خانواده شیعی » روانشناسی »

سخت افزار و نرم افزارهاى مطالعه موفق(۱)

علم آموزى و مطالعه کسب مهارت‌هاى حرفه‌اى، سبب پویایى حرکت انسان در مسیر تعالى زندگى بوده و هست. در اهمیت خواندن، همین که اولین خطاب خداوند منان به پیامبر گرامى اسلام(صلّى الله علیه و آله و سلّم) این است که «بخوان» و در اولین سوره‌اى که براى فرستاده‌ى عظیم الشأن خداوند فرود آمد، از «قلم» به تجلیل یاد شده است، «إِقْرَاء وَ رَبُّکَ الاکرم الذى عَلَّمَ بالقلم»[۱] که نشان از جایگاه بلند مطالعه و علم آموزى در فرهنگ اسلامى دارد و در روایات اسلامى، حیات و زنده بودن را در علم آموزى قرار داده‌اند. لذا بر ماست که عواملى را که در بهره‌ورى مطالعه موفق دخیل هستند بدانیم و رعایت کنیم، تا این که مطالعه‌اى موفق و با ثمر داشته باشیم.

در این نوشتار ما سعى داریم که بعد از تعریف مطالعه، به بیان برخى سخت افزارها و نرم افزارهاى لازم در یک مطالعه موفق بپردازیم.

معناى لغوى مطالعه

در لغت مطالعه به معنى نگریستن به هر چیزى براى واقف شدن به آن است.[۲]

معناى اصطلاحى مطالعه

در اصطلاح مطالعه به آگاهى هایى مى گویند که انسان از طریق خواندن مکتوبات اعم از روزنامه، مجله و کتاب… به دست مى آورد.[۳]

داشتن مطالعه موفق عوامل و شرایط افزایش بهره‌ورى مطالعه

شرط لازم مطالعه موفق است از سویى نیز براى دست یابى به یک مطالعه مطلوب ضرورى است که قبل از هر چیز سخت افزارها و نرم افزارهاى مطالعه را که سبب افزایش بهره‌ورى مطالعه مى شوند دقیق بدانیم و به آنها عمل کنیم.

سخت افزارهاى مطالعه موفق

۱ـ بدن و جسم سالم و آماده

لازمه یک مطالعه خوب داشتن جسم سالم مى باشد وقتى از نظر جسمى سالم نیستید، مثلاً زخم معده دارید، سر درد دارید، گرسنه هستید یا شکم پُر هست و یا نیاز به استحمام دارید و… سراغ مطالعه نروید. در غیر این صورت، علاوه بر پائین آمدن بهره‌ورى مطالعه، باعث دلزدگى شما نسبت به مطالعه مى شود. در احادیث توصیه شده که براى تقویت نیروى فکرى و ذهنى از خوراکى هاى خاص استفاده کنیم، برخى ازآنها به قرار زیر است: کرفس، عسل، کندر، خوردن گوشت( در حد اعتدال )، روغن مالیدن، باقلا، خوردن انار و پیه آن، سرکه خوردن مداوم، مویز ناشتا، در برخى از احادیث توصیه شده که از برخى خوراکى ها پرهیز کنیم تا زمینه فراموشى مهیا نشود، برخى از آنها چنین است: خوردن سیب ترش، خوردن گشنیز، پنیر زیاد، افراط در خوردن گوشت حیوان وحشى و گاو.[۴]

۲ـ مکان مناسب[۵]

مکان خوب براى مطالعه باید آرام و بى سر و صدا باشد، ساده و بى پیرایه باشد، صندلى و محل نوشتن نرم و راحت باشد، از نظر سرما و گرما در حد متعادل باشد. از نور کافى برخوردار باشد. در ضمن مکان مناسب مکانى است که از اکسیژن کافى و هواى تازه برخوردار باشد، محیط مطالعه معدود و کوچک نباشد بلکه حدالمقدور در مکان‌هاى باز و وسیع مطالعه کنید.

۳ـ زمان مناسب

به طور کلى بهترین زمان براى مطالعه، زمانى است که به انجام مطالعه در آن زمان تمایل دارید. مطالعه بلافاصله پس از خواب شبانگاهى، بازدهى مطلوب ندارد، چون به علت ترشح هورمون «سوماتوتروپین» که اثرات آن تا دقایقى پس از بیدارى وجود دارد، در یادگیرى اختلال ایجاد مى کند. مثلاً بچه مریض است، و گریه مى کند، یا مثلاً ساعت ۵ بلیط قطار دارد و آقا از ساعت ۴ الى ۵/۴ مشغول مطالعه مى شود اما دقت ندارد که این اوقات مناسب نیستند.[۶]

۴ـ قلم و کاغذ و کتاب مناسب

بهتر است کاغذ، کتاب یا دفتر یادداشت و میز مطالعه از نوع برّاق و شفاف نباشد. بهترین رنگ براى نوشتن، رنگ سیاه و یا سرمه‌اى تیره است که به علت واضح بودن؛ چشم را کمتر خسته مى کند.[۷]

۵ـ استعداد در موضوع خاص

اگر فردى استعداد، علاقه و درک فسلفى ندارد ولى نسبت به روان شناسى درک بالایى دارد و یا نسبت به مکانیکى استعداد و علاقه درک خیلى بالاترى دارد، لازم است رشته مکانیکى یا روان شناسى را انتخاب کند و اسرار به گزینش رشته فلسفى صحیح نیست. یا اگر فردى روحیه و شخصیت درونگرا دارد رشته جامعه شناسى انتخاب درستى نیست چون در جامعه شناسى باید با جمع در ارتباط باشد و این رشته با شخصیت برونگرا سازگارى دارد. لذا مطالعات خود را باید در زمینه‌هایى که استعداد خاصى در آن داریم متمرکز کنیم.

۶ـ توزیع مناسب زمان یاد سپارى

از نظر روان شناسان هر چه زمان یاد سپارى کوتاه‌تر باشد بهتر است، مثلاً اگر به جاى مطالعه‌ى زبان بیگانه در یک روز به مدت ۷ ساعت این مطالعه در هفت روز هر روز به مدت یک ساعت صورت گیرد، میدان بهره‌ورى مطالعه بیشتر خواهد بود.[۸]

۷ـ یادداشت بردارى خواننده با زبان خودش

هر کسى، دسته‌اى از اصطلاحات را معمولاً در گفتار و نوشتار خود به کار مى برد، به این واژه‌ها، واژگان فعال مى گویند. مطلبى که با واژگان فعال بیان شود، هم دقیق‌تر فهمیده مى شود و هم در ذهن دوام و ثبات بیشترى پیدا مى کند. پس بهتر است مطالب علمى را پس از این که خوب یاد گرفتیم با زبان و قلم خاص خودمان به طور خلاصه بنویسیم.

۸ـ استراحت در کنار مطالعه

در نظر داشته باشید که حد فاصل زمانیِ مجاز براى مطالعه مداوم که امکان کسب بازدهى مطلوب را فراهم مى کند، بین ۱۰ تا ۴۵ دقیقه است. پس از انجام این میزان مطالعه، باید حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه استراحت نمود.[۹] براى برخى ممکن است چند دقیقه بازى با دوستان یا قدم زدن در پارک، رفتن به پشت بام، نگاه به آسمان و… امرى مطلوب باشد. مهمترین و ساده‌ترین حالت استراحت UTC است که به حالت مراقبه بنشینیم و به تنفس عمیق بپردازیم. با انجام تنفس عمیق غذا و اکسیژن کافى به مغز و سایر اعضا مى رسد و از بروز خستگى جلوگیرى مى کند و سبب تجدید قوا و کسب انرژى مى شود. در ضمن فاصله چشم از سطح نوشته نباید کمتر یا بیشتر از ۳۰ سانتیمتر باشد.

۹ـ صرف غذا و مطالعه

بلافاصله بعد از غذا خوردن نباید مطالعه کرد؛ زیرا به علت شروع فعالیت دستگاه گوارشى و هجوم خون به معده و احشاى داخلى از میزان جریان خون در مغز کاسته مى شود و آمادگى براى مطالعه کمتر مى شود در ضمن از اصول تغذیه سالم و مناسب غافل نباشید.[۱۰]

۱۰ـ ورزش و مطالعه

در اثر مطالعه؛ خون بیش از همه در مغز و کاسه سر گردش کرده و اختلالاتى در گردش خون به وجود مى آید؛ باید با انجام ورزش یا کارهاى بدنى، باعث استراحت مغز و اعصاب شد و از اختلال در تغذیه و اشکال در دفع سموم مغز جلوگیرى کرد.[۱۱]

نرم افزارهاى مطالعه موفق

۱ـ احساس نیاز و انگیزه بالا نسبت به موضوع

اگر انسان نسبت به چیزى احساس نیاز کند به دنبال آن خواهد رفت (بدون اجبار) مثلاً فردى را در نظر بگیرید که ساعت ۱۲ شب تا ۲ نصف شب مشغول استفاده از رایانه است، چه موضوعى؟ سى دى پزشک خانواده و… چرا؟ چون بچه‌اش گوش درد شدید گرفته لذا احساس نیاز پیدا کرده تا در این زمینه مطالعه کند (حتى در نیمه شب). اگر کسى بیشترین استعداد فراگیرى علمى را داشته باشد ولى انگیزه و تمایلى براى آموختن آن نداشته باشد، هرگز موفق نمى شود. انگیزه قوى داشتن براى مطالعه سبب مى شود که فرد همه مشکلات را در طریق مطالعه تحمل کند و به درجات کمال برسد[۱۲] پس باید بدانیم این موضوع یا رشته چه نیازى از ما را برطرف مى کند و چه پیامدهاى مثبتى براى ما دارد و چه پیامدهاى منفى اى را از ما دور مى کند.

۲ـ پشتیبانى

به مثال زیر توجه کنید: دختر خانمى رفته در اتاق مطالعه‌اش که ۱ ساعت مطالعه کند و پدر یک فنجان چاى و مقدارى میوه و شکلات مى برد و در مى زند و… در نتیجه او ۳ ساعت درس مى خواند.

روشن است که امثال این حمایت‌ها فرد را به مطالعه تشویق مى کند. همچنین رابطه عاطفى مطالعه کننده با محل مطالعه، کتاب و محتوا و اساتید آن فن و همکلاسى ها نقش مؤثر در یادگیرى دارد.

۳ـ حال و حوصله

یعنى پیش از شروع به مطالعه و یادگیرى، سر حال و آماده این کار باشید و تا پایان مطالعه آن حال را حفظ نمائید. براى این منظور سعى کنید با ایجاد آرامیدگى عضلانى به خود آرامش دهید و به هر گونه اضطراب غلبه کنید و افکار مثبت را جانشین افکار منفى کنید. در صورت لزوم به تفریح و استراحت بپردازید[۱۳] براى این منظور مى توانید به کتاب شیوه‌هاى غلبه بر اضطراب و رسیدگى نوشته مسعود جان بزرگى چاپ سمت رجوع فرمائید.

۴ـ روح و روان آرام

روح و روان سالم به عنوان یکى از ابزارهاى اساسى براى مطالعه موفق مى باشد لذا اگر از نظر روحى در وضعیت مناسب نیستیم یا مشکلى داریم ابتدا به درمان خود در این زمینه بپردازیم سپس مطالعه را آغاز کنیم. کسى که آرامش روحى ندارد علاوه بر این که خیلى چیزها را از دست مى دهد، چیز جدیدى دستش نمى آید.

۵ـ مشخص کردن هدف و داشتن برنامه منظم

اگر هدف از مطالعه را مشخص نکنید بعد از مدتى به کارى دیگر یا موضوع دیگرى بپردازید یا هر چه به دست‌تان برسد مطالعه مى کنید سرانجام از مطالعه سودى نمى برید پس اول باید اهداف نهایى و سپس اهداف میانى نزدیک خود را مشخص کنید و در هر مرحله از مطالعه، ارزیابى کنید که تا چه حد در رسیدن به هدف، موفق بوده‌اید، و در کنار آن لازم است هر شخصى براى خویش برنامه ریزى کند.

پى نوشتها

[۱] . سوره علق، مطالعه روشمند، ص۵-۶، قم: انتشارات پارسیان، ۱۳۷۹، چاپ اول.
[۲] . خادمى، عین الله، مطالعه روشمند، ص۵ ـ ۶، قم: انتشارات پارسایان، ۱۳۷۹، چاپ اول.
[۳] . همان، ص ۵-۶،
[۴] . رى شهرى، محمدى، احادیث پزشکى، حسین صابرى ۱۳۸۴، دارالحدیث، قم؛ ص۱۴۲-۱۴۷ (اقتباس)
[۵] . همان، ص۸۳،
[۶] . همان، ص۷۷،
[۷] . همان، ص۸۷،
[۸] . همان، ص۷۵،
[۹] . همان، ص۷۸،
[۱۰] . همان، ص۸۸،
[۱۱] . همان، ص۸۸،
[۱۲] . محدثى، جواد، روش‌ها، ۱۳۷۳، خم، ص۱۵،
[۱۳] . موگهى، عبدالرحیم، روش مطالعه و تلخیص، چاپ اول، ۱۳۶۱، ناشر نمایشگاه نشر کتاب، ص۶۵،

حمید خاکسار

منبع: سایت اندیشه قم