خانواده شیعی » روانشناسی »

دو جنس لطیف و خشن

بررسى تفاوت‌هاى یادگیرى در دختران و پسران

«دو جنس مذکر و مونث، اعضاى یک گونه حیوانى هستند اما اگر بگوییم از استعداد، لیاقت، مهارت و رفتار مشابهى بهره‌مند هستند، جامعه خود را براساس یک دروغ علمى بنا کرده‌ایم».

آن مورى و دیوید جل

از حدود ۴ میلیون سال پیش انسان شکل گرفته و مغز او از حدود ۲ میلیون سال قبل شروع به رشد کرده است. رشد تدریجى مغز با رعایت تفاوت‌هاى جنسیتى اتفاق افتاده و براى بقاى نسل انسان رعایت تفاوت‌هاى نقش جنسى ضرورت داشته است. تا حدود ۱۰ هزار سال پیش وقتى عصر کشاورزى در بسیارى از نقاط جهان شروع شد، انسان‌ها با شکار روزگار مى گذراندند. مردها مسوول شکار بودند و در جنگ‌ها شرکت مى کردند. زن‌ها هم مسوولیت جمع‌آورى ریشه‌ها و سبزیجات و مراقبت از کودکان را به عهده داشتند. طى میلیون‌ها سال مغز هم این شرایط را ایجاد کرد و خود هم تحت تاثیر آن قرار گرفت. زن‌ها در مهارت‌هاى کلامى بهتر از مردها و مردها در فعالیت‌هاى تهاجمى فعال‌تر و موثرتر بودند. هم مغز و هم هورمون‌هاى آن که کاتالیزور فعالیت مغز به حساب مى آیند، باتوجه به جنسیت متفاوت شدند. این تفاوت‌ها در فرهنگ‌هایى که تفاوت‌هاى بیشترى رامى طلبید، شکل بارزترى پیدا کرد.

تفاوت‌هاى رشدى و ساختارى

در اغلب موارد رشد زمانى مغز دخترها سریع‌تر از مغز پسرها رخ مى دهد. دخترها یک سال زودتر از پسرها به مهارت‌هاى کلامى مى رسند. به همین سبب است که در اغلب مواقع دختران پیش‌دبستانى سریع‌تر از پسرها خواندن را یاد مى گیرند و فهرست لغات و کلماتى که مى ‌دانند در مقایسه با پسرها بیشتر است. رشد مغز در نوزادان بیشتر در نیمکره سمت راست شروع مى شود و بعد از آن به نیمکره چپ مى رسد. در دخترها حرکت به سمت چپ مغز زودتر اتفاق مى افتد. دخترها در مقایسه با پسرها داده‌هاى اطلاعاتى حسى بیشترى را دریافت مى کنند. دخترها در مجموع بهتر مى شنوند، حس بویایى قوى ترى دارند و به کمک سر انگشتان و پوست خود اطلاعات بیشترى را دریافت مى کنند. دخترها در مقایسه با پسرها بهتر مى توانند رفتار تکانه‌اى را کنترل کنند و بهتر مى توانند رفتارهاى خطرناک و غیراخلاقى را تمیز دهند. به عبارت دیگر، دخترها کمتر از پسرها خطرات اخلاقى را پذیرا مى شوند و پسرها بیش از دخترها پرخاشگرند. دخترها از توانمندى کلامى بیشترى برخوردارند و به همین سبب بیشتر روى ارتباط‌هاى کلامى تاکید مى کنند. اما پسرها به ارتباط‌هاى غیرکلامى توجه دارند و در مقایسه با دخترها کمتر مى توانند احساسات خود را به زبان آورند و نمى توانند بسرعت دخترها واکنش کلامى نشان دهند. از این‌رو در جریان فرآیند یادگیرى مى بینیم دخترها در حال یادگیرى از کلمات استفاده مى کنند، اما پسرها اغلب در سکوت درس مى خوانند. پسرها در مجموع به مراتب کمتر حرف مى زنند، حال آن که در میان دختران چنین چیزى نیست.

پسرها و به طور کلى جنس مذکر در بخش‌هایى از مغز سمت راست خود با پیشرفت‌هاى بیشترى روبه‌رو مى شوند. در نتیجه این رشد توانایى هاى فضایى مانند اندازه‌گیرى، طراحى هاى مکانیکى و خواندن نقشه و جغرافى براى آنها ساده‌تر است.

تفاوت‌هاى کارکردى

طرز استفاده مغز از سلول‌ها و فعالیت خون در ۲ جنس مذکر و مونث باهم تفاوت‌‌هاى عمده‌اى دارد. تحقیقات نشان داده است مغز زنان در حالت استراحت به اندازه مغز مردان در حال کار فعال است. مغز زنان که هرگز در حالت آرامش قرار نمى گیرد، امتیازات یادگیرى بیشترى دارد. از آنجا که مغز مردها (پسرها)‌ در بسیارى از شرایط به اندازه مغز زن‌ها فعال نیست، به سرعت بیشترى تحت تاثیر تحریک کلافه مى شود. عملکرد جنس مذکر در زمینه‌هاى فضایى و استدلال‌هاى مجرد قوى تر است و این مسائل را بهتر درک مى کنند، اما مغز دخترها بیشتر نسبت به اطلاعات حسى پاسخ مى ‌دهد.

بسیارى از آموزگاران به این نتیجه رسیده‌اند که توانایى هاى شنیدارى زنان و دختران بیشتر از پسرهاست. به عبارت دیگر زن‌ها بهتر مى شنوند. به همین سبب بهتر است پسرها در ردیف‌هاى جلوى کلاس بنشینند.

زن‌ها و مردها حتى اشیا را به گونه‌هاى متفاوتى مى بینند. جنس مونث در تاریکى به مراتب بهتر از جنس مذکر مى بیند؛ ولى در نور روشن، مردها بهتر مى بینند.

اما تفاوت دانش‌آموزان دختر و پسر تنها در دیدن و شنیدن آنها خلاصه نمى شود. زن‌ها نسبت به درد واکنش سریع و حاد نشان مى دهند، اما مقاومت آنها در برابر ناراحتى ‌هاى بلندمدت بیشتر است.

از سوى دیگر زن و مرد در زمینه ذائقه و حس چشایى نیز با هم تفاوت‌هایى دارند. روى هم رفته زن‌ها نسبت به طعم تلخ حساسیت بیشترى دارند و طعم شیرین را ترجیح مى دهند. مردها طعم شور را بیشتر دوست دارند. بینى و حس چشایى زن‌ها حساس‌تر از مردهاست.

در زمینه حافظه هم تفاوت‌هاى قابل ملاحظه‌اى میان زن و مرد هست. دخترها به طور کوتاه مدت مى توانند اطلاعات بیشترى را در حافظه خود نگه دارند، اما پسرها اگر موضوعى برایشان جالب باشد، آن را بهتر در حافظه خود حفظ مى کنند.

تفاوت‌هاى پردازش عواطف و احساسات

شاید کم‌ترین زمینه‌اى که درباره تفاوت‌هاى مغزى ثبت شده است، پردازش‌هاى عاطفى است. عقیده بر این است که پردازش‌هاى عاطفى براى یادگیرى آنقدر هم مهم نیست و این در حالى است که بررسى ها درباره مغز به ما نشان مى دهد این مساله اهمیت فراوانى دارد. مغز دخترها محرک‌‌‌هاى عاطفى و احساسى بیشترى را از طریق حواس بیشتر پردازش مى کند و این کار را کامل‌تر از مغز پسرها انجام مى دهد. گاه پسرها براى پردازش‌هاى عاطفى به ساعت‌ها وقت احتیاج دارند. به همین سبب پسرها در زمینه‌هاى عاطفى شکستنى تر هستند. پسرى که صبح در منزلش با بحرانى روبه‌رو شده است، در مقایسه با خواهر خود با کورتیزول بیشترى به مدرسه وارد مى شود و همان‌طور که مى دانیم کورتیزول هورمون استرس است. این پسر ممکن است تمام مدت صبح را کلافه باشد، اما خواهرش برخورد راحت‌ترى دارد و حتى مى تواند مشکلش را با دیگران در میان بگذارد.

تفاوت‌هاى هورمونى

گرچه زن‌ها و مردها و به طور کلى دو جنس مونث و مذکر تمام هورمون‌هاى انسانى را دارند، میزان این هورمون‌ها در ۲ جنس زن و مرد تغییر مى کند. هورمون استروژن و پروژسترون در زن‌ها و هورمون تستوسترون در مردها حالت غالب دارند. براى مثال پروژسترون هورمون رشد زن‌هاست که در آنها پیوندجویى را تقویت مى کند. تستوسترون هورمون مردانه است که میل جنسى، تهاجم و پرخاشگرى را در آنها سبب مى شود. دخترها به دنبال پیوندهاى اجتماعى هستند و بیشتر تساوى طلبند و حال آن که پسرها در صحنه‌هاى اجتماعى براى تفوق و برترى تلاش مى کنند. این تغییرات هورمونى مى تواند روى کیفیت یادگیرى دخترها و پسرها تاثیر بگذارد.

زن‌ها و مردها حتى اشیا را به گونه‌هاى متفاوتى مى بینند. جنس مونث در تاریکى به مراتب بهتر از جنس مذکر مى بیند؛ ولى در نور روشن، مردها بهتر مى بینندبراى مثال وقتى استروژن دخترها زیاد باشد، نمرات درسى آنها در امتحانات و تست‌ها بیشتر مى شود و زمانى که تستوسترون پسرها بالا باشد، آنها در تست‌هاى ریاضى نمرات بیشترى مى گیرند اما نمرات آزمون‌هاى کلامى آنها کاهش مى یابد.

تفاوت‌هاى مغزى و عملکرد تحصیلى

بررسى ها نشان داد‌ه‌اند اغلب اشکالات و ناراحتى بچه‌ها در مدارس ناشى از بى تفاوتى و در نظر نگرفتن تفاوت‌هاى جنسیتى است. در عملکرد تحصیلى دو جنس، دخترها بیشتر درس مى خوانند، نمرات بهترى هم مى گیرند و در کلاس هم ساکت‌تر هستند. از سوى دیگر پسرها نمرات بدترى مى گیرند و بیشتر سر و صدا مى کنند و حرف مى زنند. بار دیگر این طبیعت کلى دو جنس مونث و مذکر است. پسرها تکانه‌اى تر هستند و دخترها ساکت‌تر، پسرها اصولا سرکلاس درس پر سر و صداتر هستند و دخترها ساکت‌تر. دخترها ملاحظه‌کارتر هستند و پسرها پر سر و صداتر، پرخاشگرتر و رقابت‌آمیز. به خصوص هنگام بلوغ جنسى و در نوجوانى، دخترها و پسرها سرکلاس درس بیشتر تحت‌تاثیر هورمون‌هاى خود با هم متفاوت مى شوند. وقتى به لحاظ عصب‌شناختى به تسلط دخترها در بعضى از جنبه‌هاى خواندن و نوشتن و به تسلط پسرها در برخى از جنبه‌هاى ریاضیات و علوم نگاه مى کنیم به این نتیجه مى رسیم که مغز دخترها و پسرها حالت على دارد. با آن که تلاش شده است نقطه ضعف دخترها در ریاضیات و علوم برطرف شود، هنوز در حد عالى مى بینیم که پسرها در ریاضیات و فیزیک جلوتر از دخترها هستند.

استفاده از فضا و حرکت در یادگیرى

پسرها در یادگیرى و بخصوص در سنین جوان‌تر، بیشتر از فضا استفاده مى کنند. وقتى پسر و دخترى به اتفاق سر میزى مى نشینند تا درس بخوانند یا بازى کنند، پسر پس از دقایقى فضاى بیشترى از میز را به خود اختصاص مى دهد. پسرها هنگام یادگیرى از فضاى فیزیکى بیشترى استفاده مى کنند. بسیارى از آموزگاران به این مساله بى توجه بوده و پسرها را بى ادب، بى نزاکت و ناتوان در کنترل معرفى مى کنند در حالى که این طور نیست. دخترها هنگام یادگیرى نیازى به این که به اطراف حرکت کنند یا جابه‌جا شوند ندارند، اما پسرها با حرکت کردن و جابه‌جا شدن نه‌تنها مغز خود را تحریک مى کنند، بلکه رفتارهاى تکانه‌اى خود را کنترل مى نمایند. حرکت در محیط‌هاى بسته در زمره طبیعت پسرهاست. وقتى پسرها تکان مى خورند، مغزشان فعال‌تر مى شود، احساس راحتى بیشترى مى کنند و مزاحم دیگران هم نمى شوند.

اختلال‌هاى روانى و رفتارى

بررسى هاى جدید در زمینه مغز نشان مى هد مغز پسرها و دخترها هر دو آسیب‌پذیر هستند که شرایط هورمونى و شیمایى بدن در این خصوص نقش مهمى ایفا مى کنند. پسرها سیکل عادت ماهانه را تجربه نمى کنند و تحت تاثیر غلبه استروژن و پروژ سترون نیستند و در نتیجه به اندازه دخترها با اختلالات رفتارى مواجه نمى شوند. از سوى دیگر دخترها بیش از پسرها سروتونین تولید مى کنند و از این رو با احتمال کمترى با اختلال بیش‌فعالى روبه‌رو مى شوند. دخترها با افسردگى بیشترى مواجه مى شوند. پسرها هم در زمینه مصرف الکل و استعمال مواد مخدر دشوارى هاى بیشترى دارند.

در آخر…

نمى توان گفت که جنسیتى برتر و جنسیتى ضعیف‌تر است. در زمینه‌هایى پسرها از دخترها برترند و در زمینه‌هایى هم برترى به دخترها مى رسد. تفاوت‌هاى موجود در طرز متفاوت یادگیرى و هوش‌هاى متفاوت پسران و دختران دلیل خوبى است تا آموزگاران به این نتیجه برسند که پسرها و دخترها به دو طرز متفاوت یاد مى گیرند. گرچه تلاش براى آرام کردن پسرها و توجه کردن به دخترها در کلاس ضرورى است، هدف غایى در کلاس نباید این باشد که کارى کنیم تا دخترها و پسرها به یک اندازه بلند حرف بزنند، به یک اندازه پرخاشگر باشند و به یک اندازه دنبال سلطه و کنترل بگردند. بهتر این است که با دخترها مثل دختر و با پسرها مثل پسر برخورد شود و همیشه به یاد داشته باشیم که چگونه تفاوت‌هاى طبیعى میان پسران و دختران روى فرآیند یادگیرى تاثیر مى گذارند.

منبع: روزنامه جام جم؛ معصومه اسدى