ده بار دوستت دارم

 پروين نظرى نژاد

راه حل‌هاى مناسبى براى كم كردن اختلاف خواهر و برادر

معمولا خواهر و برادرهاى بزرگتر درباره اين كه كودك تازه چقدر بامزه خواهد بود افكار جالبى دارند اكثر والدين نيز نظرات رمانتيك و آرمانى درباره اين كه كودكانشان چه لحظات زيبايى را با هم سپرى خواهند كرد در ذهن مى پرورانند. آنها مي‌انديشند كودكانشان بهترين دوستان يكديگر خواهند شد.

ولي حقيقت اين است كه خواهر و برادرها حداقل در سالهاى اوليه زندگى شان هميشه با همديگر خوب نخواهند بود و زمان بسياري را در حال جنگيدن و مشاجره سپرى خواهند كرد. البته اختلاف بين خواهر و برادرها طبيعى است و از تفاوت سنى شخصيت و علايق آنها ناشى مى شود ولى بدان معنا نيست كه نمى توانيد به كودكانتان كمك كنيد تا با هم پيوندهاى محكمى پيدا كنند و با همديگر خوب تر باشند.

اختلاف خواهر و برادرها 3 عامل عمده دارد : جلب توجه والدين ، دستيابي به قدرت و دستيابى به مالكيت هر يك از كودكان مي خواهند تمام توجه شما را و يا حداقل بيشتر از خواهر و برادرهايش به دست مى آورند به دست آورند معمولا يك كودك خردسال پس از به دنيا آمدن يك نوزاد جديد در خانواده به عادت هايى مثل كميدن شستش ، آب خوردن از شيشه و خيس كردن خودش بازمى گردد تا حداقل به همان ميزان كه كودك جديد توجه مى بيند به او هم توجه شود در هر گروهى سلسله مراتبى وجود دارد كودك بزرگتر در خانواده مي كوشد به دليل جثه سن و زودتر به دنيا آمدن قدرت خود را حفظ كند در حالي كه خواهر و برادرهاى كوچكتر براى به دست آوردن چنين موقعيتي باريك تر بودن ، ورزشكار شدن ، زيباتر بودن ، يا هر مزيت ديگرى كه بتوانند به دست بياورند با بزرگترها رقابت كنند زماني كه بيش از دو كودك باشند اتحادهايى به وجود مى آيد ؛ مثلا بزرگترين و كوچكترين با همديگر متحد مى شوند يا اينكه پسرها عليه دخترها با همديگر متحد مى شوند.

جنگيدن بر سر اموال يا دوستان اغلب تلاشى براى جلب محبت و تصديق والدين است و ممكن است بازتاب جنگ قدرت در خانواده (بين پدر و مادر) نيز باشد.

جمله « مال منه» آغازگرى آشنا براى دعواهاست، شما نمى توانيد اختلاف خواهر و برادرها را ريشه كن كنيد بلكه مى توانيد يك ارتباط سالم بين خواهر و برادرها ايجاد كنيد و بكوشيد آشفتگى را در يك حد قابل تحمل نگه داريد.

حل اگر مى خواهيد اختلافات بين خواهر و برادرها تا اندازه اي برطرف بشود به راه حل هاى مناسب ذيل توجه فرماييد:

تازه واردهاى خانه

اگر تنها يك فرزند داريد اين كودك مركز توجه به شما خواهد بود و شما نقطه اصلى تمركز در دنياى او خواهيد بود (حداقل براي 3 سال اول زندگي) با آمدن كودك جديدى به خانواده زندگي كودك قبلى تغيير خواهد كرد و بايد به او كمك كنيد تا براى پذيرفتن عضو جديدى از خانواده آماده شود. به طور كلى هر چه فاصله سنى بين خواهر و برادرها كمتر باشد اين دوره انتقالى مشكل تر خواهد بود. اگر فاصله آنها 3 سال يا بيشتر باشد، كودك برگتر كاملا متكى به خود شده در فعاليت هاى خارج از خانه جا افتاده است . او با كودكان ديگر بازى مى كند و با همسالانش ارتباطاتى برقرار كرده است. ولى بين كودك هر چه باشد دنيايش با آمدن كودك جديد زير و رو خواهد شد.

درباره كودك جديد با فرزندان صحبت كنيد تا حد ممكن كودكتان را در پذيرفتن نوزاد جديد شكرت دهيد تا هر دو در تجربه به انتظار براى به دنيا آمدن او شريك باشند بگذاريد به ضربان قلب نوازاد گوش دهد در تزيين اتاق كودك كمك كند و يا تصاويرى را به گهواره بچسباند . بگذاريد كودكان در انجام كارهاى نوزاد كمك كنند خواهر و برادرها حداقل در چند هفته اول مشتاق خواهند بود كه در كارهاى نوزاد كمك كنند. بگذاريد زير نظر شما آنچه از دستشان بر مى آيد انجام دهند. اين كار باعث خواهد شد كه بين آنها پيوندى صميمى برقرار شود. از سويى ديگر كودك بزرگتر را تبديل به يك خدمتكار نكنيد . زمانى را نيز به كودك  بزرگتر اختصاص دهيد. كودكان مي انديشند كه شما هميشه به نوزاد مى پردازيد و اين مساله باعث خواهد شد كه آنها حسود شوند با اين كه نسبت به شما يا نوزاد احساس عصبانيت كنند و آنها خواهند كوشيد با تمايش دادن كامل خودشان يا حتى بازگشت به رفتارهاى نوزادانه توجه شما را به سوى خود جلب كنند.

بكوشيد كه هر روز توجه ويژه اى به هر كدام از كودكان خود نشان دهيد ترتيبي بدهيد كه شما و كودك يا كودكان بزرگتر ساعتهايى را با هم بدون حضور نوزاد سپرى كنيد.

كودكان را با هم مقايسه نكنيد

بعضي مقايسه ها اجتناب ناپذير هستند. اگرشما آنها را نگوييد خاله يا عموى كودك آنها را خواهند گفت با اين كه خود كودكان تفاوت ها را در خواهند يافت. ولى به ياد بسپاريد  هنگامي كه مى خواهيد بامقايسه بين كودكان آنها را كنترل كنيد يا به آنها انگيزه بدهيد. اين كار براى آنها مضر خواهد بود. كودكى كه فكر مى كند بخوبى كودكان ديگر نيست نه تنها انگيزه اى براى تلاش بيشتر ندارد، بلكه احساس مي كند كه ديگر كارى از او ساخته نيست. مقايسه باعث تشديد اختلافات و افزوادن جنگهاى درون خانوادگى مى شوند. بكوشيد تا هر كدام از كودكانتان را به عنوان يك فرد جداگانه محك بزنيد و از وجود آنها لذت ببريد. به آنها كمك كنيد تا با يافتن نقاط قوتشان بر ضعفهايشان غلبه كنند. در عوض تحسين كنيد . تحسين هنگامي كه صحيح از آن استفاده شود و روشى آشكار براى مقايسه بين كودكان نباشد مى تواند يك انگيزه دهنده عالى باشد. اگر به امير بگوييد كارش را خوب انجام داده است كودك بدون ايك كه احساس تحقير كند. مطلب را مى گيرد. مثلا بگوييد « امير ، خيلى خوشم اومد كه تا از مدرسه اومدى شروع كردي مشقاتو نوشتى وقتى تموم كردى بريم با هم توپ بازي كنيم». تمام پيشرفت ها را اعلام كنيد . هر كارى را كه هر يك از كودكان انجامى مى دهند مورد توجه قرار دهيد و بگذاريد كودكان با يكديگر احساس راحتى كنند به همديگر افتخار كنند. گفتار اشتباه « چرا مثل برادرت خوب نمى شينى ؟  ببين چه خوبه؟ يا خواهرت تمام نمره هاش بيسته ، چرا بيشتر درس نمي خوني؟ « گفتار صحيح» نمره ات واقعاً داره خوب مى شه.

به كودكان بياموزيد كه به حل و رفع اختلاف ها بپردازند

قوانين كافى نيستند . كودكان بايد توانايى اجرا داشته باشند. الگو باشيد. والدين بهترين معلمان فرزندان خود هستند زيرا كودكان به احتمال زياد به طور ناخودآگاه از آنها تقليد مى كنند. بنابر اين به مهارت هاى حل و رفع اختلاف خودتان نگاه كنيد و اطمينان يابيد كه خودتان الگويى مناسب براى آنچه از كودكتان انتظار داريد هستيد جلسات خانوادگى ترتيب دهيد.

زماني كه مشكلات حقيقى به وجود آمدند همه را جمع كنيد (ولى نه براى شكايت كردن) تا براى اختلاف ها راه حل هايى بيابيد. از نقش بازى كردن استفاده كنيد با هر كودك به طور جداگانه مساله اختلاف را مورد بحث قرار دهيد و با ايفاى نقش راه حال ها را نمايش دهيد. تا زمانى كه راهبردهاى تصويب شده براى حل و رفع اختلاف روشن نشده اند به اين كار ادامه دهيد.

همكاري را تقويت كنيد

هدف شما بايد بر آن باشد كه زمانهاى خوب بودن كودكانتان را دريابيد و آنها را براى دوستى با يكديگر تحسين كنيد. عقب نشينى نكنيد و در عين حال هيچ مداخله اي هم نكنيد، نبايد درست هنگامى كه دعوا شروع شد وارد مهلكه بشويد و شروع به انتقاد كردن و بايد و نبايد گفتن بكنيد. هميشه ميانجى نباشيد. بگذاريد كودكان ياد بگيرند كه چطور به حل و رفع اخلاف هايشان بپردازند از ناديده گرفتن سنجيده استفاده كنيد. به طور كلى دعواهاى جزيى را ناديده بگيريد زيرا اغلب كودكان مى خواهند با پرداختن به آن جلب توجه كنند از دعوا بيرون بكشيد و يا حتى از اتاق بيرون برويد بعدا در صورت لزوم درباره مشكل صحبت كنيد.

به كودكان مسؤوليت بدهيد. زمانى كه كودكان از شما مى خواهند به حل و رفع اختلاف بپردازيد به آنها فرصتى بدهيد تا به تنهايي راه حلى پيدا كنند مثلا اگر امير مى گويد مامان مريم نمى ذاره با مدادش نقاشى كنم « چنين پاسخ دهيد» فكر مي كنى چه كارى مى تونى بكني؟ به اين ترتيب به كودك فرصت مى دهيد روشهاى ديگرى را كه هنگام نقش بازى كردن با همديگر تمرين مى كرديد به كار گيرد.

درباره جنگيدن از محروميت موقت استفاده كنيد

اگر همه راهها را امتحان كرده ايد ولى هنوز جنگ و مشاجره ادامه دارد از روش (يك ، دو ، سه، تنبيه) استفاده كنيد سعى نكنيد قضاوت كنيد و حكم برانيد و مقصر را پيدا كنيد.  اگر آنها نتوانستند اختلافاتشان را حل و رفع كنند بايد همه شان به يك صورت تنبيه شوند. آنها را از يكديگر و يا بودن در آن موقعيت خاص جدا كنيد. خواهر و برادرانى را كه با يكديگر دعوا كرده اند به طور موقت از بودن با همديگر محروم كنيد و يا اين كه از جايي كه دعوا در آن اتفاق افتاده است. بيرون ببريد . اگر مى بينيد كه كودكان چند دقيقه است با همديگر دعوا مى كنند شما با اعلام شماره يك فرصتى به آنها بدهيد تا راه حلى پيدا كنند ولى وقتى مى بينيد جنجال هنوز ادامه دارد يا اين كه آنها مى كوشند كمك شما را به دست بياورند. آن گاه شماره دو را اعلام كنيد و بگوييد اگر نتوانيد خودتان اين مشكل را حل كنيد شماره 3 اعلام خواهد شد. اگر هنوز جنگ ادامه دارد شماره  3 يعني زنگ پايان اعلام مى شود و آنها حق با هم بودن را ندارند. بلافاصله شماره 3 را اعلام كنيد . رفتارهاى ناپذيرفته نيازمند پيامدهايي بلافاصله هستند.

از تصحيح بيش از حد استفاده كنيد

اين راه حل را براى زمانى نگه داريد كه راه حل هاى ديگر موثر واقع نيفتاده اند. تقصير كاران را بيش از حد تصحيح كنيد اگر خودتان ديده ايد كه كودكى به عمد اسباب بازي خواهرش را شكست قانون زير را عنوان كنيد كودكى كه اسباب بازي يكى ديگه رو بشكند بايد به جاش دو تا از او بخره . اگر پول نداشته باشد بايد يكى از اسباب بازى هاى خودش را بدهد. براى اسم گذاشتن روى يكديگر از تصحيح بيش از حد استفاده كنيد. نتيجه طبيعى آن مى تواند 10 بار گفتن جمله هاى خوشايند به يكديگر و 10 بار نوشتن آنها باشد.

منبع : روزنامه جام جم 4/6/83