عاق والدين

عاق والدين يكي از گناهان كبيره‌ است و فهم اينكه چرا عاق والدين از جمله گناهان كبيره است؛ مسبوق به فهم عظمت احترام، نيكي و اطاعت از پدر و مادر است؛ پس اگر كسي نيكي به پدر و مادر را بفهمد آنگاه بزرگي گناه عاق والدين را خواهد فهميد.

سلب توفيق عبادت از آثار عاق والدين است

روايتي از امام رضا (علیه السلام) در وسائل الشيعه ج ۱۵ نقل شده است كه در آن امام رضا(علیه السلام) دلايل تحريم و جزو كبائر بودن عاق والدين را بيان مي‌كند؛ در آن روايت آمده است كه امام مي‌فرمايد خداوند بدان دليل عاق والدين را حرام اعلام كرده است كه باعث سلب توفيق اطاعت خداوند مي‌شود.
كسي كه به عبادت خداوند مي‌پردازد، بايد بداند كه در مرحله اول خداوند به او توفيق طاعت را داده است، اگر به اين امر توجه تام داشته باشد، لذا دچار صفت رذيله عٌجب نمي‌شود. في الواقع عبد سالك در مقام عبوديت به جايي مي‌رسد كه مي‌فهمد كه هر مقدار در عبادت خداوند موفق باشد،‌ اين موفقيت از ناحيه خودش نيست،‌ بلكه توفيق خداوند است كه نصيب حال او شده است.
حال مي‌توان به جواب اين پرسش دست يافت كه چرا اولياي الهي با وجود آنكه داراي مراتب عالي هستند، خضوع و خشوع بيشتري دارند؟ سالك الي الله قادر به اين فهم است كه هر كس به بستر عبوديت ورود پيدا كند، مي‌فهمد كه اين طاعت، توفيق‌اش از ناحيه حضرت حق است؛ لذا هر مقدار كه سالك توفيق براي طاعت پيدا مي‌كند، احساس ذليل بودن و خوار بودن در مقابل حضرت حق بيشتر مي‌شود.

سالك بايد بر اين امر اعتراف داشته باشد كه اگر قرار بود به تنهايي به مقام عبوديت برسد، غير ممكن مي‌بود؛ لذا اين طاعت‌ها از ناحيه حضرت حق است، بنابراين در بستر توفيق‌هاي الهي است كه انسان به مقام‌هاي الهي مي‌رسد و در روايت قدسي امده است كه انسان در مقام اطاعت و عبوديت، همانند خداوند مي‌شود «اجعلك مثلي» و آنچه باعث مي‌شود انسان از اين توفيق‌هاي الهي محروم شود، عاق والدين است.

خروج از دايره بندگي خداوند؛ نتيجه عاق والدين قرار گرفتن است

از آقا علي دامغاني، از عارفان واصل نقل شده است كه نخستين نتيجه عاق والدين اين است كه انسان از دايره عبوديت خارج مي‌شود. به تعبير ساده، عاق والدين منجر به اين مي‌شود كه انسان لايق بنده بودن خداوند را از دست بدهد و ديگر خداوند او را نمي‌پذيرد؛ بنابراين اگر كسي مورد عاق والدين قرار گرفت در أسفل السافلين درجات قرار مي‌گيرد.
برخي از اذكار و اعمال هستند كه انسان سالك را در سلوك خيلي كمك مي‌كند و از آيت‌الله مرعشي نجفي نقل شده است: جواني به سراغ فيض كاشاني رفت و اصرار بسياري بر دريافت دستورالعمل سلوك‌ عرفاني داشت؛ سيماي و اصرار جوان بر سلوك بر جناب فيض كاشاني خوش‌آيند آمد، بنابراين دستورالعملي براي چلّه نشيني به او داد و بعد از مدتي جوان به درگاه فيض كاشاني مراجعت كرد و اوضاع احوال خود را براي فيض بيان كرد؛ اين در حالي بود كه هيچ تغييري در او ايجاد نشده بود؛ لذا فيض دستور چلّه نشيني دوم را داد ولي بعد چهل روز و با مراجعت دوباره، بازهم هيج تغييري در احوال‌هاي جوان ديده نشد، بنابراين فيض فهميد كه مشكلي در كار است؛ از جوان پرسيد آيا تمام دستورالعمل را عمل مي‌كني؟!

كه جواب مثبت شنيد ولي در عين حال جوان به او گفته بود كه گاهي اوقات حال خوشي از براي عمل كردن به آن دستور العمل را ندارم؛ كه فيض به او گفته بود «آيا به دستور العمل‌هاي من شك داري؟!!» كه جواب منفي شنيد، فيض پس از تأملي از جوان پرسيده بود كه رفتارت با پدر و مادر چگونه است؟

كه از جوان پاسخ شنيده بود كه گاهي اوقات رفتار‌هاي پدر و مادرم بر من سخت مي‌آيد، لذا نگاه‌ خشم‌آلودي مي‌كنم، در اين حال فيض تغيير حالت مي‌دهد و مي‌گويد اين دستورالعملي را كه به تو دادم اگر انجام مي‌داني سرعت سلوكت بسيار زياد بود، ولي نگاه خشم‌آلود تو به پدر و مادرت، توفيق طاعت را از تو گرفته است، چرا كه يكي از حقوق پدر و مادر بر گردن فرزند «خشوع و خضوع به ايشان در هنگامي كه ايشان به تو ظلمي روا مي‌دارند» است.
در ادامه روايت از امام رضا نقل شده است كه اگر كسي مورد عاق والدين قرار گيرد، بي احترامي به پدر و مادر برايش عادي مي‌شود.

روزي در محضر آيت‌الله بهجت بودم كه فردي خدمت ايشان رسيد و گفت: بنده عادت كرده‌ام كه قبل از غذا خوردن، به جاي اينكه اول بگويم «الحمدلله»، ابتدا از پدر و مادر خود تشكر و سپس شكر خدا را انجام مي‌دهم؛ آيا اين عادت صحيح است؟! كه آيت‌الله بهجت در پاسخ فرمود «صحيح است آقا! صحيح است آقا! انجام بدهيد!» بنابراين شكر خداوند، بدون شكرگزاري از پدر و مادر ميسر نيست.
در ادامه همان روايت آمده است كه «عاق والدين منجر به انقطاع نسل و قطع رحم مي‌شود». در برخي روايات آمده است كه اگر كسي داراي فرزند نبود آب زمزم، خاك تربت، آب اطراف قبر حضرت ابوالفضل را با هم مخلوط كند و بخورد، صاحب فرزند مي‌شود، اگر كساني اين عمل را انجام مي‌دهند و صاحب فرزند نمي‌شوند، بدانند كه بي احترامي به پدر و مادر دارند و بايد ابتدائاً دل آن‌ها را بدست آورد.
از آيت‌الله مولوي قندهاري نقل شده است كه اگر در جامعه‌اي صله رحم رخت بست، علت آن دو امر است؛ نخست از امام عادل زمان خويش تبعيت نمي‌كنند، دوم اينكه بي احترامي به پدر و مادر ترويج پيدا كرده است.
در ادامه آن روايت آمده است كه عاق والدين منجر به بي رغبتي به فرزنددار شدن مي‌شود؛ چرا كه خود فرد در خاطر دارد كه با پدر و مادرش چه رفتاري داشته است.

خداوند عنوان «رب صغير» را براي پدر و مادر برگزيد

خداوند راجع به پدر و مادر آن‌ها را با عنوان «رب صغير» از‌ آن‌ها ياد كرده است؛ در حالي كه اولياء و انبياء خود را با آن عنوان ياد نكرده است.
از امام صادق (علیه السلام) روايتي نقل شده است كه معناي از جمله «نافرماني و عقوق والدين» اين است كه انسان در مقابل پدر و مادر چهره در هم بكشد و به پدر و مادر خيره‌وار نگاه كند؛ يعني مانند طلب‌كار با پدر و مادر نگاه داشته باشد.

آيت‌الله بهجت مي‌فرمود كه پدرش نقل مي‌كرد كه «هرگاه پدر من را دعوا مي‌كرد، شرم مي‌كردم كه به چهره پدر نگاه كنم»، بنابراين رفتار ما با پدر و مادر روي نسل بعد تأثير خواهد گذاشت؛ چرا كه رفتار احترام‌آميز پدر آيت‌الله بهجت، زمينه‌ساز تعالي ايشان شد.
از امام صادق (علیه السلام)روايت ديگري نقل شده است كه اگر پدر و مادر كسي به او ستم كرده باشد و او نگاه تند و كينه توزانه‌اي به ايشان كند، خداوند نماز او را قبول نمي‌كند.
يكي از عواملي كه منجر به عاق والدين مي‌شود، ناراحت كردن پدر و مادر است، بنابراين از رسول‌الله (صل الله علیه و آله) نقل شده است كه هر كس پدر و مادر خود را ناراحت كند و آنان اندوهگين شوند، بداند كه عاق والدين شده است. نكته قابل تأمل در روايت فوق اين است كه ناراحتي پدر و مادر مصداق عاق است، چه برسد به نفرين!

برگرفته از درس اخلاق آيت الله قرهي

منبع: پایگاه پرسمان