كودكان مضطرب

 امروزه و با توجه به تغييرات زندگى انسان، استرس به يكى از مهم‌ترين مشكلات جوامع مدرن بدل شده است كه علاوه بر اين كه در ميان بزرگسالان از شيوع خاصى برخوردار است، يكى از مهم‌ترين و اصلي ‌ترين دلايل مشاوره‌هاى پزشكى با روانشناسان كودك است. مطمئنا استرس و اضطراب در كودكا بسيار جدي‌تر و خطرناك تر از بزرگسالان خواهد بود. زيرا كودكان به اقتضاى سن خويش توانايي و مهارت مقابله با اين پديده و غلبه بر آن را ندارند. در واقع استرس نوعى پاسخ به تغييرات عاطفى يا فيزيكي ايجاد شده در محيط و شرايط زندگى كودك است كه مي‌تواند با توجه به سن، موقعيت زندگى و  شخصيت كودك به گونه‌هاي مختلف بروز پيدا كند. عوامل به وجود آورنده اسرتس در كودكان به دو دسته عوامل داخلى نظر دارو، حساسيت به سر و صدا، تغيير درجه حرارت بدن، خستگى و عوامل خاجرى مانند جدايى والدين، تغيير مكان زندگى يا مدرسه، خشونت، توقعات بيش از حد ديگران، ترس از دكتر، تقسيم بندى مي‌شوند. بعضي اوقات عوامل استرس زا در زندگى كودك بسيار ساده و البته تأثير گذار هستند به گونه‌اى كه معمولا توجه والدين را بر نمي‌انگيزانند. به عنوان مثال گاهى حتى جدايى طولانى مدت از يك فرد عزيز مثل پدر بزرگ، مادربزرگ و معلم مي‌تواند منشأ اصلي اضطراب كودك باشد. پژوهشگران رفتار كودك در مقابله با اين پديده رابه 4 مرحله تقسيم بندى مي‌كنند: 1) زنگ خطر و عكس العمل فيزيكي 2) ارزيابى موقعيت  و تلاش براى درك شرايط موجود 3) جستجو براى پديا كردن روش‌هاى مناسب براى انطباق پيدا كردن با شرايط موجود يا تحمل وضع پيش آمده 4) به كار بستن يك يا چند روش براى غلبه بر وضع موجود.

گريه كردن، عرق كردن كف دست ، رفتارهاى تهاجمي، سردرد، شكم درد، رفتارهاي بعدي(كشيدن مو، دندان قروجه كردن، جويدن ناخن)، شب ادراري، بهانه جويي، گريه كردن بي‌مورد، از دست دادن اشتها و راندمان پايين درسى از جمله مهم‌ترين عواض ناشى از استرس هستند. اما از آن جايى كه كودكاننسبت به علائم اين پديده و تغييرات حاصل از آن آگاهى ندارند، نمي‌توانند به درستي والدين خود را نسبت به شرايط و وضعيت خويش مطلع كنند. علاوه بر نقش كودك در بهبود شرايط موجود، والدين و معلمين نيز مى توانند تأثير مهمى در فرآيند حل اين مشكل داشته باشند. چند پيشنهاد ساده:

«محيط خانه را به مكانى امن و دوست داشتنى تبديل كنيد و سعى كنيد هر روز چند ساعتى را به فرزند خود اختصاص بدهيد، به گونه‌اى كه كودك در خانه و در ميان اعضاى خانواده احساس آرامش و امنيت بكند.

كودك را تشويق كنيد از مشكلات، عوامل استرس‌زا و نگرانى هايش با شما سخن بگويد. به او اطمينان بدهيد كه شما مي‌توانيد دوست خوب  مفيدي براى او باشيد و به حرف‌هاى كودك گوش بدهيد و از خلال حرف‌هاي او سعى كنيد علل و عوامل بوجود آورده اين پديده را بشناسيد.

سعى كنيد كودك را براى پذيرش وقايع استرس زاى احتمالى مثل تغيير مدرسه يا جدايى از يك دوست آماده كنيد.

از اين رو كودك را تشويق كنيد در مورد آن چه رخ خواهد داد از شما سوال كند تا ترسش در مورد وقايع ناشناخته‌اى كه تصور مي‌كند او را تهديد مي‌كنند برطرف شود.

اما به ياد داشته باشد كه حرف زدن و توصيه بيش از حد در مورد يك واقعه مي‌تواند از خود آن مسئله استرس زاتر باشد.

سعى كنيد به كودك كمك كنيد بر اعتماد به نفس پايين خود و در نتيجه ترس و اضطراب از برخورد با ديگران و محيط خارج از خانه فائق آيد. از اين رو موقعيت‌هايى فراهم كنيد كه كودك بتواند در آنها شركت كند و موفق بشود. (مثلا بازي‌هاى ساده‌اى كه كودك بتواند در آنها برنده شود.)

به كودك خود فرصت انتخاب و كنترل زندگى خويش را بدهيد . تحقيقات روانشناسان نشان مي‌دهد كه مسئوليت دادن و محول كردن وظيفه به كودكمي‌تواند به او در مقابله با شرايط سخت و بحرانى ( از جمله شرايط استرس زا) كمك كند.

برنامه‌هاي تلويزيونى را كه كودك مي‌بيند، كنترل كنيد. ديدن صحنه‌هاى خشونت بار و ترسناك مي‌تواند به ايجاد حالت استرس در كودك كمك كند.

راه حل‌ها و مهارت‌هاي عملى مقابله با استرس را به فرزند خود بياموزيد. مثلا به او ياد بدهيد، هر گاه دچار احساس استرس شديد مي‌شود چند بار نفس عميق بكشد، چشمانش را براى چند لحظه ببندد و به چيزهاى خوب و دوست داشتنى فكر كند.

فرزند خود را به ورزش كردن تشويق كنيد.

منبع :روزنامه همشهرى 4/2/85