فرهنگ و تمدن شیعه » شخصیتها » عالمان دین »

ذبیح‏ اللَّه محلاتى

اشاره:

عالم دینى، متکلم، خطیب و محقق. در محلات به دنیا آمد. پس از نشو و نما و تحصیل مقدمات در زادگاهش، نزد شیخ عبدالحسین کبیر، به همراه مادر براى تکمیل علوم به نجف رفت. او در محضر علامه نایینى و آیت‏ اللَّه ضیاءالدین عراقى و آیت‏ اللَّه اصفهانى و آیت‏ اللَّه حاج سید حسن صدر و آیت ‏اللَّه جواد بلاغى تلمذ کرد و هم چنین از اساتیدى چون آیت ‏اللَّه سید محمد فیروزآبادى و آیت اللَّه میرزا آقا اصطهباناتى و آیت ‏اللَّه شیخ عبدالحسین رشتى و دیگران بهره برد تا به مراتب علمى نایل شد و از اساتید بزرگ نجف اجازه اجتهاد و روایت گرفت.

سپس در سامراء ساکن گردید و به بحث و تألیف مشغول شد و در ضمن آن از بحث هاى رجال و حدیث و درایه آیت ‏اللَّه میرزا محمد عسکرى تهرانى بهره ‏مند شد. در ۱۳۷۶ ق به ایران بازگشت و در تهران ساکن گردید و به تألیف و امامت جماعت پرداخت.

از آثارش: «ریاحین الشریعه»، شرح حال زنان دانشمند شیعه، در شش مجلد؛ «اختران تابناک»؛ «مأثر الکبراء فى تاریخ سامراء»، به عربى؛ «الحق المبین»، در قضاوتهاى امیرالمؤمنین (ع)؛ «شمس الضحى»؛ «قرهالعین»، در حقوق والدین؛ «کشف العثار»، در مفاسد خمر و قمار؛ «کشف الغرور»، در مفاسد بى‏حجابى؛ «کشف البنیان عن جنایات عثمان»؛ «کشف حقیقت»؛ «کشف الغاشیه»؛ «کشف الهاویه»، در جنایات معاویه؛ «لطائف الحکایات»؛ «کشف المغیبات»؛ «فرسان الهیجاء»؛ «وقایع الایام»، در هشت مجلد که سه مجلد آن «مجالس الواعظین» نام دارد؛ «الکلمه التامه»، در احوال اکابر عامه.[۱]

حاج شیخ ذبیح ‏الله محلاتى عسکرى تهرانى از علماء اعلام و محدثین گرام و وعاظ والامقام و نویسندگان بنام معاصرند در تهران تولدش در محلات واقع شده و مهاجرت به عراق و نجف اشرف نموده و سطوح را از مدرسین عالى نجف فراگرفته و به درس خارج آیات عظامى چون مرحوم آیت ‏الله نائینى و آیت‏ الله ضیاءالدین عراقى و آیت ‏الله العظمى اصفهانى و آیت ‏الله حاج شیخ جواد بلاغى و دیگران حاضر شده و در کاظمین از مرحوم آیت ‏الله حاج سید حسن صدر هم استفاده نموده و در سامره از رجال و حدیث و درایه آیت ‏الله میرزا محمد عسکرى تهرانى بهره ‏مند شده و به افتخار مصاهرت آن مرحوم نائل گردیده آنگاه مهاجرت به تهران نموده و به ترویچ دین و تبلیغ و نشر آثار و اخبار اهل ‏بیت پیغمبر صلى الله علیه و آله پرداخته و در مسجد مشیرالدوله واقع در خیابان اهل على خیابان مسکرآباد تهران نیز به اقامه جماعت اشتغال دارند. تالیفات مفیده و ارزنده بسیارى دارد که اغلب آنها به طبع رسیده است و در حال حاضر در کثرت تالیف کم ‏نظیر مى ‏باشند و آنها از این قرار است:

۱. ریاحین‏ الشریعه در احوال بانوان شیعه در ۵ جلد مکرر به طبع رسیده است.

۲. تاریخ سامره در سه مجلد که دو مرتبه چاپ شده است.

۳. کشف الاشتباه در کجرویهاى اصحاب خانقاه به طبع رسیده است.

۴. کشف الهاویه در احوال و مطاعن معاویه به طبع رسیده است.

۵. الحق المبین در قضاوتهاى امیرالمومنین علیه‏السلام که تاکنون شش مرتبه به طبع رسیده است.

۶. لطایف الحکایات به طبع رسیده است.

۷. اختران تابناک به طبع رسیده است.

۸. فرسان الهیجاه در دو مجلد مکرر به طبع رسیده است.

۹. کشف حقیقت مشتمل بر فتاواى اهل سنت و قدح آنها به طبع رسیده است.

۱۰. کشف‏الغرور در مفاسد بى‏حجابى و زیان آن. به طبع رسیده است.

۱۱. کشف‏المغیبات مشتمل بر اخبار غیبیه. به طبع رسیده است.

۱۲. کشف‏الغاشیه در زندگانى عایشه. به طبع رسیده است.

۱۳. کشف‏البنیان در جنایات عثمان. به طبع رسیده است.

۱۴. نارالله الموقده على الکافرین متضمن حمله‏هاى حضرت على علیه‏السلام.

۱۵. قره‏العین. فى حقوق الوالدین.

۱۶. کشف‏العمار یا کانون فساد الى ساحل نجات.

۱۷. مطلوب الراغب در احکام ریش و شارب.

۱۸. کشف‏التهمه.

۱۹. السیوف البارقه.

۲۰. وقایع‏الایام. یا مجالس الواعظین دو جلد.

۲۱. شرافه الاسخیاء و رذاله البخلاء.

و حدود ۳۴ جلد کتاب دیگر در فنون مختلفه که مخطوط و آماده طبع است. فقیه، محقق. تولد: ۱۲۷۱(۱۳۱۰ ق.)، محلات. درگذشت: اسفند ۱۳۶۴. علامه حاج شیخ ذبیح ‏الله محلاتى مقدمات تحصیل را نزد شیخ عبدالحسین کبیر در محلات به پایان رسانید. سپس همراه با مادرش عازم نجف اشرف شد و در آنجا از محضر رجال علم و حدیث و درایه سود برد و در درس خارج اساتیدى چون شیخ مرتضى طالقانى، عبدالرحمان قزوینى، آیت‏ الله عبدالحسین رشتى، آیت‏ الله اصطهباناتى، حجت ‏الاسلام سید محمد فیروز آبادى، آیت ‏الله سید ابوتراب خوانسارى، شیخ محمد جواد بلاغى، فاضل نیشابورى، شیخ صادق بروجردى، آیت‏ الله نایینى، آیت‏ الله سید ضیاءالدین عراقى، آیت‏ الله سید ابوالحسن اصفهانى و آیت ‏الله سید حسن صدر شرکت کرد. وى با اتمام تحصیلات، پس از یازده سال اقامت در نجف اشرف به سامرا رفت. در آنجا نزد آیت ‏الله میرزا محمد تهرانى و آیت ‏الله شیخ آقا بزرگ تهرانى باقى ماند و به تدریس در حوزه ‏ى سامرا و مدرسه ‏ى میرزاى شیرازى پرداخت. در همین شهر است که به فعالیت تحقیقاتى نیز پرداخت که حاصل آن دو اثر است به نام‏ هاى مآثر الکبراء فى تاریخ سامراء در دوازده جلد به زبان عربى (سه جلد آن در تهران به چاپ رسیده است) و الکلمه التامه فى تراجم اکابر العامه به فارسى در پنج جلد. دوره‏ى اقامت وى در شهر سامرا نزدیک به بیست و پنج سال به طول انجامید. وى در سال ۱۳۲۷ به تهران بازگشت.

از جمله آثار قلمى ایشان است:

دایره المعارف شش جلدى ریاحین الشریعه (به فارسى و حاوى شرح حال بانوان دانشمند شیعه در زمینه علم و ادب و مذهب در تاریخ اسلام)؛ الحق المبین (در قضاوت‏هاى امیرالمؤمنین؛ این کتاب به کرات به چاپ رسیده است)؛ اختران تابناک (در دو جلد)؛ فرسان الهیجاء (در ترجمه سیدالشهداء به ترتیب حروف در دو جلد)؛ قره العین فى حقوق الوالدین؛ وقایع الایام (دو جلد)؛ لطایف الحکایات یا داستان‏هاى آموزنده (مشتمل بر ۳۰۳ حکایت در ۵۷۶ صفحه در دو جلد)؛ کشف الاشتباه (در کجروى‏هاى اصحاب خانقاه)؛ کشف الهاویه (در احوال و مظالم معاویه)؛ کشف حقیقت (مشتمل بر فتاواى اهل سنت و در شرح حال بزرگان اهل سنت ابوحنیفه و مالک و شافعى و حنبلى)؛ کشف الغرور (در مفاسد بى‏حجابى و زیان آن)؛ کشف المغیبات (مشتمل بر اخبار غیبیه امیرالمؤمنین)؛ کشف الغاشیه (در زندگانى و هویت عایشه)؛ کشف البنیان (در ترجمه عثان بن عفان)؛ کشف العثار (در مفاسد شراب و قمار)؛ کشف الاکاذیب (در عجز خلیفه‏ى دوم از پاسخ به مسائل)، کشف الخفاء (در خصوص تذکره الاولیاء)، کشف المنافع (در منافع و خواص حیوانات، نباتات و جمادات)؛ کشف زردشتى از طریقه (زردشتى) کشف التهمه؛ مطلوب الراغب (در احکام ریش و شارب)؛ السیوف البارقه (در رد صوفیه)؛ نارالله الموقده على الکافرین (یا جنگ‏هاى امیرالمؤمنین)؛ قلائد النحور (در حوادث ایام و شهور مشتمل بر وقایع دوازده ماه در هشت جلد)، مجالس الواعظین (در چهار جلد)، شمس الضحى (در نقل و تحویل سر مبارک سید الشهداء) شرافه السخیاء و رذاله البخلاء، ضرب شمشیر بر منکر خطبه غدیر؛ طعن سنان (در مناقشات احکام القرآن سید ابوالفضل برقعى)، المعالى (در احیاء العلوم غزالى)؛ امثال القرآن؛ بیاض (در اشعار متفرقه)؛ خیر الکلام (دو جلد در خصوص سید احمد کسروى)؛ صندوق النفایس؛ کشکول؛ مجموعه کبیرى (عربى و فارسى)؛ نعم النصیر (ترجمه‏ى بعضى از قسمت‏هاى کتاب الغدیر).

فعالیت ها : مشاهیر / عالمان و دانشمندان / تبلیغ مشاهیر / عالمان و دانشمندان / تاریخ مشاهیر / عالمان و دانشمندان / حدیث شناسی و رجال مشاهیر / عالمان و دانشمندان / کلام، ادیان، مذاهب مشاهیر / عالمان و دانشمندان / فقه.اصول فقه