فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

سید شمس الدین، فِخار بن مَعَدّ موسوى (ره)

اشاره:

سید شمس الدین، فِخار بن مَعَدّ موسوى، از علماى بزرگوار قرن ششم و هفتم هجرى و از بزرگان شهر حله ‏است، شهرى که در قرون متمادى مهد علم و عالمان بوده است‎.‎ او از فرزندان ابراهیم مجاب، نوه امام کاظم علیه ‏السلام است. نسب وى با ده واسطه به امام هفتم شیعیان، ‏حضرت موسى بن جعفر علیه السلام مى ‏رسد‎

 ‎شخصیت علمى

فخار بن معد با هم‏ شاگردى خود، ابن نما، دو شاگرد ممتاز ابن ادریس مى ‏باشند و نگهبان و حافظ مکتب ‏فقهى او و ادامه دهنده آن به شمار مى ‏روند‎.‎ ابن ادریس اولین کسى بود که پس از یک قرن در مقابل فتاواى شیخ طوسى ایستاد و با دیده تحقیق و نقد به ‏آنها نظر افکند ؛ چرا که قبل از او به خاطر عظمت مقام شیخ طوسى، هیچ یک از فقها به خود اجازه مخالفت ‏با شیخ را نمى ‏داد و فتاواى او نوعى تقدیس پیدا کرده بود‎.‎ فخار بن معد نیز، که در مکتب ابن ادریس پرورش یافته بود، راه استاد را ادامه داد و مکتب استاد را به ‏نهایت درجه شکوفایى رساند و در این مورد دنباله رو استاد خویش بود‎.‎ سید فخار نه تنها فقیه و اصولى بود بلکه شاعر و ادیبى بزرگ و مورخى توانا نیز به شمار مى ‏رفت و در ‏شمار علماى نسّابه قلمداد مى‏ شود‎

 ‎خاندان

خاندان ابن معد نیز مانند بسیارى از بزرگان حله، سراسر مجد و عظمت و افتخار است‎.‎ پدر او از بزرگان و شخصیت‏هاى برجسته زمان خویش به شمار مى ‏رفت و سید فخار در ابتدا افتخار ‏شاگردى محضر پدر را داشت‎.‎ سید دو برادر داشت، یکى احمد بن معد که مردى پرهیزکار و با تقوا و شاعر بود و دیگر محمد بن معد که ‏مانند برادر خویش از فقهاى امامیه و علماى حله قلمداد مى‏ شد‎.‎ فرزند او عبد الحمید بن فخار بن معد نیز از فضلا و محدثین شیعه بوده و کتابى نیز از او نقل شده است‎.‎ على بن عبد الحمید هم که نوه سید فخار است از جمله فقها و نامداران عصر خویش بوده و کتاب ارزشمند ‏‏الأنوار المضیئه در شرح زندگانى و فضائل امام عصر حجه بن الحسن عجل الله تعالى فرجه الشریف از ‏او به یادگار مانده است که یکى از منابع و مآخذ بحار الانوار هم مى‏ باشد‎

 ‎اساتید

سید فخار بن معد که در مهد علم و دانش پرورش یافته بود به اساتید آن دیار اکتفا نکرد و براى کسب دانش ‏به کربلا، نجف، کوفه و بغداد نیز مهاجرت نمود و از اساتید آن شهرها نیز بهره ‏ها برگرفت‎.‎ در کتب رجال بیش از ۲۰ نفر از بزرگان نام برده شده که سید از آنان اجازه نقل حدیث گرفته، از جمله‏‎:‎ ‏۱‏‎ – ‎پدر بزرگوارش معد بن فخار موسوى ‏۲‏‎ – ‎ابن ادریس حلى م ۵۹۸ هجرى‏ ‏۳‏‎ – ‎شاذان بن جبرئیل قمى ‏۴‏‎ – ‎ابو منصور، حسن بن معیه علوى ‏۵‏‎ – ‎یحیى بن حسن بن بطریق حلى صاحب کتاب العمده‎ ‏۶‏‎ – ‎ابن سکون حلى ‏۷‏‎ – ‎سید قریش بن مهنّا ‏۸‏‎ – ‎محمد بن على بن شهر آشوب مازندرانى نویسنده کتاب المناقب

‎ شاگردان

در دامان این عالم بزرگوار علما و فقهاى بزرگى پرورش یافته ‏اند که هر یک چون خورشیدى در آسمان بى ‏انتهاى علم و اجتهاد مى‏ درخشند از جمله ‎:‎ ‏۱‏‎ – ‎فرزندش سید عبد الحمید بن فخار ‏۲‏‎ – ‎محقق حلى، صاحب کتاب شرایع الإسلام‎‎ ‏۳‏‎ – ‎شیخ سدید الدین حلى، پدر علامه حلى ‏۴‏‎ – ‎سید رضى الدین، على بن طاووس ‏۵‏‎ – ‎سید جمال الدین، احمد بن طاووس ‏۶‏‎ – ‎شیخ یحیى بن احمد حلى، پسر عموى محقق حلى

 تألیفات

آنچه از کتب و نوشته‏ هاى فخار بن معد به دست آمده عبارتند از‎:‎ ‏۱‏‎ – ‎الحجه على الذاهب إلى تکفیر أبی طالب، یا إیمان أبی طالب علیه ‏السلام ‏۲‏‎ – ‎الروضه فی الفضائل و المعجزات ‏۳‏‎ – ‎المقباس فی فضائل بنی العباس

‎ وفات

این عالم بزرگوار که بزرگترین افتخارش خدمت به خاندان و عترت پیامبر اکرم صلى‏ الله‏ علیه‏ وآله بود و ‏عمر خویش را در این راه صرف نمود، در سال ۶۳۰ هجرى و در شب هفدهم ماه مبارک رمضان به سوى ‏معبود شتافت و به مهمانى دائمى خداوند نائل شد. پیکر مطهر او را در کربلاى معلاّ و در جوار بارگاه سید ‏الشهداء علیه‏ السلام به خاک سپردند‎.‎