سبک زندگی در روابط متقابل زوجین

رعایت قانون و توجه به رفتار و معاشرت افراد با یک دیگر یکی از روش هایی است که باید در زندگی رعایت کنیم. قانون دارای واژه هایی است که انجام و مراقبت از معنای واقعی آن، ما را به مسیر درست زندگی و استمرار آن سوق می دهد. هر فرد می تواند نخست از خود شروع کند و با بازبینی هر روزه ی عمل کردش و سنجش خیر و شر آن به نتایجی دست یابد که درس او از زندگی باشد؛ و با سعی در اجرای هر روزه ی این روند، شاهد رشد و پویایی معرفت و آگاهی خود شود. بی شک این خودآگاهی با الگوگیری از فرد، به جمع هم راه می یابد و ثمره اش گسترش خواهد یافت.

در قانون خانواده، حقوقی که بیش تر به صورت اخلاق مطرح است تا صرف حقوقی که اجرا و یا عدم اجرای آن منجر به صدور حکم و مجازات شود؛ دارای ویژگی هایی است که در صورت درک درست از آن می توان خانواده ای سالم، سعادتمند و توانمند ایجاد کرد، به شرط آن که فراموش نکنیم همراه و یاور ما در زندگی دارای حقوقی است که باید پاس داشته شود. اکنون به بخش کوچکی از آن واژه ها و مفاهیم توجه می کنیم. این مطلب اختصاص به سبک زندگی از دیدگاه حقوق مدنی و در حوزه ی روابط زوجین دارد و قانون مدنی مورد توجه قرار گرفته است و به تناسب موضوع، به موادی از آن استناد می شود.

در قانون مدنی، فصل هشتم و مواد 1102 تا 1119 آن با عنوان در حقوق و تکالیف زوجین نسبت به یک دیگر مورد بررسی است. علی رغم تفکیک برخی حقوق و تکالیف که خاص جنس زن یا مرد حساب می شود؛ در درون خانواده به منظور تحکیم مبانی راهی جز مشارکت و همکاری متقابل نیست. هنگامی که در زندگی زناشویی من و تو، ما، می شود نمی توان با عنوان این که من مرد هستم و یا این که تو زن هستی، شأن انسانی زوجین را به زیر سؤال برد و او را در سطحی پایین تر نگاه کرد. هر چند که نباید به گونه ای زندگی کرد که زن و یا مرد از این مشارکت خسران ببینند و حقوق شان پایمال شود و از اعتمادی که در زندگی کرده اند، پشیمان شوند و از سال های از دست رفته مکرر بر خود نهیب بزنند؛ لذا صداقت و شفاف بودن در زندگی مشترک باید مبنای واقعی این ارتباطات در زندگی قرار گیرد.

از بین پرسش هایی که مقام رهبری در تبیین سبک زندگی بیان کرده اند، طرح دو سؤال نشان دهنده ی دغدغه ی کنونی جامعه و در حیطه ی روابط و حقوق زوجین است و آن چنان آسیب های آن مشهود شده که ناگزیر به یک معضل کلی تبدیل شده است و ضرورت بیان سؤالاتی را طلبیده است. آن دو پرسش این است: آیا حقوق متقابل زن و شوهر و فرزندان در خانواده ها به طور کامل رعایت می شود؟ چه کنیم تا زن هم کرامت و عزت خانوادگی اش حفظ شود و هم بتواند وظایف اجتماعی خود را انجام دهد؟ تبیین این دو سؤال، ده ها و صدها ورق را در برمی گیرد؛ اما در این نوشتار تلاش می شود مختصری در دو سؤال فوق در حوزه ی خانواده نکاتی را یادآورشد. قانون مدنی

قانون مدنی، هر چند که مصوب سال 1307 است؛ ولی در طول ایام قانون گذاران سعی کرده اند که به تناسب روز تغییراتی در آن ایجاد کنند و رعایت حقوق انسان ها را بنا به شرایط روز مناسب تر کنند. این قانون در بخش خانواده موضوعاتی را مورد توجه قرار داده است؛ و قانون پذیری افراد موجب می شود که رعایت مواد قانونی در زندگی عینیت پیدا کند و در حد شعار باقی نماند.

برقراری حقوق زوجین و روابط زوجیت در ماده ی 1102 قانون مدنی: قانون در آغاز این فصل نخست از حقوق و تکالیف متقابل زن و شوهر می گوید و روابط زوجیت آنان را موجود می داند. در واقع این ازدواج انجام شده و طرفین ملزم هستند در مسائل به طور مشترک عمل کنند. حقوق یک دیگر را به رسمیت بشناسند و تکالیف خود را انجام دهند. در عین حال هدف اصلی ازدواج که تشکیل خانواده و آغاز زندگی مشترک و روابط خانوادگی با هدف تکامل زندگی است را برقرار کنند. این نخستین مرحله است که نشان می دهد تا چه حد به ازدواج و قواعد آن پایبند هستیم.

حسن معاشرت طرفین با یک دیگر در ماده ی 1103 قانون مدنی: این حق که بیش تر بر پایه ی اخلاق استوار است، برای هر دوی زوجین تکلیف هم هست. هر طرف حق دارد که با او به حسن معاشرت رفتار شود و خود نیز متقابلاً تکلیف دارد که این حق را برای زوج خود اعمال کند. اگر این معنا درک شود بسیاری از مشکلات خانواده ها که ناشی از سوء معاشرت و ایجاد خشونت در خانواده می شود، کم و کم تر شود. برای رسیدن به مقصود، باید در صدد تدوین آموزش هایی بود که بتوان سریع به رنج های حاصل از دعواهای خانوادگی، و برخوردهای نادرست زن و شوهر در خانه و روبه روی فرزندان پایان داد.

معاضدت زوجین در ماده ی 1104 قانون مدنی: معاضدت به معنای همکاری است و طرح این واژه پرمعنا نشان از نیاز به همکاری و هم دلی زوجین دارد. معاضدت هم امر متقابلی است که در مورد زوجین به کار رفته است. در عمل قصور بسیاری در خانواده های امروزی وجود دارد؛ نگرانی از افزایش طلاق و یا کاهش ازدواج و تشکیل خانواده و یا بی مسئولیتی زوجین در طول زندگی موجبات طرح این مسائل در جامعه است. متأسفانه خانواده ها به این کلمات مهم وعمیق توجه نکرده اند و فقط به نظر خود بها داده اند؛ حال آن که هیچ خانه ای با یک ستون استوار نمی ماند. عدم همکاری زوجین در خانواده، موجب خودمحوری زن و یا شوهر می شود و منجر به افزایش اختلافات و در نهایت افزایش طلاق و جدایی عاطفی و یا موجب فروپاشی روابط والدین و فرزندان می شود.

این معاضدت در دو حوزه مورد تأکید است: اول این که تحکیم بخشیدن به نهادی چون خانواده، با درک صحیح از جایگاه خانواده به ثمر می نشیند. طرفین باید در سال های زندگی از هر اقدامی که بتواند این محیط را سالم و مصون از هر گونه خطری نگه دارد، دریغ نورزند. باید همه ی اعمال و رفتار و کردار زوجین به هدف حفظ و حراست از این کانون باشد.

نکته دوم تربیت فرزند است. همکاری در تحکیم مبانی خانواده، با تربیت فرزند و پرورش او کامل می شود. این که مرد یا زن به فرزند توجه نداشته باشند و برنامه ی خاصی برای آینده پیش روی او ترسیم نکنند؛ و فرزند را بیهوده رها کنند، عملی نادرست است. وظیفه ی هر دوی والدین این است که در پرورش، آموزش، ارتباطات اجتماعی و کسب مهارت های لازم برای فرزند نهایت کوشش را به کار گیرند تا نسل آنان به بهترین اخلاق و صفات پسندیده مجهز باشد. در طول کودکی است که می توان با تهذیب و تربیت، انسان هایی به جامعه ی بشری تحویل داد که موجب فضیلت انسان بر سایر موجودات شود و خدماتش نجات بخش جامعه ی بشری گردد.

ریاست خانواده در ماده ی 1105 قانون مدنی: در تقسیم وظایف و تصمیم گیری نهایی برای خانواده، قانون، مردان را به عنوان سرپرست خانواده می شناسد؛ لذا از او انتظار دارد که به مسئولیت خود بها بدهد و آن را درست و صحیح به انجام برساند. هر چند که نوع این ریاست و چگونگی آن در قانون شفاف بیان نشده است؛ ولی می توان دریافت که به جهات گوناگونی این مسئولیت مهم به شوهر داده شده است تا بتواند هم خانواده را اداره کند و به تأمین هرینه ی خانواده اقدام کند. این موقعیت وقتی استمرار دارد که اعضای خانواده از عمل کردهای همسر و پدر خانواده رضایت داشته باشند و مجموعه حقوق و تکالیف رعایت شود. از این رو مسئول خانواده باید از خودکامگی، اجبار، سلطه و هرگونه رفتاری که موجب خسران به زن و فرزندان خود شود، پرهیز کند. مسئول خانواده باید با مشورت و نظرخواهی از اعضای خانواده به بهترین وجه به اداره ی خانواده بپردازد.

پرداخت هزینه ی خانواده در ماده ی 1106 قانون مدنی یکی از مسئولیت های مهم همسر و پدر خانواده است. این وظیفه آن قدر مهم است که مرد موظف است نفقه و کلیه ی هزینه های همسر و فرزندان خود را بپردازد. داشتن مسکن مناسب که در زمره ی نفقه محسوب است از جمله مهم ترین بخش نفقه است که باید به تهیه ی آن توسط پدر خانواده اقدام شود. پرداخت نفقه و مخارج خانواده از وظایفی است که در صورت عدم پرداخت، قانون این حق را به زن می دهد که با رجوع به محکمه در ماده ی 1111 قانون مدنی حق خود را مطالبه کند. این دو سؤال نشان داد که توسعه ی مطالب مربوط به نحوه ی زندگی و انتخاب سبک متناسب با وضعیت محیط، تا چه حد می تواند گسترده باشد. مواردی چون: معذوریت زن از بودن در مسکن همسر به جهت خوف از ضرر بدنی، مالی و شرافتی، ممانعت از اشتغال زن بدون دلیل موجه و تحت شرایطی، وعده به شروط ازدواج، مسأله ی نشوز، استقلال مالی زن و. .. همه و همه نشان می دهد که مرد دارای مسئولیتی دشوار است و باید به بهترین صورت خانواده ی خود را اداره کند. این جاست که بررسی موضوع مهمی چون سبک زندگی و این که باید چگونه زندگی کرد و رضایت مندی در خانواده چه میزان بوده است را، باید دوباره مورد بازنگری قرار داد.

هرگاه توانستیم نهاد خانواده را به نهادی توانا، سالم و سعادتمند تبدیل کنیم، به پاسخ پرسش دوم هم دست خواهیم یافت. حقوق زن در خانواده و حقوق زن در جامعه هر کدام به طور مستقل قابل بررسی است؛ ضمن آن که در حوزه ی عمل جمع این دو حقوق به هنرمندی و همراهی هر دو نفر نیازمند است و نمی توان فراموش کرد که مفهوم «ما» در داخل خانواده و مفهوم «من» در عرصه ی بیرون از خانه باید با هنرمندی هماهنگ شود. به صورتی که هیچ کدام نتواند بخش دیگر را نفی کند و با همان هنرمندی تطبیق لازم برای جمع دو حضور فراهم شود. به امید رسیدن به سبک زندگی مطلوب و شایسته ی انسان ها.

مجله:پیام زن-اردیبهشت سال 1392 شماره 254 نویسنده : اشرف گرامی زادگان کارشناس حقوق

نقل از پایگاه اطلاع رسانی حوزه