سبک زندگی در زندگی دارای هدف، اهمیت می یابد

تمدن اسلامی به معنای فضایی است که در آن تمام ابعاد جامعه چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ معنوی باید رشد داشته باشد. اگر از مجموعه سبک زندگی صحبت به میان می آید کنار هم قرار گرفتن مجموعه ای از این مفاهیم است که سبک زندگی اسلامی را به نتیجه مطلوب می رساند. در این میان باید دید که چه مفاهیمی از نگاه مقام معظم رهبری سبک زندگی اسلامی را معنا دار می کند.
اولین نکته ای که در گسترش هر منظومه فکری در جامعه نیاز است ایجاد فهم شبکه ای از آن مفهوم در سطح جامعه است. به عنوان مثال بسیاری از ما در ابعادی از زندگی اطمینان داریم که زندگی را براساس دین به پیش می بریم اما بعد از مدتی متوجه می شویم که نگاه دینی ما با آنچه تصور می کرده ایم متفاوت است. استاد مطهری در مقاله “خورشید دین هرگز غروب نمی کند” راز ماندگاری دین را الهی بودن آن در زندگی بشر می داند و اصل دین را مورد توجه قرار می دهد و اینکه اصل دینداری و دین همیشه در زندگی بشر از بین نرفته اما اشکالش دچار تغییر شده است.
بشر همواره به چیزهایی که نیاز دارد به بهترین شکل ممکن آن را نگه داری می کند اما وقتی به چیزی احساس بی نیازی کنیم به مرور از زندگی ما کنار زده می شود. دو قاعده نیاز یا لذت و رضایت است که باعث نگه داری آنچه انسان بدان نیاز دارد می شود. به عنوان مثال فردی که در مناطق گرمسیری زندگی می کرده با مهاجرت به مناطق سردسیری نیاز به وسایل خنک کننده ندارد و تمایلی به نگهداری آن ها ندارد.
حال سوالی که اینجا مطرح می شود آنست که آیا ما نسبت به دین احساس بی نیازی می کنیم یا احساس نیاز داریم؟
در مسئله سبک زندگی اولین نکته فهم نیاز است و تا کسی نداند که این نیاز اساسی است دریافت نکات بعدی امکان نخواهد پذیرفت. این امر در سیره امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری به تکرار قابل اشاره است که مردم را مخاطب قرار داده که ما به چه چیزهایی نیاز داریم. به عنوان نمونه امام خمینی(ره) در یک سخنرانی خطاب به رژیم پهلوی می فرمایند که من می خواهم شما مستقل باشید این بد است؟
سوالاتی که رهبری در مهرماه سال 91 در خراسان شمالی مطرح کردند سوالاتی است که در زندگی بسیاری از افراد مخفی شده است. مسائلی که به ظاهر ساده می آیند اما در زندگی هر شخصی بسیار تاثیرگذار هستند.در جامعه کنونی مساله سبک زندگی به گونه ای شده که دو گانگی و یا چندگانگی بین مردم به وجود آمده است و مردم زبان یکدیگر را در این زمینه متوجه نمی شوند. در برخی از شهرهای بزرگ اقدامات فرهنگی و فکری در حال شکل گیری است که گاه اگر با این مسایل به صورت انضباطی برخورد نشود ممکن است به آفت تبدیل شود. به عنوان مثال مشاهده می شود که برخی افراد با حیواناتی همچون سگ در جامعه حضور می یابند و این مساله برای بسیاری از مردم مساله ای غیر متعارف است.
به تعبیر پیامبر اکرم(ص) همه کودکان فطرت خداجوی دارند اما ممکن است کودکی در خانواده ای رشد یابد که از نظر فرهنگی وضعیت نامناسبی داشته باشند و کودکی نیز در خانواده ای پرورش یابد که به مسایل دینی اعتقاد دارند و در این دو زندگی مسائلی مانند محرم و نامحرم، شبهه و غیرشبهه، نجس و پاک، شنیدنی ها و نشنیدنی ها و …. با یکدیگر متفاوت است و پیش از امر و نهی باید در این گونه مسایل آموزش صورت گیرد.
اگر می بینیم که برخی از سوالات در عین داشتن پاسخی واضح اما در جامعه اسلامی تکرار می شود به دلیل آنست که جامعه باید پیش فرض ها را تعریف کرده تا سطح عموم جامعه بالا رود که این امر در قرآن بسیار تکرار شده است. همچون آیاتی با این تعابیر که آیا پاداش نیکوکاری جز نیکوکاری است؟ این گونه اعتراف برای بالا بردن سطح جامعه لازم است.
یکی از وظایف رهبر جامعه اسلامی هدایت کلان جامعه است. در سیره امام علی(ع) می بینیم که حضرت برخی احادیث را در عین سادگی با نهایت اهتمام مطرح می کنند تا باعث پیشرفت سطح عمومی جامعه از لحاظ دینی شود.مقام معظم رهبری در پاسخ به تهاجم فرهنگی مثال دهل زدن امروز و شنیده شدن صدای آن فردا، را می زنند و می گویند اگر امروز دقت لازم را در مسایل فرهنگی انجام ندهیم اتفاقاتی در آینده می افتد که نمی توان جلوی آن ها را گرفت.
در سوره بقره آمده است که مخاطبان دین الهی اجازه ندارند که قسمتی از دین را دریافت کنند و قسمت دیگری را دریافت نکنند و در این صورت دین اثرگذاری خود را نخواهد داشت. این امر برای ما ضرورت نگاه شبکه ای به فرمایشات مقام معظم رهبری را گوشزد می کند.یکی از مبنایی ترین نکاتی که در آیات و روایات وجود دارد و رهبری نیز نسبت به آن اهمیت ویژه ای قائل هستند مفهوم تمدن و زندگی اسلامی است. اگر ما تصویری گذرا و موقت و نگاهی محدود به زندگی خود و اطرفیان خود داشته باشیم درخواهیم یافت که سبک زندگی برای ما ضرورت پیدا نخواهد کرد. سبک زندگی در شرایطی در زندگی دارای اهمیت می شود که زندگی دارای هدف، فلسفه و برنامه منسجم باشد. رهبری در 14 شهریور ماه 92 در دیدار با خبرگان رهبری آمال نظام اسلامی را در ایجاد تمدن اسلامی خلاصه کردند. از لحاظ رهبر انقلاب تمدن اسلامی به معنای فضایی است که در آن تمام ابعاد جامعه چه از لحاظ مادی و چه از لحاظ معنوی باید رشد داشته باشد.
با مشاهده در کشورهای دنیا، کشورهایی مشاهده می شوند که ادعاهای بزرگی ندارند، زندگی معمولی داشته و ایده و آرمان خاصی را مطرح نمی کنند و تمدنی نیز برای آن ها معنا ندارد اما در نگاه اسلامی انسان مسلمان نمی تواند نسبت به گذشته و آینده خود بی تفاوت باشد. از لحاظ اسلامی باید به گونه ای زندگی کرد که انگار می توانی تا ابد زندگی کنی و با توجه به آخرت نیز به گونه ای باید زندگی کرد که انگار فردا خواهی مرد.
در روایات اسلامی نقل است که در زمان پیامبر اکرم(ص) مسلمانی را می خواستند دفن کنند و افرادی که مسئول کندن و دفن جنازه بودند کار را به درستی انجام نمی دادند. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: خدا رحمت کند کسی را که کاری که به او واگذار شده محکم و استوار آن را انجام دهد. وقتی به فرمایش پیامبر اسلام(ص) باید ساخت قبر، ساختن خانه باید به درستی صورت گیرد پس تربیت فرزند به چه روشی باید باشد؟ برای تربیت فرزند باید نگاه تمدنی داشت چرا که فرزند باقیات صالحات والدین است.
متاسفانه امروزه دانشجویان و دانش آموزان ما نیز به گونه ای درس می خوانند که مطالب را تنها تا جلسه امتحان به خاطر می سپارند و پس از آن فراموش می کنند. در درس خواندن و مطالعه کردن نیز باید نگاه تمدنی داشت. از فرمایشات معصومین (ع) است که مقید کنید علم را با کتابت و نوشتن. اگر کسی دغدغه داشته باشد و به دنبال نکته ای باشد باید آن را بنویسد تا فراموش نکند.
مقام معظم رهبری نیز در بحث زندگی مکررا به واژه تمدن تاکید داشته و توصیه کرده اند که نگاه تمدنی داشته باشید. ایشان در سخنرانی های 29 آبان 92 در دیدار با فرماندهان بسیج و 18 تیر 90 در دیدار با اساتید و فارغ التحصیلان مهدویت در خصوص تمدن سخن گفته اند.
سوالی که در اینجا به ذهن می رسد آنست که آیا داشتن نگاه تمدنی به معنای پرداختن به بحث های نژادی و قومی و قبیله است؟ در تمدن اسلامی اینکه چه کسی با چه رنگ و نژادی می تواند در ساختن تمدن اسلامی کمک کننده باشد مهم نیست چرا که اگر این تمدن شکل بگیرد تمامی قوم ها و نژادها را به حد تعالی می رساند و آن نیز به این دلیل است که تشکیل تمدن اسلامی در نهایت همان تمدن مهدویت است و به روز رسانی مطالب با فهم مخاطبان جهانی از هر گروه و قشری به عبارت دیگر همان تشکیل تمدن اسلامی است. اگر گفته می شود که تمدنی فکر کنید عبارت الاخری مهدوی فکر کردن است. باید آماده سازی مهدویت در سبک زندگی دیده شود.
ما به عنوان مسلمان و شیعه موظفیم که به این عقیده ایمان داشته باشیم که ظهور نزدیک است هر چند ادیان دیگر ظهور را بسیار بعید و دور می دانند. نزدیک دیدن ظهور تغذیه روحی بدون مبنا نیست. اگر من وظیفه ام را در این زمان به درستی انجام دهم در زمان ظهور جزیی از ظهور خواهم بود. ضرب المثل ” چو فردا شود فکر فردا کنیم” از معارض ترین ضرب المثل ها با دین ماست. انسان مسلمان باید برای فردای خود برنامه ریزی داشته باشد.
حال که به تمدن دست یافتیم چه می شود؟ این جاست که واژه ” حیات طیبه ” مطرح می شود. اگر همه انسان ها از لحاظ مادیات در بهترین وجه ممکن باشند آیا این کافی است؟ آیا این اوج آن چیزی است که خداوند از خلقت انسان ها خواسته و اوج خواسته اسلام است؟
رسیدن به مادیات باید باشد اما هدف اصلی نیست. یعنی نظام اسلامی موظف است با کمک مردم زندگی مادی و رفاه مادی جامعه را فراهم سازد اما این هدف اصلی اسلام نیست. همه ما نماز می خوانیم و روزه را نیز می گیریم اما این نیز هدف اسلام نیست. در سوره انفال آمده است که ای کسانی که ایمان آورده اید دعوت خدا و رسول را وقتی شما را برای زنده شدن می خوانند اجابت کنید. در این آیه خطاب خداوند به کسانی است که ایمان آورده اند نه همه انسان ها. در تفسیر المیزان در خصوص این آیه شریفه می فرماید: زنده شدن با حیات حیوانی بسیار متفاوت است. خداوند می داند که همه انسان ها زندگی می کنند اما زندگی دینی، زندگی حیوانی نیست. رسیدن به حیات طیبه به معنای خورد و خواب و خوراک نیست. فرد مومن باید بداند که برای چه می خورد و برای چه می خوابد. این هدف اسلام است. اکنون می توان با نگاه تمدنی به دنبال حیات پاک و پاکیزه بود.
رهبر معظم انقلاب در 12 بهمن ماه سال 68 در دیدار با مهمانان کنفرانس اندیشه اسلامی حیات طیبه را زندگی گوارا معنا می کنند. اگر از سبک زندگی اسلامی در زندگی صحبت می شود منظور لذت بخش بودن آنست. اگر از آن لذت کافی را نمی بریم پس راه را اشتباه می رویم.
در قرآن خطاب به پیامبر اکرم(ص) آمده است که ای پیامبر به مردم بگو چه کسی زینت ها را برای شما حرام کرده است چرا خود را به اذیت می اندازید بگو این برای اهل ایمان آفریده شده است.
اگر اهل ایمان دین داری را تلخ معنا می کنند مشکل از خودشان است که مسیر را اشتباه می روند. پیامبر اکرم(ص) می فرمودند من بر دین ساده و آسان مبعوث شده ام. و به حضرت علی(ع) تاکید می کنند که وقتی به بصره رفتی با مردم ساده سخن بگو و مردم را بشارت بده و تلخ سخن مگو.
دین اسلام ساده است اما این بدان معنا نیست که من براساس برداشت خود از دین رفتار کنم. کسانی که می خواهند سبک زندگی را ترویج دهند نباید آن را نفرت آور گسترش دهند بلکه باید برای همگان لذت آور باشد.
مقام معظم رهبری در دیدار با مردم ساری در تاریخ 22 مهر سال 74 حیات طیبه را اینگونه تفسیر می کنند: حیات طیبه هم روح است، هم جسم. هم دنیاست و هم آخرت. سکینه و اطمینان در آن هست. سعادت و استقلال و آزادی عموم در آن تامین است. زندگی که رفاه، امینت، علم، اخلاق، حلم، گذشت و خلاصه همه چیز در آن هست و ما با این ها فاصله داریم و باید به آن ها برسیم.
مردم درست نمی شوند مگر با درست بودن والیان و والیان درست نمی شوند مگر با استقامت مردم. اگر جامعه ای خواهد به کمال رسد هم مردم و هم مسئولان به تربیت درست نیاز دارند.در خصوص صدا و سیما کشورمان که بعضا برنامه هایی نامتناسب با نظام جمهوری اسلامی پخش می کند همه موظف به تذکر هستیم حتی اگر تنها نیز باشیم باز هم مکلفیم که تذکرات و نقد خود را به گوش مسئولان صدا و سیما برسانیم. رهبری صدا و سیما را به دانشگاه تعبیر کرده اند اما در حال حاضر با این جایگاه فاصله بسیاری داریم.
متاسفانه برنامه ای که با مضامین غیردینی پخش می شود انبوهی از تشکرها به این برنامه ارسال می شود اما از طرف دیگر وقتی برنامه ای مذهبی پخش می شود مذهبی ها نیز نسبت به آن غافل می شوند.در نگاه غیردینی و در سبک زندگی غربی انسان موفق انسان پیروز در ابعاد ظاهری است و کسی که به این درجات نرسد موفق تلقی نمی شود. طبق آمار سازمان جهانی بهداشت در جهان امروزه بیشترین آمار خودکشی مربوط به کشورهای مرفه و صنعتی است چرا که وقتی انسانی به موفقیت های مد نظر جامعه دست نیابد و پایه های اعتقادی وی نیز سست باشد نمی تواند شکست ها را تحمل کرده و دست به خودکشی می زند.
اما از نگاه اسلام انسان موفق کسی است که توفیق نزدیک شدن به خداوند را داشته باشد حتی اگر در بین مردم نیز دیده نشود. انجام کاری خالص برای خداوند اوج موفقیت است. امام علی(ع) تمام زهد را در این آیه شریفه از قرآن کریم می دانند که اگر چیزی را از دست دادی خود را شکست خورده تلقی نکن و اگر چیزی بدست آوردی خوشحالی بسیار نکن و یا به اصطلاح از جا در نرو.
در نگاه اسلامی اگر ما حتی به اندازه ای کوچک و ناچیز نیز در تمدن سازی نقش داشته باشیم در نهایت نام ما دراین لیست نوشته خواهد شد. امام علی(ع) در یکی از جنگ ها در حال حرکت به سمت جبهه بودند که یکی از رزمنده ها به ایشان گفت: برادرم بسیار دوست داشت که در این جنگ هم رکاب شما باشد اما محروم شد. حضرت فرمودند: آیا خواست قلبی برادرت اینگونه بوده است؟ پاسخ داد: آری. حضرت فرمودند: از هر بلندی که ما بالا رویم و هر شمشیری که بزنیم او با ماست.
اگر امروز ما در تمدن سازی قدمی برداریم به طور قطع در آن مسیر خواهیم بود. موفقیت و عدم موفقیت در سبک زندگی با نیت بستگی دارد نه با مقدار و میزان حضور. اگر می توانستیم بیشتر در این مسیر گام بر می داشتیم و موفقیت ما با این نگاه سنجیده می شود.

منبع: حرم مطهر، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، محمد طیب صحرایی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)