فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

شیخ ابو على محمد بن فتال نیشابورى (ره)

اشاره:

شیخ بزرگوار، شهید سعید، ابوعلى، محمد بن حسن بن على بن احمد بن على واعظ مبارز، محدث و حافظ احادیث بسیار بوده است. وى در نیشابور به دنیا آمده و داراى عمر طولانى بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست. در مورد نام کامل او اختلاف وجود دارد، گاهى او را محمد بن حسن و گاهى محمد بن على و گاهى محمد بن احمد گفته‏ اند، که نام پدرش را حسن، احمد و على گفته ‏اند. از جمله القاب نیشابورى، ابن‏ الفارسى و فتال و کنیه او ابو على و ابو جعفر است.

تحصیلات‏

وى در محضر درس بزرگان شرکت مى‏ کرده و از تحصیلات عالیه ‏اى برخوردار بوده و حتى خود محضر درس داشته و شاگردانى تربیت کرده است.

وى از دروان کودکى در محضر پدرش درس مى‏ خوانده و از برخى کتاب‏ها استفاده مى‏ شود که فقیه بوده است؛ پس حتماً به درجه اجتهاد رسیده و در بحث کلامى هم انسانى خبره بوده است.

فتال نیشابورى در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص ‏هاى او به شمار مى ‏آید، ضمن این که در خیلى از کتاب‏ها از او به عنوان متکلمى بزرگ و فقیه نام برده شده است. از خیلى از کتاب‏هاى تحقیق و چیزى مهم به دست نیامده.

اساتید

۱. شیخ حسن بن على بن احمد، که پدر مرحوم فتال است.

۲. شیخ طوسى

۳. سید مرتضى

مشایخ

۱. سید مرتضى

۲. شیخ طوسى

۳.شیخ حسن بن على، پدر فتال نیشابورى.

۴. عبدالجبار بن عبداللَّه

شاگردان

۱. على بن الحسن بن عبداللَّه النیشابورى

۲. محمد بن على بن شهرآشوب ساروى مازندرانى

معاصران

از جمله بزرگانى که فتّال با آنان هم‏عصر بوده مى‏توان چنین نام برد:

۱. شیخ مفید؛

۲. شیخ طوسى

۳ سید مرتضى

۴. سید رضى

۵. ابوعلى طبرسى

۶. ابوالفتوح رازى

۷. اسحاق بن بابویه قمى

۸. ابوالصّلاح حلبى

۹. ابوعلى طوسى؛ فرزند شیخ طوسى

۱۰. سعدالدین بن البراج

۱۱. حسین بن فتح جرجانى

۱۲. شیخ ابوالحسن على بن احمد الفنجکردى نیشابورى

ویژگى‏هاى اخلاقى‏

از جمله ویژگى‏هاى اخلاقى فتال نیشابورى‏مى توان به ساده‏ زیستى، تواضع و صمیمیت او با مردم اشاره کرد؛ به طورى که مردم خیلى او را دوست داشتند و مورد اعتماد آن‏ها بود.

با مردم خیلى ساده نشست و برخاست مى‏ کرد و به مشکلات آنان در حدّ توان رسیدگى مى‏ نمود من جمله در امور دینى مردم فعال بود و تلاش فوق‏ العاده ‏اى از خود نشان مى‏ داد.

وى از زندگى ساده ‏اى برخوردار بود و مورد قبول مردم واقع شد. مواعظ او براى مردم از کلام خدا و از گفتار و احادیث ائمه معصومین(علیهم السلام) اقتباس مى‏ شد.

عالم میدان علم و عمل بود، کان خطیباً واعظاً باقواله و افعاله.

تالیفات‏

۱.روضه الواعظین و تبصره المتعظین

۲.التنویر فى معانى التفسیر

شهادت

در جلسات کوچک با مردم و مخصوصاً در سخنرانى‏ها، در مقابل دشمنان مذهب شیعه ایستادگى فراوان کرد و حتى در کتاب تفسیر خود و کتاب روضه الواعظین به دفاع از شیعه برخاست و در نهایت در همین راه  و  نیشابور به شهادت رسید.