دوازده فاطمه از تبار عترت

بررسى و شرح زندگى بانوى بزرگ اسلام حضرت صديقه طاهره (عليها السلام) موضوعى است كه فقط از عهده اولياي خاصّ خداوند بر مى آيد؛ زيرا او بانوى گرانقدرى است كه به گفته امام راحل قدس سره: «از معجزات تاريخ و افتخارات عالم وجود است، زنى كه در حجره اى كوچك و محقر، انسانهايى تربيت كرد كه نورشان از بسيط خاكى تا آن سوى افلاك و از عالم مُلْك تا ملكوت اعلى مى درخشد.»(1) و محيط آن روزگار شايستگي او را نداشته است. تاكنون كتابهاى زيادى در شأن، منزلت و تاريخ زندگى وى نوشته شده است. لحظه، لحظه هاى زندگانى سيده زنان عالم، عظمت دارد. تمامى انسانها بر عظمت او، به چشم تحير مي نگرند؛ حتى نامهاى آن عزيز بزرگوار به اندازه عظمت همه دنيا عظمت دارد؛ خاندان قريش و همه اهل بيت (عليهم السلام )نام او را براى دختران خود برمى گزيدند. در اين نوشتار مختصر به نامهاى فاطمه در ميان اهل بيت (عليهم السلام) گذري كوتاه شده است.

فواطم منسوب به اهل بيت (عليهم السلام)

1. مادر جدّ اعلاى حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم)، او همسر كلاب، جدّ پنجم حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم) است و داراى دو فرزند به نامهاى زهره و قصى بود.(2)

2. مادر بزرگ حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم )و همسر حضرت عبدالمطلب.

او دختر عمرو المخزوميه و داراى دو فرزند به نامهاى عبدالله و ابوطالب، بوده است.(3)

3. مادر حضرت على (عليه السلام)؛ فاطمه بنت اسد.

حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم) او را مادر خطاب مى كرد. او پشت و پناه و حامى مهمّ پيامبر(صلي الله عليه وآله وسلم) بود. وى اوّلين و آخرين زني است كه در كعبه، فرزندش را به دنيا آورد و دومين زنى است كه اسلام آورد. او مادر امام على عليه السلام و از اوّلين زنان مهاجر به مدينه است. اين بانوى ارزشمند آن قدر به رسول گرامي اسلام صلى الله عليه وآله وسلم خدمت كرد كه آن حضرت موقع وفاتش كنار قبر او ايستاد و گفت:

مادرم! خدا تورا رحمت كند! تو نسبت به من مادري مهربان بودي!(4)

خدايا! اى كسى كه زندگى و مرگ به دست تو است و هرگز نمى ميري! مادرم، فاطمه را بيامرز. خدايا! حجتش را به او تلقين كن و خانه آخرتش را وسعت ببخش، به حقّ پيامبر، محمد و ساير پيامبران! چرا كه تو ارحم الراحميني.(5) درود و رحمت خدا بر او باد!

ابوذر گفت: او اوّلين زن هاشمى است كه در بني هاشم به دنيا آمد.(6)

4. دختر رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم).

او يگانه بانوى زنان عالم، و همسر حضرت علي عليه السلام است. او كوثر است. آن حضرت منشأ خيرها و نيكي ها است و ارزش و عظمت او تمام عظمتها را تحت الشعاع قرار مى دهد. آيات مباركه تطهير، مباهله و… در شأن آن حضرت نازل شد و رسول گرامى اسلام در باره اش فرمود:

«انّ الله يرضى لرضا فاطمه و يغضب لغضب فاطمة»؛ رضايت خداوند در گرو رضايت اوست و خشم خداوند در گرو خشم اوست.»

اوّلين و آخرين بانوى ارزشمندي است كه در شأن او گفته شد: «لولا فاطمه ما خلقتُكما».(7)

او فاطمه ناميده شد، «لانّ الخلق فطموا عن معرفتها». به فرموده امام صادق عليه السلام (8) كسى را ياري شناخت اوج مقام حضرتش نيست.

امام حسن و امام حسين (عليهما السلام) را فرزندان فواطم مى گفتند؛ زيرا نام مادر، مادر پدر و مادر جدّه آنها (حضرت خديجه) و مادر پدر رسول اكرم (صلى الله عليه وآله وسلم)، فاطمه بود.

5. دختر امام حسن مجتبى (عليه السلام).

اين بانوى بزرگوار همسر امام سجاد(عليه السلام)، مادر امام محمد باقر(عليه السلام) و كنيه اش امّ عبدالله بود؛ لذا امام باقر(عليه السلام) از دو طرف (پدر و مادر) هاشمي، علوى و فاطمى بود؛ امام صادق (عليه السلام) در باره اش فرمود: «او از زنهاي با ايمان، پرهيزگار و نيكوكار بود.»(9)

6. دختر امام حسين (عليه السلام) و مادر انقلابيون مبارز.

فاطمه صغرى دختر بزرگ امام حسين (عليه السلام) است و بعد از جدّه اش حضرت زهرا(عليها السلام)، عابدترين زنها بود. امام حسين (عليه السلام) در باره او فرمود: «دين داري فاطمه چنان بود كه شبها را با نماز به سر مى برد، روزها را روزه مي داشت و امانت دار امامت بود.»

مرحوم كلينى از ابى جارود آورده است: امام باقر(عليه السلام) فرمود: چون هنگام شهادت امام حسين (عليه السلام) فرا رسيد، وصيتش را كه در كتابى پيچيده بود، در حضور مردم به فاطمه داد. پس چون امر شهادت حسين (عليه السلام )بدانجا كه مقدّر بود، رسيد؛ فاطمه آن وصيت را به على بن حسين (عليهما السلام) داد…(10)

او در كربلا، كوفه و شام در كاروان اهل بيت(عليهم السلام) حضور داشت و در مراحل مختلف، پيام رسان كربلا بود. او مادر محمد نفس زكيه و ابراهيم بن عبدالله و ساير مبارزانى است كه عليه بنى اميه و بنى عباس قيام كردند.(11)

7. يكى از دختران امام چهارم (عليه السلام)،

فاطمه نام داشت كه مادرش امّ ولد بوده است.(12)

8. مادر گرامى امام صادق (عليه السلام)، معروف به «امّ فروه».

وى دختر قاسم بن محمد بن ابى بكر كه از پرهيزگارترين زنان عصر خود بود. او از امام سجاد(عليه السلام) احاديثى هم نقل فرموده است.

9. همسر امام صادق (عليه السلام) و دختر حسين بن على بن حسين (عليهم السلام)

ثمره ازدواج امام (عليه السلام) با او، سه فرزند به نامهاى اسماعيل، عبدالله و امّ فروه بود. سلاطين فاطميه كه در ديار مغرب سلطنت داشتند، از اولاد اسماعيل هستند. اسماعيل قبل از امام صادق (عليه السلام) از دنيا رفت.(13)

10. دختر امام صادق (عليه السلام).

نام مادر، همسر و دختر امام ششم (عليه السلام) فاطمه بود و اين، گواه بر اهميت نام فاطمه است.

11. دختر امام رضا(عليه السلام).

وى جزو راويان احاديث است. يك نمونه از احاديثى كه از او رسيده است: «عن فاطمةبنت الرضا عن ابيها عن جعفر بن محمد عن ابيه و عمه زيد بن على بن ابيطالب عن ابيه و عمه على بن ابيطالب عن النبى (عليهم السلام) قال من كف غضبه كف الله عنه عذابه و من حسن خلقه بلغه الله درجة الصائم القائم.(14)

12. دختران امام كاظم (عليه السلام).

امام كاظم (عليه السلام) چهار دختر به نام فاطمه داشت كه به نامهاى فاطمه كبري، فاطمه صغري، فاطمه وسطى و فاطمه اُخرى مشهور بودند. فاطمه معصومه (عليها السلام ) بزرگ ترين آنها يعنى فاطمه كبراست.(15)

اين بانوى بزرگوار، كريمه اهل بيت و دختر گرامى امام موسى بن جعفرعليه السلام و خواهر بزرگوار هشتمين امام شيعيان، حضرت على بن موسى الرضاعليه السلام است و امروز مرقد مطهرش مركز آمال و آرزوهاى شيعيان جهان است. آن حضرت در اوّل ذيقعده سال 183 ه .ق. در مدينه متولد شد و به خانه پر نور امام هفتم (عليه السلام) نورانيت ديگرى بخشيد. هفده سال در منزل پدر، راه كمال و پيشرفت را پيمود به حدّى كه در زهد و تقوا و عبادت و عصمت در ميان فرزندان دخترى امام بي همتا و بى نظير بود. او علاقه شديدى به برادر گرامي خود، امام هشتم عليه السلام داشت. لذا يك سال كه از دورى برادر گذشت، به قصد ديدار آن حضرت حركت كرد و با تحمل مشقّات زياد، سفر را آغاز نمود.

موقعى كه به ساوه رسيد، بيمار شد و لذا از قم سؤال كرد. (قم در همان زمان نيز مركز تشيع بود و محلّ توجه ائمه (عليهم السلام). گفتند: قم در ده فرسخى است. دستور داد با همان وضع او را به قم برسانند. قبيله اى در قم بود به نام «خزرج» كه همه از دوستان و پيروان اهل بيت (عليهم السلام)بودند. آنها به محض اطلاع، به استقبال حضرتش شتافتند و با شكوه فراوانى او را به قم آوردند. آن حضرت 17 روز ميهمان مردم قم بود و به علت بيماري، در همان جا از دنيا رفت و در زمينى كه متعلق به ميزبان بود، به خاك سپرده شد؛ يعنى همين مكانى كه الآن مرقد شريفش قرار داد….(16)

فضيلت و مقام آن حضرت

اگرچه قم اوّلين پايگاه تشيع در ايران بوده است؛ ولى با حضور اين بانوى گرامى ارزش بيشتري يافت و اعتبار و امتياز فوق العاده اى كسب نمود. به يمْن قدوم آن حضرت، قم مركز اهل بيت (عليهم السلام) و پايگاه علم و فضيلت و تقوا گرديد و شهرت جهانى امروز آن، تا حدّ زيادى مرهون اين مرقد نورانى و شريف است.

1. امام هشتم (عليه السلام) به شخصى به نام سعد اشعرى فرمود: قبرى از ما پيش شماست. عرض كرد: فدايت شوم، قبر فاطمه دختر موسى (عليه السلام) است؟ فرمود: آري! هركس او را زيارت كند در حالى كه به حقّ او آشنا باشد، براى او بهشت است.(17)

2. امام رضا(عليه السلام) مى فرمايد: «من زار المعصومة بقم كمن زارني؛ هركس معصومه را در قم زيارت كند، مثل اين است كه مرا زيارت كرده است.»(18)

همه از فاطمه زهرايند

نام فاطمه در ميان بنى هاشم از يك منزلت خاصى برخوردار بوده است. امامان معصوم عليهم السلام و منسوبين به آن بزرگواران سعى داشتند نام گرامى آن حضرت را هميشه زنده نگه دارند و اين شايد نمونه اى از خير كثير عنايت شده الهى باشد كه حتى نام مباركش اين چنين تجلّي دارد و همه جا نامش مى درخشد و شيعه نيز افتخارش اين است كه از دوستداران فاطمه (عليها السلام) است.

خليل صنعتگر

«يا فاطمة اشفعى لى فى الجنّة»

پاورقي ها:
1. جلوه هاى رفتارى حضرت زهرا(س)،مقدمه كتاب.
2. فروغ ابديت، ج 1، ص 84.
3. رياحين الشريعه، ج 5، ص 13.
4 و 5. زنان قهرمان، احمد بهشتي، ج 1، ص 36.
6. سيره ابن هشام، ج 2، ص 152.
7. مجله كوثر، شماره 42، شهريور 79، ص 9.
8. پيشواى پنجم امام محمدباقر(ع)، ص 3، انتشارات در راه حق.
9. اصول كافي، ج 2، ص 76.
10. فاطمه دختر امام حسين(ع)، على محمد على دخيل، ترجمه آيينه وند، ص 71.
11. منتهى الآمال، ج 2، ص 44.
12. رياحين الشريعه، ج 5، ص 29.
13 و 14. رياحين الشريعه، ج 8، ص 30.
15. زندگانى امام هفتم، عقيقي بخشايشي، ص 143.
16. زنان قهرمان، ج 2، ص 120.
17. حضرت معصومه فاطمه دوم، محمدمهدى اشتهاردي، ص 141.
18. همان، ص 145.
منبع :فرهنگ کوثر شماره 53