شرحى بر جلوه‏ هاى رفتارى امام خمينى (ره) با كودكان و نوجوانان (2)

محمدرضا مطهرى

همبازى شدن با كودكان

يكى از راه هاى پرورش شخصيت كودكان، شركت بزرگ سالان در بازى آن هاست. موقعى كه اوليا و مربيان خود را تا سر حد كودكى تنزل میدهند و با شركت در بازى كودكان، آن ها را در كارهاى كودكانه يارى میدهند، روح و روان كودك سرشار از مسرت و شادى شده و اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى در او تقويت میشود. (1)

با همبازى شدن با كودكان میتوانيم دنيا را از دريچه و زاويه اى كه كودك نگاه میكند ببينيم و از اين طريق میتوانيم با كودك همدلى نموده و خودمان را به جاى او بگذاريم و دنيا را آن طورى كه او میبيند، درك نماييم. وقتى كه با كودك همبازى میشويم، رفتارها، احساسات، تفكرات تخيلات و تصورات كودك را بهتر پذيرفته و با طبيعى تلقى نمودن تمامى حالات كودك، برخورد صحيح ترى با او خواهيم داشت.

والدين در ضمن بازى با كودكان میتوانند بسيار از مفاهيم دينى، اخلاقى، عاطفى، روانى و اجتماعى را به طور مستقيم و غير مستقيم به آنان منتقل نمايند.

پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله میفرمايند: «من كان عنده صبى فليتصاب له »؛ (2) هر كس كه كودكى نزد اوست، برايش كودكى كند. (خود را با عوالم او هماهنگ ساخته و رفتارى كه در خور درك اوست پيش گيرد.)

و در جاى ديگر میفرمايند: «رحمت خداوند بر پدرى كه در راه نيكى و نيكوكارى به فرزند خود كمك كند، يعنى به او احسان نمايد و هم چون كودكى، رفيق دوران كودكى وى باشد و او را عالم و مؤدب بار آورد.» (3)

سعدى نيز در رابطه با چگونگى برخورد با كودكان میگويد:

چونكه با كودك سر و كارت فتاد

پس زبان كودكى بايد گشاد

درباره همبازى شدن با كودكان، و درك دنياى آنان در سيره حضرت محمد صلى الله عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام موارد زيادى وجود دارد كه به بيان چند نمونه از آن ها و سيره ذريه پاكش حضرت امام خمينى (ره) كه احياگر دين اسلام در عصر حاضر بودند، میپردازيم:

«عن جابر: دخلت على النبى صلى الله عليه و آله و الحسن و الحسين على ظهره و هو يحبو لهما و يقول: نعم الجمل جملكما و نعم العدلان انتما؛ (4) جابر میگويد: ديدم رسول خدا صلى الله عليه و آله با دست و پا راه میرفت در حالى كه حسن و حسين بر پشتش سوار بودند و میفرمود شتر شما بهترين شترها و شما بهترين سواره هستيد.»

امام امت رحمه الله نيز به پيروى از پيامبر عظيم الشان اسلام، با كودكان همبازى شده و با آنان همدلى میكرده اند.

مرحوم حاج احمد آقا نقل كرده است: «بارها شده بودكه من وارد اتاق میشدم و امام مرا نمیديدند. میديدم كه امام به زانو روى زمين نشسته اند و پسرم على روى دوششان سوار است. خيلى دلم میخواست از آن صحنه ها فيلم و يا عكس بگيرم، اما میدانستم كه امام نمیگذارند. (5)

تمامى رفتارهاى امام رحمه الله با كودكان بر اساس آگاهى، بينش و نشات گرفته از روح بلند و ملكوتى ايشان بوده كه علیرغم سن بالا و بيماریهايى كه داشتند، به نيازهاى اساسى كودكان پاسخ داده و همانند جد بزرگوارشان پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله عمل میكردند.

روزى رسول گرامى صلى الله عليه و آله جهت اقامه نماز عازم مسجد شدند. در سر راه مسجد كودكان مهاجر و انصار مشغول بازى بودند. آنان با مشاهده پيامبر صلى الله عليه و آله دست از بازى كشيدند و دوان دوان به سويش روى آوردند. هر يك از كودكان از سر و كول آن حضرت بالا میرفتند و در همان حال میگفتند: «كن جملی» (شتر من باش) كودكان میدانستند كه نوه هاى رسول خدا صلى الله عليه و آله حسن و حسين عليهم السلام نيز هميشه اين بازى را با آن حضرت دارند. رسول اكرم صلى الله عليه و آله در كمال خوش رويى و تواضع به خواسته آنان تن داده و با مهر و محبت و رافت پدرانه، خواهش آن ها را برآورده ساخت. از طرفى ياران پيامبر صلى الله عليه و آله در مسجد انتظار میكشيدند تا نماز عصر را به امامت ايشان برگزار كنند.

بلال حبشى يار با وفاى رسول خدا صلى الله عليه و آله به خاطر تاخير ايشان رو به خانه پيامبر صلى الله عليه و آله آورد و همين كه در سر راه، پيامبر صلى الله عليه و آله را با اين وضع با كودكان مشاهده كرد، خواست تا از اين كار ممانعت به عمل آورد و رسول گرامى صلى الله عليه و آله را از دست كودكان برهاند، اما پيامبر صلى الله عليه و آله او را از اين كار بازداشت و در همان حال فرمود: «براى من تنگ شدن وقت نماز از دلتنگى كودكان يارانم، خوشايندتر است.»

رسول اكرم صلى الله عليه و آله، از بلال خواستند كه به خانه ايشان برود و چيزى بياورد كه به وسيله آن بچه ها را راضى كند تا از آن حضرت دست بردارند. بلال پس از جست وجوى زياد در خانه رسول اكرم صلى الله عليه و آله، تعداد هشت عدد گردو پيدا كرد و به خدمت رسول صلى الله عليه و آله آورد. پيامبر صلى الله عليه و آله در حالى كه با لبخند، حالت نورانى خاصى به چهره مباركشان بخشيده بود، خطاب به كودكان فرمود: «آيا شترتان را به اين گردوها میفروشيد؟» كودكان هلهله شادى به راه انداختند و گردوها را گرفته و دست از رسول گرامى صلى الله عليه و آله برداشتند. (6)

دكتر فاطمه طباطبائى درباره همبازى شدن امام خمينى (ره) با كودكان نقل میكند: «گاهى بچه ها به امام رحمه الله میگفتند بياييد با هم بازى كنيم و امام ابتدا يك مقدارى با آن ها بازى میكردند و بعد بچه ها خودشان سرگرم میشدند.» (7)

در همين رابطه عيسى جعفرى نقل میكند: «يادم است كه على (نوه امام) توپى داشت كه با آن با امام توپ بازى میكرد. على توپ را با پايش به طرف امام پرت میكرد و امام هم توپ را با پا بر میگرداندند. در اين مواقع روحيه امام خيلى تازه میشد.» (8)

يكى از مسائل اساسى در تربيت كودك اين است كه پدر و مادر و يا مربى بتواند خود را تا سر حد كودكى پايين آورده و دنيا را از دريچه چشم كودك ببيند. در تعاليم اسلامى نيز توصيه هاى زيادى در اين زمينه وجود دارد كه قبلا بيان كرديم. همبازى شدن با كودك علاوه بر اين كه او را غرق لذت و شادى میكند و صميميت را افزايش میدهد، اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى را نيز در كودك تقويت میكند. بنابراين، بر والدين است كه اوقاتى از شبانه روز را به همبازى شدن با كودكان اختصاص دهند و در اين راه با حوصله و آمادگى كافى به بازى با آنان بپردازند تا اثرات مثبت و سازنده اى بر روى كودكان بگذارد.

اگر والدين زمانى خسته بودند و آمادگى جسمانى، روانى و عاطفى را براى بازى كردن با كودكان نداشتند، بهتر است صادقانه اعلام نمايند فعلا آمادگى بازى كردن را ندارند. چون به تجربه ثابت شده است وقتى والدين آمادگى و حوصله لازم براى بازى كردن با كودكان را ندارند، اثر منفى و مخربى بر روابط متقابل والدين و فرزندان خواهد گذاشت.

لازم به توضيح است كه نبايد اين عدم آمادگى جسمى، روحى و روانى والدين ابزار و بهانه اى براى فرار از بازى با كودكان شود چون پيامبر عظيم الشان صلى الله عليه و آله و فرزند صالحش امام راحل رحمه الله با آن همه مشغله فكرى و رهبرى امت اسلامى، اوقاتى از شبانه روز را به بازى كردن با كودكان اختصاص میداده اند؛ سرمشق و الگو قرار دادن الگوهاى متعالى در اسلام میتواند راهنماى خوبى براى همه خانواده ها باشد.

پيام ها و نتايج

همبازى شدن با كودكان داراى اثرات و فوايد فراوانى است از جمله:

الف – كودكان احساس شخصيت و مهم بودن میكنند؛

ب – روح و روان كودكان شاد و مسرور میگردد؛

ج – اعتماد به نفس و احساس ارزشمندى در آنان تقويت میشود؛

د – دنياى كودكان را بهتر درك نموده، رفتارها، احساسات، تصورات و تخيلات كودك را طبيعى تلقى مینماييم؛

ه – میتوانيم با كودكان همدلى كرده و در اعماق وجودشان نفوذ كرده و بسيارى از مفاهيم دينى، اخلاقى، عاطفى، اجتماعى و روانى را به طور مستقيم و غير مستقيم به آنان منتقل نماييم؛

و – بازى جزء نيازهاى كودكان است، والدين در هر مقام و مسؤوليتى كه هستند بايد همانند پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله و امام امت رحمه الله به نيازها و حقوق كودكان توجه نموده و اوقاتى از شبانه روز را به بازى با آنان اختصاص دهند.

پى نوشتها :

1-محسن شكوهى يكتا، تعليم و تربيت اسلامى (مبانى و روش ها)، ص 197

2-وسائل الشيعه، ج 15، ص 202 و 203

3-مستدرك، ج 2، ص 626

4-بحار، ج 42، ص 285

5-اميررضا ستوده، پا به پاى آفتاب، گفته ها و ناگفته ها از زندگى امام خمينى (ره) ج 1، ص 83 -محسن شكوهى يكتا، پيشين، ص 199 به نقل از جوامع الحكايات عوفى، باب دوم از قسم دوم، ص 30 7-نشريه پيوند، شماره 153 تا 155 – ص 23 تا 27 به نقل از اطلاعات شماره 19631 8- اميررضا ستوده، پيشين، ج 2، ص 65

منبع: ماهنامه د يدار آشنا، شماره 8