فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » دانشمندان »

شاذان بن جبرئیل قمی.

اشاره:

ابوالفضل شاذان ابن جبرئیل بن اسماعیل بن ابی طالب القمی، فقیه شیعه امامی قرن ششم قمری که از شاگردان عالمان شیعه بوده و افرادی نظیر فخار بن معد و محمد بن جعفر مشهدی را تربیت کرده است. کتاب‌هایی به وی منتسب است که می‌توان به کتاب الروضه فی فضائل امیرالمؤمنین اشاره کرد.

زندگینامه

سدید الدین ابوالفضل، اهل ، قم . شهرت اصلی او در فقه است ، اما برخی آثارحدیثی از او بر جای است . از زندگانی او اطلاع چندانی نداریم و اطلاعاتی که از او در اختیار داریم غالباً به دورۀ درس آموزی او مربوط است ، مانند نام برخی از استادان او چون عمادالدین طبری ، علی بن عبدالجبارطوسی ، ابن ابی الفوارس رازی، ابوالمکارم ابن زهره ، ابوغالب عبدالقاهر قمی، جعفر بن محمد دوریستی (جوینی ، ج ۱، ص ۴۹ ، ۵۴ ؛ ابن زهره ، الاربعون ، ص ۴۴ – ۴۵ ؛ علامه حلی ، الاجازه الی بنی زهره ، ص ۷۰ – ۷۲) . در میان شاگردان و راویان او نام های عبدالله بن جعفردوریستی و محمد بن جعفر مشهدی و محی الدین بن زهره و تاج الدین حسن بن علی دربی و علی بن یحیی خیاط مشاهده می شوند (همان جاها) .

در منابع ، او را غالباً به دانش فقه می شناسند و وجود آثار او مانند ازاحه العله فى معرفه القبله (درمبحث احکام قبله وشیوه های یافتن آن) و نیز تحفه المؤلف الناظم و عمده المکلف الصائم (دربررسى احکام روزه دارى مکلفان) هم گواهی بر همین مطلب است .اما در کنار علم فقه و آثارفقهی او ، باید دو مطلب بسیار، مهم را مورد توجه قرارداد .یکی از مهم ترین شاخصه های شخصیت علمی شاذان بن جبرئیل نقش او در انتقال دانش مکتوب پیشینیان به نسل های بعدی است. در واقع، او نسل دوم از راویان و شاگردان شیخ طوسی بود و در نقش پلی در منتقل کردن دانش ری به حله عمل کرده است. عالمان حلی هم چون علامه حلی در زمینۀ حدیث ری و قم بیش ترین بهره های علمی را از طریق کسانی چون شاذان بن جبرئیل برده اند . بنابر این حلقۀ واسطۀ میان دانش ری و حله شاذان بوده است و، به همین سبب، در انبوهی از اجازات و اسانید حلی نام او دیده می شود (علامه حلی ، ارشاد الاذهان ، ج  ۱، ص ۵۰ ؛ همو ، قواعد الاحکام ، ج ۱، ص ۳۱- ۳۲ ؛ شهید اول ، الذکری ، ج ۳ ، ص ۱۶۴) .

افزون برجایگاه شاذان بن جبرئیل در نقش انتقال دهندۀ دانش ، باید از آثار حدیثی و روایی وی سخن گفت بیش ترین شهرت شاذان به  اعتبار کتاب الفضائل اوست که در باب مناقب اهل بیت (ع) است . این اثر بارها از جمله در نجف در۱۳۸۱ق انتشاریافته است .

پی نوشت ها:

  1. جوینی، ابراهیم، فرائد السمطین، به کوشش محمد باقر محمودی، بیروت.
  2. ابن زهره ، محمد (۱۴۰۵ ق) . الاربعون ، به کوشش نبیل رضا علوان ، قم .
  3. علامه حلی ، الاجازه الی بنی زهره ، علامه حلی ، حسن بن یوسف (۱۳۸۱ق) . الرجال ، نجف .
  4. علامه حلی، قواعد الاحکام، قم.
  5. علامه حلی ، ارشاد الاذهان، به کوشش فارس حسون، قم.
  6. شهید اول، محمد ، الذکری ، چاپ سنگی، ایران.
  7. منبع: نقش شیعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران