,

«صحيفه‌ى عشق»

«صحيفه‌ى عشق»، اثر محمدرضا نكونام، به زبان فارسى، شرحى است كوتاه بر دعاى مكارم الأخلاق امام سجاد(ع).

مطالب اين كتاب، گزيده و برگرفته‌اى كوتاه از درس‌هايى است كه نگارنده ساليانى پيش در حوزه علميه قم داشته است (ر.ك: پيشگفتار، ص22).

ساختار

كتاب، مشتمل بر يك پيشگفتار و بيست و يك فراز است. مؤلف در هر فراز، بخشى از دعاى مكارم الأخلاق را ذكر كرده و در ذيل عناوين متعدد، به شرح آن پرداخته است.

گزارش محتوا

درباره محتوا و ويژگى‌هاى اين اثر، نكات زير قابل توجه است:

1. نگارنده، نخست، گزاره‌هاى اخلاقى را در سه حوزه‌ى كلامى، فلسفى و عرفانى معرفى نموده و مراتب چهارگانه‌ى اخلاق عرفانى و گونه‌هاى اخلاق فلسفى و عرفانى را برشمرده و معيار سنجش هريك از مكتب‌هاى اخلاقى را مطرح كرده است و در ادامه به تعريف عرفان و عارف پرداخته است (پيشگفتار، ص21).

2. مؤلف، واژه‌هاى «مكارم اخلاق» را بررسى كرده و به برخى از پرسش‌هاى مطرح در فلسفه اخلاق، پاسخ داده است. وى نزديك‌ترين و آسان‌ترين راه وصول به حضرت حق و چگونگى سير و سلوك را معرفى نموده و والاترين اخلاق عرفانى را صحيفه عشق (صحيفه سجاديه) دانسته و پاره‌اى از ويژگى‌هاى آن را بيان داشته و بعد از معرفى آن، به‌اختصار وارد شرح و تفسير دعاى مكارم اخلاق شده است (همان، ص22).

3. نويسنده، پيرامون اخلاق كلامى، اخلاق حكمى و اخلاق عرفانى با اين شرح سخن گفته است: «كلاميان، اخلاق را به معناى آراستگى به دارايى‌هاى كمالى و خوبى‌ها و به دست آودن سرشت شايسته مى‌دانند. دارايى‌هاى كمالى، امرى نسبى است و به لحاظ ورود نسبيت در هويت اخلاق كلامى، اين علم انگيزه‌هاى متفاوتى همچون سودمندى و لذت‌گرايى دنيوى يا اخروى را برمى‌تابد و اوج و بلنداى آن فراتر از لذت‌گرايى اخروى نمى‌رود…

در اخلاق حكمى و فلسفى، حكيم متخلّق و فيلسوف هوشمند در حكمت نظرى و عملى مى‌كوشد تا با عنايت به اين دو سرمايه‌ى ارزشمند و تخلق و تحقق به عالم عقلى، مظهر علم و حكمت الهى گردد…

اخلاق عرفانى، به دنبال آن است كه سالك را به‌طور كلى از عنصر «من» و «منيّت» برهاند تا خلق و خوى حقّى در وى پديدار شود؛ به‌گونه‌اى كه چيزى را از خود نداند و خود را به‌دور از كمال و جمال بشمارد و اين باور از او هويدا و آفتابى باشد كه هرچه هست از حضرت حق است يا آنكه او خود اوست… اخلاق عرفانى، چهار مرحله را براى وصول سالك به مرتبه‌ى فقر و فنا و نادارى و تلبّس و تخلّق و تحقق صفات حقانى به كمالات ربوبى و اتصاف به ربوبيت ذات، مورد شناسايى قرار داده است:

الف)- تخليه و پاك شدن نفس از ناپسندى‌هاى حيوانى و وسوسه‌هاى نفسانى و تجليه و آراستن آن به ملكات فاضله‌ى ربوبى…

ب)- تحليه و فنا در صفات الهى…

ج)- فناى از فنا و فناى در ذات…

د)- سير في الخلق بالحق… (ر.ك: همان، ص25 و 26).

وضعيت كتاب

فهرست مطالب، در ابتداى كتاب آمده است. در پاورقى‌ها منابع منقولات كتاب ذكر شده است.

منبع:مقدمه و متن كتاب.