علامه احمد بن فهد حلی اسدی(ره)

ولادت
جـمـال السالكین ابوالعباس، احمد بن فهد حلی اسدی در سال 757 متولد شده و درسال 841 وفـات یـافـتـه است در طبقه شاگردان شهید اول و فخر المحققین است مشایخ ‌حدیث او فاضل مـقـداد سـابـق الذكر، و شیخ علی بن الخازن فقیه و شیخ بها الدین علی بن عبدالكریم است علی الـظاهر اساتید فقهی او نیز همینها هستند ابن فهد تالیفات فقهی معتبری دارد، از قبیل المهذب الـبارع كه شرح المختصر النافع محقق حلی است و شرح ارشاد علا مه به نام المقتصر و شرح الفیه شـهـیـد اول شـهـرت بیشتر او در اخلاق،دعا و سیر و سلوك است كتاب مشهور او در این زمینه، عده الداعی است.[1]
آثار و تالیفات
او از تربیت یافتگان مكتب فقهی شهید اول، و از اكابر فقها و علمای امامیه درقرن نهم هجری است كـه در فـقـه و سـیـر و سلوك و زهد و تقوی و عبادت مقام شامخ ووالایی دارد او حاوی كمالات ظـاهـری و بـاطـنـی و جـامع علم و عمل و حاوی معارف عقلی و نقلی بوده است بهترین معرف مـقـامـات بـاطـنی او، آثار و تالیفات باقی مانده ازاوست كه حكایت از مقامات باطنی و معنوی او می نماید، كه برخی از آنها به ترتیب زیر است
1 ـ آداب الداعی.
2 ـ الادعیه و الختوم.
3 ـ استخراج الحوادث و بعض الوقایع المستقبله من كلام امیر المؤمنین (ع) فیما انشاه فی صفین بـعد شهاده عمار بن یاسر در این كتاب برخی از اسرار علوم غریبه مانند خروج چنگیز و پدید آمدن اسماعیل صفوی را از كلمات معجزه آمیز علی (ع) كه در صفین بعد از شهادت عمار فرموده است، استنباط و استخراج نموده است.
4 ـ اسرار الصلوه.
5 ـ تاریخ الائمه (ع).
6 ـ التحریر در فقه.
7 ـ التحصین فی صفات العارفین من العزله و الخمول بالاسانید المتلقاه عن آل الرسول (ع).
8 ـ ترجمه الصلوه در بیان معانی، اقوال و افعال و فوائد نماز.
9 ـ تعیین ساعات اللیل و تشخیصها بمنازل القمر.
10 ـ جامع الدقائق و كاشف الحقائق.
11 ـ الدر النضید فی فقه الصلوه.
12 ـ عده الداعی و نجاح الساعی در ایران چاپ شده و سه نسخه خطی آن تحت شماره های 2137 ـ 38 ـ 40 در كتابخانه مدرسه شهید مطهری (سپهسالار) موجود است.
13 ـ المسائل الشامیات.
14 ـ مصباح المبتدی و هدایه المهتدی.
15 ـ المتقصر فی شرح ارشاد الاذهان.
16 ـ الموجز الهادی.
17 ـ المهذب البارع فی شرح المختصر النافع.
18 ـ الموجز الحاوی.[2]
و تعدادی دیگر از رساله ها و مجموعه ها كه در ریحانه الادب آمده است.
گفتار دیگران درباره او
صاحب روضات الجنات در شرح زندگی او می نویسد.
عالم عارف پر از اسرار، كاشف اسرار فضائل، جمال الدین ابوالعباس احمدبن شمس الدین محمد بن فهد اسدی حلی، در اثر شهرت و اعتبار، بی نیاز از توصیف و تعریف می باشد وی جامع معقول و مـنـقـول، فـروع و اصـول ظـاهـری و باطنی و علم وعمل است او از شاگردان شهید اول و فخر محققان است، و از شیخ مقداد سیوری وعلی بن خازن حائری و ابن متوج بحرانی، و از سید جلیل نـقیب، بها الدین ابوالقاسم علی بن عبدالحمید نیلی صاحب كتاب الانوار الالهیه اجازه روایتی دارد و پـیـش مـااجـازه نامه ای موجود است كه به خط فرزند شهید ثانی، یا پسرش محمد است (و ازاین دو كنار نیست) و مضمون آن چنین است.
احمد بن محمد بن فهد، از رجال متاخر عصر ما و یكی از مدرسین زینبیه درحله سیفیه، و یكی از رجـال علم، خیر، صلاح و بذل و بخشش و جود می باشد او ازمن كسب اجازه نمود، پس به او در مورد تالیفات و روایات خویش اجازه دادم.
او تـعدادی مصنفات و تالیفات دارد كه از آن میان، عده الداعی و نجاح الساعی است كه دارای فوائد متعددی است و كتاب كفایه المحتاج الی معرفه مسائل الحاج، و كتاب الهدایه فی فقه الصلوه و كتاب التحصین فی صفات العارفین و جزاینها تالیفات دیگری نیز دارد.[3]
مناظره و گفتگو با ارباب مذاهب
او در مـنـاظـره و مباحثه، تبحر و توانایی كامل داشته است و با برخی از پیروان فقه اهل سنت، در عـصـر حكومت میرزا اسبند تركمان حاكم عراق، مباحثاتی داشت،به ویژه در مورد مساله امامت و رهـبـری گفتگوهایی انجام داد و بر جمع كثیری ازعلما مذاهب اهل سنت غلبه یافت میرزا تحت تـاثـیـر آن جـلسه قرار گرفت و مذهب خویش را تغییر داد و خطبه ای به نام امیر المؤمنین (ع) و اولاد پاك و معصوم او انشانمود.[4]
شاگردان
او شاگردان متعددی را در مكتب تربیتی خویش پرورانده است
1- شیخ علی بن هلال جزائری.
2 ـ شـیـخ بزرگوار فقیه نامی عز الدین حسن بن احمد بن یوسف، معروف به ابن العشره الكروانی العاملی.
3 ـ شیخ علی بن عبدالعالی كركی.
4 ـ شیخ عبدالسمیع بن فیاض اسدی حلی صاحب كتاب تحفه الطالبین فی اصول الدین.
5 ـ سید محمد بن فلا ح موسوی از نیاكان سید خلف.
6 ـ شیخ ابوالقاسم علی بن جمال الدین محمد بن طی عاملی مؤلف كتاب مسائل ابن طی (متوفی 855 ه ق) و جز این افراد شاگردان دیگری نیز داشته است كه در كتابهای تراجم و رجال، تفصیلا آمده است.
وفات
او پـس از یـك عـمر تلاش و مجاهده در راه فقه و فقاهت و سیر و سیاحت روحی، به سال 841 در هـشـتـاد و پـنـج سالگی در كربلای معلی به رحمت ایزدی پیوست و قبر شریفش كنار خیمه گاه مـعـروف واقع شده و كراماتی هم از او نقل گردیده است كه هم اكنون نیز مورد تكریم و تجلیل و تبرك اهل تقوی و دین قرار دارد
[1] . آشنایی با علوم اسلامی، ص 301 .
[2] . ریحانه الادب، ج 8، ص 145 و 146 .
[3] . روضات الجنات، ج 1، ص 72 و 73 .
[4] . روضات الجنات، ج 1، ص 73 .

منبع :عقیقی بخشایشی – تلخیص از كتاب فقهای نامدار شیعه