گناه و زشتى آگاهى لازم داشته باشد.

توضيح آن كه عصمت چنان كه علما گفته اند، نتيجه دو عامل ايمان قوى و علم و آگاهى دقيق به ماهيت زشتى است. با   – ر.ك: پاسخ به پرسش هاى مذهبى، مكارم شيرازى و جعفر سبحانى، ص 131 – 138، مطبوعاتى هدف، 1377 شمسي.

اين بيان، اگر نگوييم كه علم غيب علت تامه عصمت است، حداقل جزءالعلة كه مى باشد و بدون چنين عملى نيل به   – چون بنا بر قولى كه ايمان را همان بصيرت و نورانيت درونى و يا شهود و حضور حقايق (علم حضوري) نزد مؤمن مى داند، علم غيب علّة تامه عصمت مى شود.

عصمت كبرا ممكن نيست.

بر اين اساس، در اين كه امام(ع) هم – مانند پيامبر(ص) – علم غيب دارد شك و اختلافى نيست و اگر ميان علما اختلافى هست (كه ظاهراً اختلاف هم هست) در كميت و كيفيت علم غيب امام(ع) است.

اتفاقاً در همان حديث منقول از امام صادق(ع) (كه اصل آن در كتاب الحجة اصول كافى مى باشد) در دنبال حديث كه بخش كوچكى از آن آورده شد (چون حديث مفصل تر است) به ابعاد وسيع و عميق علم امام(ع) تصريح شده است.

اما اين كه با اين حال، چرا امام(ع) در آغاز اين حديث، علم غيب را از خود نفى كرده است، به نظر مى رسد كه مراد، علم غيب مطلق و بالاحاله و بالاستقلال باشد؛ زيرا پيامبر و امام(ع) علم و آگاهى شان از غيب، با اذن و اراده الهى است نه به صورت مطلق و بدون حساب و كتاب. چنين علم غيبى، مخصوص خداوند متعال است و بس. گواه روشن آن، اين است كه خداوند در آيه 85 سوره اسراء علم پيامبر(ص) را هم ناچيز مى داند.

احتمال هم دارد كه امام(ع) از روى تقيه علم غيب داشتن خويش را انكار كرده باشد و يا اين كه شيعيان ضعيف العقلى بوده اند كه به امام نسبت الوهيت و خدايى مى دادند و لذا امام غيب دانستن خويش را مورد انكار قرار داده است.

– ر.ك: اصول كافى، ترجمه و شرح، سيد جواد مصطفوى، ج 1، ص 378 – 380، انتشارات مسجد چهارده معصوم، تهران.

در هر صورت، آنچه مسلم است اين است كه ائمه (ع) علم غيب دارند و آگاهى آنان از غيب هم اجمالاً به اين صورت است كه هرگاه لازم باشد و يا خود بخواهند مى توانند با اذن و اراده الهى از غيب آگاهى يابند.

– براى آگاهى بيشتر در زمينه علم امام(ع)، از جمله ر.ك به علم امام(ع)، علامه محمد حسين مظفر، ترجمه على شيروانى هرندي)