رعایت عظمت و کبریایی خداوند در دعا

 از امام صادق علیه السلام روايت شده كه فرموده است: «ادب دعا را نگهدار و بنگر چه كسى را مى‏ خوانى، و چگونه او را مى ‏خوانى و براى چه او را مى ‏خوانى. عظمت و كبريايى خداوند را رعايت كن، و علم او را به آنچه در ضمير تو است، و آگاهى او را بر اسرار تو و آنچه از حقّ و باطل در درون تو نهفته است به چشم دل بنگر، و راه نجات و هلاك خود را بشناس تا مبادا از خداوند چيزى بخواهى كه شايد هلاكت تو در آن باشد در حالى كه گمان كنى نجات تو در آن است، خداوند متعال فرموده است: «وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ وَ كانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا؛[1] و انسان بديها را طلب مى‏ كند همان گونه كه خوبيها را مى ‏طلبد و انسان همواره شتاب‏كار است». بينديش چه چيزى درخواست مى ‏كنى، و براى چه آن را تقاضا دارى، و دعا عبارت از استجابت تو در همه چيز براى حقّ، و پالايش دل در مشاهده ربّ، و ترك همه اختيارات و تسليم همگى امور خود چه ظاهر و چه باطن آنها به پروردگار است. و اگر تو شرائط دعا را به‏ جا نياورى نبايد در انتظار اجابت باشى چه او آشكار و نهان را مى‏ داند، و شايد او را به چيزى مى‏ خوانى كه مى‏ داند قصد تو خلاف آن است. يكى از صحابه به ديگرى گفت: شما با دعا كردن انتظار باران داريد و من انتظار سنگ دارم.

بدان اگر خداوند ما را به دعا كردن فرمان نداده بود، و ما خود از روى اخلاص او را مى‏ خوانديم تفضّل مى ‏فرمود و دعاى ما را اجابت مى‏ كرد چه رسد به اين كه خداوند اجابت را براى كسى كه شرائط دعا را رعايت كند ضامن شده است. از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره اسم اعظم الهى پرسش شد، فرمود: «همه اسمهاى خداوند اعظم‏ اند»؛ و بايد دلت را از هر چه غير خداست تهى گردانى. و به هر نامى كه مى‏ خواهى او را بخوانى، و در حقيقت خداوند به نامى بدون نام صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «خداوند دعاى دل غافل را اجابت نمى‏ كند.» بارى اگر آنچه از شرائط دعا را كه برايت ذكر كردم به‏ جا آورى و درونت را براى خدا خالص گردانى تو را به يكى از سه چيز مژده مى‏ دهم: يا آنچه را درخواست كرده‏اى بزودى اجابت مى‏شود، و يا آنچه از خواست تو بزرگتر و مهمّ‏ تر است برايت ذخيره مى‏گردد، و يا بلايى از تو دفع مى‏شود كه اگر تو را فرا مى ‏گرفت نابود مى ‏شدى. از پيامبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل است كه خداوند فرموده است: «كسى كه ذكر من او را از درخواست از من باز دارد آنچه را برتر از چيزى است كه به درخواست ‏كنندگان مى‏ دهم به او خواهم داد.»[2] امام صادق علیه السلام  فرموده است: «يك بار خدا را خواندم و اجابتم فرمود ليكن حاجتم را فراموش كردم، زيرا اجابت او به سبب توجّه حقّ تعالى به بنده ‏اش در هنگام دعاست و اين بزرگتر و گران‏ قدرتر از چيزى است كه بنده خواستار آن است، هر چند بهشت و نعمتهاى جاودان آن باشد. امّا اين نوع دعا را جز عالمان محبّ و عارفان بحقّ كه برگزيدگان خدا و خاصّان اويند نمى‏ توانند به‏جا بياورند.»[3]

منبع: راه روشن؛ ترجمه المحجة البيضاء فى تهذيب الإحياء، ج‏2.

[1] ( 148) اسراء/ 13.

[2] ( 149) مصباح الشريعة باب نوزدهم.

[3] ( 150) مصباح الشريعة باب نوزدهم.