شیعه شناسی » سؤالات ما »

زنان و فرزندان امام حسن (علیه السلام)

پاسخ :

بر اساس شرع مقدس اسلام و آیات قرآن کریم داشتن همسران متعدد برای مرد در صورتی که قادر به رعایت عدالت و تأمین معاش و اداره خانواده و تربیت فرزندان باشد، مجاز شمرده شده است. چون بر اساس قانون الهی انسان در قبال تمام موهبت های الهی مسئول و دارای وظیفه سنگینی است. لذا هرچه به محدوده مسئولیت ها افزوده شود وظیفه اش سنگین خواهد بود، داشتن همسران متعدد نیز از جمله مسئولیت هایی است که برای هرکس مقدور نیست که از عهده تمام حقوق همسران برآید و آنچه درباره معصومین درباره تعداد همسران آن ها وجود دارد دارای مصالح دینی یا سیاسی یا اجتماعی می باشد و چون آن ها دارای مقام معنوی رفیع هستند در هیچ یک از ابعاد زندگی با افراد عادی قابل مقایسه نیستند، برخی از گفته ها نیز درباره ائمه (علیهم السلام) بدور از واقعیات موجود تاریخی و تحریف می باشد.[۱]

ذکر این نکته نیز لازم است چون ائمه منسوب به پیامبر و دارای فضایل بی شماری بودند، از هر جهت در مرتبه عالیه انسانی قرار داشتند. مردم نیز علاقه داشتند با ایجاد ارتباط سببی به آن حضرات نزدیک شوند لذا بسیاری از مردم معاصر آن ها دوست داشتند دخترانشان را به تزویج این بزرگواران درآورند، خصوصاً امام حسن و امام حسین (علیهما السلام) که صحابه پیامبر( صلی الله علیه و آله) ، فضائل آن دو بزرگوار را از زبان پیامبر (صلی الله علیه و آله) شنیده بودند و به دیگران نقل می کردند و مردم شیفته آنها بودند، اگر چه همین مردم شیفته، به این دو امام معصوم بی وفایی کردند و ائمه دیگر نیز از این قاعده خارج نیستند.

امام حسن ـ علیه السلام ـ بر خلاف آنچه که در اخبار و احادیث ضعیف آمده است بیش از چند زن دائم و چند کنیز نداشت که در دوره آن حضرت بسیاری از مردم و اعیان زنان متعدد و کنیزان فراوان داشتند، در حالی که هیچ یک از آنان از وجاهت و جایگاه امام برخوردار نبودند.

همسران امام:

۱ – ام بشیر دختر ابومسعود انصاری، مادر زید و ام الحسن و ام الحسین؛

۲ – خوله دختر منظور بن ریان، مادر حسن مثنی؛

۳ – ام الحق دختر طلحه بن عبیدالله، مادر حسین اترم، طلحه، فاطمه؛

۴ – ام کلثوم دختر فضل بن عباس بن عبدالمطلب؛

۵ – کنیزی به نام نفیله، مادر عمرو، قاسم و عبدالله که هر سه در کربلا در کنار امام حسین (علیه السلام) شهید شدند؛[۲]

۶ – زینب دختر یسبع بن عبدالله بجلی؛

۷ – زنی از بنی ثقیف؛

۸ – کنیزی به نام صافیه، مادر عبدالرحمن. عبدالرحمن با امام حسین ـ علیه السلام ـ از مدینه تا مکه همراه بود که با لباس احرام در ابواء از دنیا رفت و نتوانست در کربلا حاضر شود.

۹ – جعده دختر اشعث بن قیس کندی که قاتل امام حسن (علیه السلام) است.

شیخ مفید عدد فرزندان امام (علیه السلام) را ۱۵ تن نوشته است.[۳]

زید و خواهرانش ام الحسن و ام الحسین، از ام بشیر دختر ابی مسعود خزرجی؛

حسن مثنی که چون همنام پدر بود به حسن مثنی به معنی حسن دوم معروف شده است، نام مادرش خوله دختر منظور از قبیله فزاریه؛

عمرو، قاسم و عبدالله که از مادری کنیز متولد شده بودند؛

عبدالرحمن نیز از مادری کنیز متولد شد؛

حسین اترم و طلحه و فاطمه از ام الحق دختر طلحه بن عبیدالله قیمی؛

و دخترانش ام عبدالله و فاطمه و ام سلمه و رقیه نیز از مادران متعدد بودند که بدین ترتیب آن حضرت ۱۵ فرزند و ۹ زن داشته است. بنابر اعتبار شیخ مفید همین عدد درباره آن حضرت معتبر است که مرحوم مجلسی و برخی دیگر از علمای شیعه این عدد را نقل نموده اند.[۴]

معرفی منابع، جهت مطالعه بیشتر:

۱ـ جمهره انساب العرب، ابن حزم اندلسی.

۲ـ الارشاد، شیخ مفید، ترجمه رسول محلاتی.

۳ـ بحارالانوار (ج۴۴)، علامه مجلسی.

۴ـ حسن کسیت؟، فضل الله کمپانی. چاپ دار الکتب الاسلامیه تهران.

 پی نوشتها:

[۱] . مانند گفتار برخی نویسندگان اهل سنّت که در بحار، ج۴۴، ص۱۷۳، نقل شده و آنچه در قوت القلوب آمده درباره تعداد زنان امام حسن به خاطر ضعف سند قابل اعتماد نیست.

[۲] . شیخ مفید، الارشاد، چ اول، قم: آل البیت، ۱۴۱۳، ج۲،‌ص۲۶٫

[۳] . شیخ مفید، پیشین، ص۲۰٫

[۴] . علامه مجلسی، محمد تقی، بحار، چاپ سوم، تهران: اسلامیه، ۶۳، ج۴۴، ص۱۶۳ الی ۱۷۳٫