سخت افزار و نرم افزارهاى مطالعه موفق(1)

علم آموزى، و مطالعه كسب مهارت‌هاى حرفه‌اى سبب پويايى حركت انسان در مسير تعالى زندگى بوده و هست. در اهميت خواندن همين كه اولين خطاب خداوند منان به پيامبر گرامى اسلام ـ صلّى الله عليه و آله و سلّم ـ اين است كه «بخوان» و در اولين سوره‌اى كه براى فرستاده‌ى عظيم الشأن خداوند فرود آمد «قلم» به تجليل ياد شده است، «إِقْرَاء وَ رَبُّكَ الاکرم الذى عَلَّمَ بالقلم»[1] كه نشان از جايگاه بلند مطالعه و علم آموزى در فرهنگ اسلامى دارد و در روايات اسلامى، حيات و زنده بودن را در علم آموزى قرار داده‌اند. لذا بر ماست كه عواملى را كه در بهره‌ورى مطالعه موفق دخيل هستند بدانيم و رعايت كنيم، تا اين كه مطالعه‌اى موفق و با ثمر داشته باشيم.

در اين نوشتار ما سعى داريم كه بعد از تعريف مطالعه، به بيان برخى سخت افزارها و نرم افزارهاى لازم در يك مطالعه موفق بپردازيم.

معناى لغوى مطالعه:

در لغت مطالعه به معنى نگريستن به هر چيزى براى واقف شدن به آن است.[2]

معناى اصطلاحى مطالعه:

در اصطلاح مطالعه به آگاهى هايى مى گويند كه انسان از طريق خواندن مكتوبات اعم از روزنامه، مجله و كتاب… به دست مى آورد.[3]

داشتن مطالعه موفق عوامل و شرايط افزايش بهره‌ورى مطالعه:

شرط لازم مطالعه موفق است از سويى نيز براى دست يابى به يك مطالعه مطلوب ضرورى است كه قبل از هر چيز سخت افزارها و نرم افزارهاى مطالعه را كه سبب افزايش بهره‌ورى مطالعه مى شوند دقيق بدانيم و به آنها عمل كنيم.

سخت افزارهاى مطالعه موفق

1ـ بدن و جسم سالم و آماده:

لازمه يك مطالعه خوب داشتن جسم سالم مى باشد وقتى از نظر جسمى سالم نيستيد، مثلاً زخم معده داريد، سر درد داريد، گرسنه هستيد يا شكم پُر هست و يا نياز به استحمام داريد و… سراغ مطالعه نرويد. در غير اين صورت علاوه بر پائين آمدن بهره‌ورى مطالعه، باعث دلزدگى شما نسبت به مطالعه مى شود. در احاديث توصيه شده که براى تقويت نيروى فکرى و ذهنى از خوراکى هاى خاص استفاده کنيم، برخى ازآنها به قرار زير است: کرفس، عسل، کندر، خوردن گوشت( در حد اعتدال )، روغن ماليدن، باقلا، خوردن انار و پيه آن، سرکه خوردن مداوم، مويز ناشتا، در برخى از احاديث توصيه شده که از برخى خوراکى ها پرهيز کنيم تا زمينه فراموشى مهيا نشود، برخى از آنها چنين است: خوردن سيب ترش، خوردن گشنيز، پنير زياد، افراط در خوردن گوشت حيوان وحشى و گاو.[4]

2ـ مكان مناسب:[5]

مكان خوب براى مطالعه بايد آرام و بى سر و صدا باشد، ساده و بى پيرايه باشد، صندلى و محل نوشتن نرم و راحت باشد، از نظر سرما و گرما در حد متعادل باشد. از نور كافى برخوردار باشد. در ضمن مكان مناسب مكانى است كه از اكسيژن كافى و هواى تازه برخوردار باشد، محيط مطالعه معدود و كوچك نباشد بلكه حدالمقدور در مكان‌هاى باز و وسيع مطالعه كنيد.

3ـ زمان مناسب:

به طور كلى بهترين زمان براى مطالعه زمانى است كه به انجام مطالعه در آن زمان تمايل داريد. مطالعه بلافاصله پس از خواب شبانگاهى، باز دهى مطلوب ندارد، چون به علت ترشح هورمون «سوماتوتروپين» كه اثرات آن تا دقايقى پس از بيدارى وجود دارد، در يادگيرى اختلال ايجاد مى كند. مثلاً بچه مريض است، و گريه مى كند، يا مثلاً ساعت 5 بليط قطار دارد و آقا از ساعت 4 الى 5/4 مشغول مطالعه مى شود اما دقت ندارد كه اين اوقات مناسب نيستند.[6]

4ـ قلم و كاغذ و كتاب مناسب:

بهتر است كاغذ، كتاب يا دفتر يادداشت و ميز مطالعه از نوع برّاق و شفاف نباشد. بهترين رنگ براى نوشتن، رنگ سياه و يا سرمه‌اى تيره است كه به علت واضح بودن؛ چشم را كمتر خسته مى كند.[7]

5ـ استعداد در موضوع خاص:

اگر فردى استعداد، علاقه و درك فسلفى ندارد ولى نسبت به روان شناسى درك بالايى دارد و يا نسبت به مكانيكى استعداد و علاقه درك خيلى بالاترى دارد، لازم است رشته مكانيكى يا روان شناسى را انتخاب كند و اسرار به گزينش رشته فلسفى صحيح نيست. يا اگر فردى روحيه و شخصيت درونگرا دارد رشته جامعه شناسى انتخاب درستى نيست چون در جامعه شناسى بايد با جمع در ارتباط باشد و اين رشته با شخصيت برونگرا سازگارى دارد. لذا مطالعات خود را بايد در زمينه‌هايى كه استعداد خاصى در آن داريم متمركز كنيم.

6ـ توزيع مناسب زمان ياد سپارى:

از نظر روان شناسان هر چه زمان ياد سپارى كوتاه‌تر باشد بهتر است، مثلاً اگر به جاى مطالعه‌ى زبان بيگانه در يك روز به مدت 7 ساعت اين مطالعه در هفت روز هر روز به مدت يك ساعت صورت گيرد، ميدان بهره‌ورى مطالعه بيشتر خواهد بود.[8]

7ـ يادداشت بردارى خواننده با زبان خودش:

هر كسى، دسته‌اى از اصطلاحات را معمولاً در گفتار و نوشتار خود به كار مى برد، به اين واژه‌ها، واژگان فعال مى گويند. مطلبى كه با واژگان فعال بيان شود، هم دقيق‌تر فهميده مى شود و هم در ذهن دوام و ثبات بيشترى پيدا مى كند. پس بهتر است مطالب علمى را پس از اين كه خوب ياد گرفتيم با زبان و قلم خاص خودمان به طور خلاصه بنويسيم.

8ـ استراحت در كنار مطالعه:

در نظر داشته باشيد كه حد فاصل زمانيِ مجاز براى مطالعه مداوم كه امكان كسب بازدهى مطلوب را فراهم مى كند، بين 10 تا 45 دقيقه است. پس از انجام اين ميزان مطالعه، بايد حدود 5 تا 10 دقيقه استراحت نمود.[9] براى برخى ممكن است چند دقيقه بازى با دوستان يا قدم زدن در پارك، رفتن به پشت بام، نگاه به آسمان و… امرى مطلوب باشد. مهمترين و ساده‌ترين حالت استراحت UTC است كه به حالت مراقبه بنشينيم و به تنفس عميق بپردازيم. با انجام تنفس عميق غذا و اكسيژن كافى به مغز و ساير اعضا مى رسد و از بروز خستگى جلوگيرى مى كند و سبب تجديد قوا و كسب انرژى مى شود. در ضمن فاصله چشم از سطح نوشته نبايد كمتر يا بيشتر از 30 سانتيمتر باشد.

9ـ صرف غذا و مطالعه:

بلافاصله بعد از غذا خوردن نبايد مطالعه كرد؛ زيرا به علت شروع فعاليت دستگاه گوارشى و هجوم خون به معده و احشاى داخلى از ميزان جريان خون در مغز كاسته مى شود و آمادگى براى مطالعه كمتر مى شود در ضمن از اصول تغذيه سالم و مناسب غافل نباشيد.[10]

10ـ ورزش و مطالعه:

در اثر مطالعه؛ خون بيش از همه در مغز و كاسه سر گردش كرده و اختلالاتى در گردش خون به وجود مى آيد؛ بايد با انجام ورزش يا كارهاى بدنى، باعث استراحت مغز و اعصاب شد و از اختلال در تغذيه و اشكال در دفع سموم مغز جلوگيرى كرد.[11]

نرم افزارهاى مطالعه موفق

1ـ احساس نياز و انگيزه بالا نسبت به موضوع:

اگر انسان نسبت به چيزى احساس نياز كند به دنبال آن خواهد رفت (بدون اجبار) مثلاً فردى را در نظر بگيريد كه ساعت 12 شب تا 2 نصف شب مشغول استفاده از رايانه است، چه موضوعى؟ سى دى پزشك خانواده و… چرا؟ چون بچه‌اش گوش درد شديد گرفته لذا احساس نياز پيدا كرده تا در اين زمينه مطالعه كند (حتى در نيمه شب). اگر كسى بيشترين استعداد فراگيرى علمى را داشته باشد ولى انگيزه و تمايلى براى آموختن آن نداشته باشد، هرگز موفق نمى شود. انگيزه قوى داشتن براى مطالعه سبب مى شود كه فرد همه مشكلات را در طريق مطالعه تحمل كند و به درجات كمال برسد[12] پس بايد بدانيم اين موضوع يا رشته چه نيازى از ما را برطرف مى كند و چه پيامدهاى مثبتى براى ما دارد و چه پيامدهاى منفى اى را از ما دور مى كند.

2ـ پشتيبانى:

به مثال زير توجه كنيد: دختر خانمى رفته در اتاق مطالعه‌اش كه 1 ساعت مطالعه كند و پدر يك فنجان چاى و مقدارى ميوه و شكلات مى برد و در مى زند و… در نتيجه او 3 ساعت درس مى خواند.

روشن است كه امثال اين حمايت‌ها فرد را به مطالعه تشويق مى كند. همچنين رابطه عاطفى مطالعه كننده با محل مطالعه، كتاب و محتوا و اساتيد آن فن و همكلاسى ها نقش مؤثر در يادگيرى دارد.

3ـ حال و حوصله:

يعنى پيش از شروع به مطالعه و يادگيرى، سر حال و آماده اين كار باشيد و تا پايان مطالعه آن حال را حفظ نمائيد. براى اين منظور سعى كنيد با ايجاد آراميدگى عضلانى به خود آرامش دهيد و به هر گونه اضطراب غلبه كنيد و افكار مثبت را جانشين افكار منفى كنيد. در صورت لزوم به تفريح و استراحت بپردازيد[13] براى اين منظور مى توانيد به كتاب شيوه‌هاى غلبه بر اضطراب و رسيدگى نوشته مسعود جان بزرگى چاپ سمت رجوع فرمائيد.

4ـ روح و روان آرام:

روح و روان سالم به عنوان يكى از ابزارهاى اساسى براى مطالعه موفق مى باشد لذا اگر از نظر روحى در وضعيت مناسب نيستيم يا مشكلى داريم ابتدا به درمان خود در اين زمينه بپردازيم سپس مطالعه را آغاز كنيم. كسى كه آرامش روحى ندارد علاوه بر اين كه خيلى چيزها را از دست مى دهد، چيز جديدى دستش نمى آيد.

5ـ مشخص كردن هدف و داشتن برنامه منظم:

اگر هدف از مطالعه را مشخص نكنيد بعد از مدتى به كارى ديگر يا موضوع ديگرى بپردازيد يا هر چه به دست‌تان برسد مطالعه مى كنيد سرانجام از مطالعه سودى نمى بريد پس اول بايد اهداف نهايى و سپس اهداف ميانى نزديك خود را مشخص كنيد و در هر مرحله از مطالعه، ارزيابى كنيد كه تا چه حد در رسيدن به هدف، موفق بوده‌ايد، و در كنار آن لازم است هر شخصى براى خويش برنامه ريزى كند.

پى نوشتها

[1] . سوره علق، مطالعه روشمند، ص5-6، قم: انتشارات پارسيان، 1379، چاپ اول.
[2] . خادمى، عين الله، مطالعه روشمند، ص5 ـ 6، قم: انتشارات پارسايان، 1379، چاپ اول.
[3] . همان، ص 5-6.
[4] . رى شهرى، محمدى، احاديث پزشکى، حسين صابرى 1384، دارالحديث، قم؛ ص142-147 (اقتباس)
[5] . همان، ص83.
[6] . همان، ص77.
[7] . همان، ص87.
[8] . همان، ص75.
[9] . همان، ص78.
[10] . همان، ص88.
[11] . همان، ص88.
[12] . محدثى، جواد، روش‌ها، 1373، خم، ص15.
[13] . موگهى، عبدالرحيم، روش مطالعه و تلخيص، چاپ اول، 1361، ناشر نمايشگاه نشر كتاب، ص65.

حميد خاکسار

منبع :سايت انديشه قم