دلايل عدل خداوند

دلایل عدل خداوند

دلایل عدل خدا را تشریح کنید ؟

پاسخ:

همانطور که می‏دانید خداوند جهان را موزون و متعادل بوجود آورده است و دلیل متعادل و موزون بودن آن این است که اگر موزون ومتعادل نبود نظم و جریان معین و مشخصی نداشت و شکی نیست که از نظر نظام عالم، و از نظر تناسب در مجموعه‏ئ ساختمان جهان، وجود آنچه هست ضروری و لازم است و عدالت به معنای تناسب و توازن از شئون حکیم بودن و علیم بودن خداوند است. خداوند علیم و حکیم به مقتضای علم و حکمت خود می‏دادند که برای ساختمان هر چیزی، از هر چیز چه اندازه لازم و ضروری است و همان اندازه در آن قرار می‏دهد.

یکی دیگر از دلایل عدالت خداوند، رعایت حقوق افراد و عطا کردن به هر ذی حق است؛ رعایت استحقاق در افاضه ‏ئ وجود و رحمت به آنچه امکان وجود یا کمال را دارد. لازم به ذکر است که موجودات در نظام هستی از نظر قابلیتها و امکان فیض‏گیری از مبدا هستی با یکدیگر متفاوتند. هر موجودی در هر مرتبه‏ای هست از نظر قابلیت استفاضه استحقاق خاص خود را دارد. ذات مقدس حق که کمال و خیر مطلق و فیاض علی الاطلاق است به هر موجودی آنچه را که برای او محکی است از وجود و کمال اعطا می‏کند. عدل الهی در نظام تکوین یعنی هر موجودی هر درجه از وجود و کمال وجود که استحقاق و امکان آن را دارد دریافت می‏کند و ظلم؛ یعنی، منع فیض و امساک جود از وجودی که استحقاق دارد.

از نظر حکما الهی صفت عدل خدا آنچنانکه لایق ذات پروردگار است و بعنوان یک صفت کمال برای خدا اثبات می‏شود و ظلم که نقص است از او سلب می‏گردد.و نیز حکما معتقدند که هیچ موجودی برای خدا حقی پیدا نمی‏کند که دادن آن انجام وظیفه شمرده شود وخداوند از آن جهت عادل شمرده می‏شود که به دقت تمام وظایف خود را در برابر دیگران انجام می‏دهد و عدل خداوند عین فضل و عین جود اوست.

پس عدل خدا عبارت است از اینکه خداوند فضلش را از هیچ موجودی در هر حدی که امکان تفضل برای آن موجود باشد دریغ نمی‏دارد. و این است معنی سخن امیر الموئمنین(ع) در نهج البلاغه که می‏فرماید: «حق یک طرفی نیست هر کسی که بر عهده‏ئ دیگری حق پیدا می‏کند دیگری هم بر عهده‏ئ او حقی پیدا می‏کند تنها ذات احدیت است که بر موجودات حق پیدا می‏کند و موجودات در برابر او وظیفه و مسوئلیت پیدا می‏کند اما هیچ موجودی بر او حقی پیدا نمی‏کند».

و خلاصه مرحوم ملا صدرا در باره‏ئ اثبات عدل برای خداوند می‏گوید: خدای متعال به حکم آنکه فاعل تام است و فیاضیتش واجب است افاضه و بخشش وجود یا کمال وجود می‏نماید بنحو عام و گسترده در مورد همه موجوداتی که امکان هستی یا کمال در هستی دارند بدون هیچگونه تبعیض و اساساش عدل خدا ایجاب می‏کند که هیچگونه تبعیض در میان مخلوقات در کار نباشد واگر تفاوت هست چون در ذات اشیا از نظر قابلیت و امکان استحقاق تفاوت وجود دارد.

پس اگر یکی سفید و دیگری سیاه یا زشت و زیباست. یکی سالم و دیگری علیل، یکی جماد و دیگری نبات است، همه این تفاوتها به خاطر ذاتشان است و به همان اندازه هم از جانب خدا قابلیت فیض را دارا می‏باشند. لذا قرآن می‏فرماید:

“له الملک و له الحمد والیه یرجع الامر کله” خداوند مالک الملک علی الاطلاق است شریکی در جهان ندارد.

بنا بر این هر گونه تصرف خداوند در جهان تصرف در چیزی است که از آن خود اوست پس ظلم در باره‏ئ او راه ندارد. آنچه بیان شد بعضی از دلایل اثبات عدل برای خدای باری تعالی بود

منبع: برگرفته از آثار شهید مطهری  ؛ نهاد نمایندگی ولی فقیه در دانشگاهها