آیت الله سيد محمد مهدى درچه ای(ره)

ولادت
وى آخرين فرزند سيد مرتضى درچه اى بود كه در سال 1278 هـ . ق در قريه درچه متولد شد. سيد محمد مهدى تحصيلات خود را نزد پدر فرزانه اش تا ده سالگى فرا گرفت. در همين سنين بود كه غبار يتيمي بر سر و رويش نشست و پدر و استادش را از دست داد.
آية الله سيد محمد مهدى درچه اي، برادر كوچك تر آقا سيد محمد باقر در علم، تقوا، امانت و صداقت، زبانزد خاص و عام بود.
سيد مهدى درچه اى از مجتهدين و مدرسين حوزة  اصفهان بود. او در حوزة علميه اصفهان و حوزه علمية نجف تحصيل نمود و در مدرسه نيم آور اصفهان به تدريس پرداخت. بعد از فوت علامة درچه اي، امامت مسجد و تدريس در مسجد نو اصفهان به وي واگذار شد.[1]
در اين جا لازم است به اختصار، بخش هايى از زندگى آية الله سيد مهدى درچه اى اشاره شود: هجرت به اصفهان
سيد محمد مهدى پس از فقدان پدر، به اتفاق برادرش سيد محمد صادق، به اصفهان هجرت كرد و در حوزة علمية اصفهان، در نهايت تنگدستى و كمال قناعت، با جديت به تحصيلات علوم دينى ادامه داد.
استادان
از جمله استادان وى در فقه و اصول، آية الله آقا حاج ميرزا بديع موسوى (متوفا: 1318 هـ . ق) آية الله شيخ محمد حسن نجفى (متوفا: 1317 هـ . ق) .حاج ميرزا ابوالمعالى كرباسى (متوفا: 1315 هـ . ق) و آية الله حاج شيخ محمد باقر بن شيخ محمد تقى صاحب حاشيه (نوة مرحوم آية الله شيخ جعفر كاشف الغطا كبير) (متوفا: 1301 هـ . ق) است. او علوم عقلى را نزد آخوند ملا محمد كاشى فرا گرفت.
هجرت به نجف اشرف
آية الله سيد محمد مهدي درچه اى در سال 1310 هـ . ق به نجف مهاجرت كرد و مدت 7 سال در جوار تربت پاك امام على ـ عليه السلام ـ با جديت كامل به تحصيل اشتغال ورزيد.[2]
استادان
وي از استادان خود در نجف چنين نام مي برد:
1. آخوند ملا محمد كاظم خراساني.
2. آية الله شيخ هادي تهراني.
3. آية الله آقا شيخ محمد حسن مامقاني.[3]
زندگي در نجف اشرف
آية الله سيد محمد مهدى درچه اى در طول هفت سال اقامت در نجف، خاطراتى دارد؛ او در اين باره مي گويد:
«شبي پس از نماز و مشاغل درسى به مدرسه آمدم و داخل حجره شدم. ديدم هيچ چيزى حتى وسيله روشنايى و خوراكى در حجره نيست و اتفاقاً شب عيد بود. بيرون آمدم و استخاره كردم يك سوره «اذا وقعة الواقعه» (را) قدم زنان اطراف صحن مدرسه بخوانم، خوب آمد. خواندم. استخاره كردم تكرار كنم، خوب آمد و اين عمل چند مرتبه تكرار شد. سپس استخاره كردم بروم داخل حجره. بنشينم خوب آمد،  همان كردم. ديدم كسى آمد پشت درب و آن را كوبيد و صدا زد؛ درب را باز كردم. ديدم يكى از شخصيت هاى نجف است، مرا دعوت كرد براى مهمانى (كه) آن شب به خانه اش بروم. قبول كردم و رفتم. براى خواب هم مرا نگه داشت. فردا مرا به حمام برد؛ پس از بيرون شدن از حمام؛ ديدم وسائل حمام تازه و لباس نو و بسيار خوب از قبيل عبا، عمامه، قبا و پيراهن و غيره را تماماً گذارده تا بپوشم. بعداً كه به مدرسه آمدم؛ ديدم مقدارى پول طلا هم در جيب قبا براى مخارج بعدى گذارده بود.»[4]
حوزة علمية اصفهان
آية الله سيد محمد مهدى درچه اى در سال 1317 هـ . ق ،از نجف به اصفهان بازگشت. وسايل بازگشت وى را يكى از حاجيان درچه كه به نجف رفته بود، فراهم كرده بود.
پس از بازگشت به اصفهان، حوزه درسى ايشان مانند گذشته از درسهاى پرجمعيت بوده (است) و يك دوره قوانين براى جمعيت انبوهي از فضلا تدريس نموده و بعد از آن آنچه از ايشان تقاضاى درس قوانين مي كنند قبول نكرده تا آن كه يكى از فرزندانشان مريض مي شود، براى شفاى او نذر مي كند؛ تقاضاى طلاب را اجابت نمايد و لذا يك دوره ديگر نيز مي گويند و سپس مكاسب، رسائل، كفايه و درس خارج فقهاً و اصولاً در دوره هايى و شاگردان زيادى پرورش دادند و مجلس درس را در مسجد نوبازار (اصفهان) قرار داده؛ در ايوان قبله تدريس مي فرمودند و سپس به مدرسه نيم آور مي آمدند و ساعاتى را در حجره اشتغال به مطالعه داشتند و در ضمن مراجعات مردم به ايشان، قسمتى آن جا انجام مي گرفت.
شاگردان
برخي از شاگردان آية الله سيد محمد مهدى درچه اى به شرح ذيل است:
1. آية الله حاج سيد مرتضى پسنديده (برادر امام خميني)
2. علامه حاج سيد مرتضى موحد ابطحي.
3. آية الله حاج شيخ عباسعلى اديب حبيب آبادي.
4. آية الله حاج شيخ عبدالجواد جبل عاملى سده اي.
5. آية الله حاج سيد عبدالحسين طيب.
6. آية الله شهيد حاج ميرزا عطاء الله اشرفى اصفهاني.
7. حاج شيخ على مشكوة خوزانى (سده ي).
8. آية الله حاج شيخ محمد رضا جرقويه اي.
9. آية الله حاج سيد يوسف خراساني.
10. آية الله حاج ميرزا رضا كلباسي.
11. آية الله سيد علي نجف آبادي.
12. آية الله سيد محمد نجف آبادي….[5]
تأليفات
از آية الله سيد محمد مهدى درچه اى آثار ذيل به جاى مانده است:
1. يك دوره اصول از اول مباحث الفاظ تا آخر تعادل و تراجيح.
2. كتاب الطهارة.
3. كتاب الصلوة.
4. رساله اى درباره صوم به صورت مختصر.
5. رساله اى درباره رضاع.
6. حواشى بر رسالة عملية مرحوم آية الله حاجى كلباسي.
كه قبلاً محشى به حاشيه مرحوم آية الله شيخ انصارى و حاشيه مرحوم آية الله آقا سيد محمد باقر درچه اى شده بود.[6]
هجرت به مشهد مقدس
آية الله سيد محمد مهدى درچه اى در سال آخر عمر تصميم گرفت كه به مشهد مقدس برود و در آن جا ساكن شود. سرانجام همراه بعضى از اعضاي خانواده، در جوار ثامن الحجج ـ عليه السلام ـ سكونت گزيد. علما، مراجع و شخصيت هاى مقيم مشهد، به ديدن ايشان رفتند و با اصرار از ايشان خواستند كه ظهر زير گنبد و شبها در ايوان مسجد گوهرشاد، اقامة جماعت كند. وى درخواست آنها را قبول كرد و در 5 ـ 6 ماهى كه در آنجا بود زائران حرم رضوى به ايشان اقتدا مي كردند؛ تا اين كه در اثر سكته اى كه چند سال قبل از هجرت ايشان به مشهد مقدس عارض شده بود و ماندن در كنار تربت پاك امام رضا ـ عليه السلام ـ برايش مشكل بود، در اواخر زمستان سال 1363 هـ . ق به اصفهان بازگشت.[7]
فرجام نيك
وي پس از سالها مجاهدت در راه احياى دين محمدى (ص) و پرورش شاگردان بسيارى در سال 1364 هـ . ق به ملكوت اعلى پيوست.پيكر ايشان را پس از غسل دادن و كفن كردن، به مسجد جامع اصفهان بردند و فرداى آن روز، آية الله حاج آقا رحيم ارباب (ره) برايشان نماز خواند و از آن جا با تشييع جنازه باشكوهى به تخت فولاد بردند و در بقعة وسط تكيه كازروني به خاك سپردند.[8]
رؤياي صادق
آية الله سيد محمد مهدي درچه اى دو روز قبل از فوت، خوابى ديده بود كه با فوت ايشان تعبيرشد. ايشان قبل از رحلت گفتند: «در خواب ديدم مرحوم اخوى آقا سيد محمد باقرو مرحوم آخوند ملاعبدالكريم جزى (كه در زمان حيات آنها اين سه نفر با هم رفيق و معاشر بودند) آمدند ديدن من و مقرر شد با هم جايى برويم و هنگام خروج از اتاق آن دو مرا پيش انداختند.» و اتفاقاً بدون پيش بينى قبلى در تكيه كازرونى در بقعة تكيه بين قبر آن دو بزرگوار مدفون شدند.
نيز گفتند: خواب ديدم «جمعيت زيادى آمدند مرا به مسجد جامع براى اقامة نماز جمعه ببرند، با اين كه من فتوى به وجوب آن نمي دهم.» و اتفاقاً جمعيت بسيارى ظهر جمعه آمدند و جنازه ايشان را پس از غسل دادن و كفن كردن به مسجد جامع اصفهان بردند و پس از نماز ميت و مراسم دفن، به عزادارى پرداختند و چند روز ختم براى ايشان برقرار بود.
سيد عباس رفيعى پور علوى
[1] . مدرس، تاريخ و سياست، ص 69.
[2] . از مكتوبات حجة الاسلام سيد تقى درچه اي.
[3] . همان.
[4] . همان.
[5] . مصاحبه با حجت الاسلام حاج سيد تقى درچه اي.
[6] . همان.
[7] . از تحقيقات و مكتوبات حجة الاسلام سيد تقى درچه اي.
[8] . همان.