عده الداعی و نجاح الساعی

معرفى اجمالى

« عده الداعی و نجاح الساعی»، به زبان عربى، تألیف جمال الدین، احمد بن محمد بن فهد حلى، متوفاى ۸۴۱ ق، در موضوع عرفان عملى است و در سال ۸۰۱ ق، تألیف شده است.

ساختار

 کتاب، داراى یک مقدمه، شش باب و یک مقدمه است. پیش از متن کتاب، مقدمه ناشر و مقدمه محقق واقع شده است.

گزارش محتوا

 ناشر، در مقدمه خود، نخست، اندکى از دعا و اهمیت آن سخن گفته و سپس به معرفى این کتاب پرداخته است.

 محقق( احمد موحدى قمى)، در مقدمه خویش، از مؤلف، شخصیت علمى و عملى وى، مشایخ وى، روایت کنندگان از وى و آثار او سخن به میان آورده است.

 مؤلف، در مقدمه، به تعریف دعا و ترغیب به آن پرداخته است. وى، پس از بیان تعریف لغوى و اصطلاحى دعا، به ذکر اخبار« من بلغ»، با این مضمون:« هر کس حدیثى را در استحباب چیزى بشنود و به آن عمل کند، ثواب آن را مى برد، اگر چه پیامبر( ص) آن را نگفته باشد»، همت نهاده است.

ابواب کتاب:

 کتاب، در شش باب به ترتیب زیر تنظیم شده است:

  1. در باره ترغیب بر دعا توسط عقل و نقل: در این باب، ابتدا، دلیلى عقلى بر لزوم دعا کردن بنده آورده، پس از آن، روایات پیامبر( ص) و ائمه(علیه السلام) را در این باره ذکر کرده است. هم چنین آیات قرآن را آورده و با آنها استدلال نموده. مؤلف، در بین مطالب، اشکالات متعددى را که ممکن است به ذهن انسان خطور کند، مطرح کرده و به آنها جواب هاى کاملى داده است.
  2. در باره اسباب اجابت دعا: ابن فهد، در این قسمت، اسباب مزبور را هفت قسم دانسته که برخى به خود دعا، برخى به زمان آن، برخى به مکان آن، برخى به حالات داعى، برخى به حالاتى که دعا در آن واقع مى شود و برخى به… بازمى گردد.
  3. در باره دعا کننده: در این باب، از کسانى که دعایشان مستجاب مى شود و کسانى که دعایشان مستجاب نمى شود، بحث شده است.
  4. در باره کیفیت دعا: در این باب، از آداب قبل از دعا( طهارت، استقبال قبله و…)، آداب مقارن با دعا( پافشارى نمودن در دعا، اجتماع در دعا، حالت خشوع به خود گرفتن و…)، آداب بعد از دعا( ملازمت بر دعا در صورت اجابت و عدم اجابت، کشیدن دست بر صورت، ختم کردن دعا با صلوات فرستادن بر پیامبر و آل او و…) و امورى که باعث نابودى عمل مى گردد( ریا و عجب)، سخن به میان آمده است.
  5. در باره ذکر: ابن فهد، در ابتداى این باب، جملاتى را با این مضمون، مرقوم نموده است:« حال که فضل و اهمیت دعا بیان شد، بحثى پیرامون ذکر مى آوریم، زیرا ذکر، تمام فواید دعا را دارد و قائم مقام آن مى شود و همان طور که دعا رفع بلا و جلب نفع مى کند، ذکر نیز همین خصوصیات را دارا است».

 وى، در ادامه، شرایط و آداب ذکر و انواع آن را بیان کرده و ادعیه مربوط به اوقات خاص را آورده است.

  1. در باره تلاوت قرآن: ابن فهد، تلاوت قرآن را قائم مقام دعا و ذکر و واجد فواید آنها مى داند و مطالبى را در برترى قرآن بر دعا و ذکر، بیان مى فرماید. هم چنین از خواص قرآن و سور آن سخن مى گوید.

 ابن فهد حلى، در خاتمه کتاب، اسماء الله الحسنى را با ذکر روایتى از پیامبر( ص) بیان کرده، پس از آن، در باره هر یک از ۹۹ اسم الهى توضیحى مختصر داده و در پایان، نکته ظریفى را در مورد تکثّر اسماء الهى و یگانه بودن ذات خداوند و وجه جمع بین این دو، بیان نموده است.

وضعیت کتاب

 مؤلف، خود، این کتاب را با نام« نبذه الباغی فی ما لا بد منه من آداب الداعی» تلخیص کرده است.

 ذکر پاره اى از ترجمه هاى کتاب:

  1. ترجمه کتاب توسط على بن حسن زوارى، از شاگردان محقق کرکى و استاد مولا فتح الله کاشانى، با نام« مفتاح النجاه»؛
  2. ترجمه اى توسط نصیر الدین، محمد انصارى، در سال ۹۶۷؛
  3. ترجمه کتاب توسط سید صادق توشخانکى، در سال ۱۳۰۱.

 کتاب، بارها در ایران و هند به زیور طبع آراسته شده و بسیار مورد علاقه و توجه مردم قرار گرفته است.

 در چاپ حاضر، مقدمه اى در شرح حال مؤلف و کتاب هاى او و فهرست هایى شامل مطالب و کتب اشاره شده در متن، به کتاب افزوده شده است.

 هم چنین پاورقى و تعلیقات مفصلى شامل ترجمه لغات مشکل متن، توضیحات ضرورى و نافع و استخراج روایات و آیات، در کتاب به چشم مى خورد.