سبک زندگی اسلامی در معیشت از نگاه امام باقر علیه السلام

خداوند متعال در قرآن مجید هدف از خلقت انسان و همه موجودات هستی را عبودیت و توحیدمحوری بیان نموده است: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ»(1)؛ من جن و انس را نیافریدم جز برای عبودیت و بندگی.

نیز فرموده است: «و لقد بعثنا فی کل امت رسولا ان اعبد و ا الله و اجتنبو الطاغوت و منهم من هدی الله و منهم من حقت علیه الضلاله»(2)؛ میان هر امتی پیغمبری برانگیختیم که خدا را بپرستید و از طغیانگری کناره گیری کنید. بعضشان را خدا هدایت کرد و بعض دیگرشان، ضلالت برایشان مقرر شد.

برای رسیدن به این بندگی و توحیدمداری، بی‌شک سبک زندگی از مهم‌ترین لوازم آن است.

اگر انسان در همه شئون زندگی خویش و در همه فعالیت‌ها و افعال و گفتار خود به صبغة اللهی عمل نماید و رنگ خدا را که بهترین رنگ‌هاست بر گزیند، به یقین زندگی معنادار خواهد شد.

در روایت زیر گوشه ای از زندگی امام باقر علیه السلام نقل شده است که در آن حضرت به صورت کاربردی و مختصر، سبک زندگی اسلامی را در تهیۀ معیشت، تعلیم می دهند. همچنین در روایت دوم که از خود ایشان نقل شده است، تقدیر در معیشت را یکی از کمالات بیان فرموده اند.
من آمدم تو را موعظه كنم؛ و لی در عوض شما مرا موعظه كردى!

عبد الرحمن بن حجاج از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه محمّد بن منكدر می گفت: من گمان نمی كردم علی بن الحسين عليه السّلام با آن جلالت و فضلى كه داشت، فرزندى مانند خودش را بجاى گذارد، تا يكى از روزها فرزندش محمّد را ديدم، خواستم وى را موعظه كنم، ناگهان او مرا موعظه كرد.

ياران ابن منكدر پرسيدند وى چگونه تو را موعظه كرد؟ گفت: در هواى بسيار گرمى، به اطراف مدينه رفتم.

در اين هنگام با محمّد بن علی برخورد كردم. وى مرد سمينى بود و بر دو غلامش تكيه داشت. با خود گفتم: يكى از بزرگان قريش، در اين وقت روز و در اين گرما، در طلب دنيا كوشش ميكند! اينك مي روم و او را پند می دهم.

نزديك رفتم و بر او سلام كردم و جواب شنيدم. از شدت گرما، عرق می ريخت.

گفتم: خداوند تو را عافيت دهد. تو يكى از شيوخ قريش هستى! در اين وقت گرما و با اين مزاج، باز هم در طلب دنيا كوشش ميكنى؟! اگر اينك مرگ، تو را فرا رسد در اين حال چه كار ميكنى؟

محمّد بن منكدر گويد: وى در اين هنگام دستش را از غلامان رها كرد و بر زمين نشست و فرمود: اگر اكنون مرگ من رسد مرا در حال طاعت پروردگار خواهد ديد. من با اين زحمت خود، براى اهل بيتم، زندگی فراهم ميكنم و بطرف تو و امثالت، دست درازی نمی كنم. من می ترسيدم مرگ من رسد و مرا در حال نافرمانى مشاهده كند.

گفتم: خداوند تو را رحمت كند. من آمدم تو را موعظه كنم؛ و لی در عوض شما مرا موعظه كردى.(3)

تقدیر در معیشت

قال الباقر عليه السّلام: الكمال كلّ الكمال: التّفقّه فى الدّين، و الصّبر على النّائبة، و تقدير المعيشة.

امام باقر علیه السلام فرمود: كمال و تمام كمال است؛ تفقّه و بصيرت پيدا كردن در دين و صبر كردن در مصيبت و كار دشوار و اندازه آوردن امر معيشت.

يعنى مثلا آنچه در ماه، عايد او مى‏شود بسنجد ، پس به همان اندازه خرج كند. پس هرگاه ماهى سه تومان عايد او مى‏شود، روزى يك قران خرج كند و بيشتر از آن خرج ننمايد و اگر اتّفاقا يك روز زيادتر خرج كرد زيادى را كم روز ديگر گذارد تا آن كه به ذلّت قرض و سؤال از مردم گرفتار نشود.(4)

پی نوشت

1. ذاریات، 56

2. نحل، 36

3. ترجمه إعلام الورى، ص373

4. منتهى الآمال، شيخ عباس قمى، ج‏2، ص1301

منبع: پایگاه نشر معارف اهل البیت علیهم السلام