علوم حدیث

فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسکری(ع)
درآمد معجم نگاری و تدوین موسوعه و مجموعه ای از کلمات هریک از پیشوایان معصوم علیهم السلام ، کاری است ضروری و سودمند و گامی ابتدایی در معرّفی فرهنگ و معارف اهل بیت علیهم السلام به شیفتگان این خاندان. آنچه تاکنون گروه حدیث پژوهشکده باقرالعلوم علیه السلام عرضه کرده (فرهنگ سخنان امام حسن، امام حسین و اما…
جايگاه و شناخت «موسوعة الامام العسكرى(ع)»
مقدّمه موسوعه كه به معناى دائرة المعارف است، در بردارنده مجموعه مطالبى است كه منسوب به امام عليه السلام بوده؛ خواه آن كه از شخص امام وارد شده و يا از ديگران پيرامون آن بيان شده باشد. در راستاى رسيدن به اين معنا، «مؤسّسه تحقيقاتى حضرت ولىّ عصر عليه السلام » گامهاى مثبتى را برداشته و اوّلين موسوعه نگا…
نقد دیدگاه های اهل سنّت درباره حدیث غدیر
در این نوشته در پی آنیم که تمامی توجیهات و عذرهای اهل سنت در نپذیرفتن حدیث غدیر به عنوان یکی از نصوص امامت و خلافت بلافصل علی(ع) را بررسی کنیم و منصفانه به قضاوت بنشینیم که آیا این حدیث چنانکه شیعه مدعی است دلیل خلافت علی(ع) است یا نه؟ در ابتدای بحث شایسته است این نکته را یادآور شویم که اگر دانشمندان…
عبد العظیم حسنی (علیه السلام) و روایات مهدویت
مقدمه در این نوشتار کوتاه روایاتی از حضرت عبدالعظیم حسنی ( علیه السلام) نقل شده است که در آن به مهدویت و مسائل مربوط به آن اشاره شده است . کوته نوشت حاضر در سه بخش می باشد: 1 - شخصیت و زیست نامه حضرت عبدالعظیم حسنی ( علیه السلام) . 2 - روایات رسیده از وی در باره امام زمان ( علیه السلام) به همراه ترجمه ف…
روایات اسلامی: نقل شفاهی یا مکتوب؟
نقد کتاب «شفاهی و مکتوب در نخستین سده‌های اسلامی» نقد کتاب «شفاهی و مکتوب در نخستین سده‌های اسلامی» روز شنبه ۲۴ آبان ماه با حضور دکتر احمد پاکتچی، عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق، دکتر نصرت نیل‌ساز، عضو هيأت علمي دانشگاه تربيت مدرس و مترجم کتاب، دکتر مسعود صادقی، استاد گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشکده …
فقه الحديث در دوره آغازين
1. گام هاي نخست از صحابه در فهم حديث بر پايه شماري از روايات، پرداختن به فقه الحديث و مشکلاتي که در راستاي فهم سخنان پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) وجود دارد، به دوره صحابه باز مي گردد؛ اگر اين روايات به عنوان مستند تاريخي قابل تکيه باشند، نشان از آن دارند که فهم برخي از عبارات حتي در عصر صحابه …
نسبت ميان فقه الحديث و تفسير قرآن
همان گونه که در ترکيب ويژه فقه الحديث - که در آن مضاف به معناي لغوي و مضاف اليه در معناي اصطلاحي خويش به کار رفته است - نيز ديده مي شود، عالمان اسلامي در طول تاريخ از دانش فقه الحديث انتظار آن را داشته اند که وظيفه متن پژوهي در حوزه مطالعات حديثي را بر دوش کشد. به بيان ديگر جايگاه فقه الحديث در حوزه ح…
آثار مکتوب در فقه الحديث
در طول سده هاي متقدم هجري، در حالي که محدثان با تثبيت شدن امر تدوين، سخت درگير اعتبار سنجي و ارزيابي استنادي احاديث بودند، جنبه هاي سندي حديث به اندازه در بوته توجه عالمان قرار گرفته بود که به شدت جنبه متن و محتوا را تحت الشعاع قرار داده بود. در ميان کساني که در طي سده هاي سوم و چهارم، به عنوان تدوين گراني د…
درآمدي بر فقه الحديث
  1- واژگان فقه و حديث 1- 1. فقه از لغت تا اصطلاح سخن گفتن درباره ي معناي ريشه فقه بسيار دشوار است؛ زيرا هم کاربرد آن در عربي پيش از قرآن و هم کاربردش در عربي پس از قرآن با ابهاماتي رو به روست. تا آنجا که به پيش از اسلام باز مي گردد، نظاير قطعي براي ماده فقه در ديگر زبان هاي سامي ديده نمي شود و آن…
نقش قرآن در اعتبار روايات
موافقت يا عدم مخالفت با قرآن در دو مقام براي اعتبار روايات موجود کارساز است: يکي، در مقام تشخيص حجيت ذاتي روايات و ديگري، در مقام ترجيح يکي از دو يا چند روايت متعارض. در هر دو مقام رواياتي در دست است که اين نقش را براي قرآن کريم بيان کرده است. 1. نقش قرآن در حجيت ذاتي روايات روايات فراواني موجود است…
تدوين غريب الحديث در سده دوم
1. ابوعبيده معمر بن مثني ابوعبيده معمر بن مثني تيمي [د حدود 210 ق]، يکي از راويان و لغت شناسان بنام در اوايل عصر عباسي است. وي از موالي تيره تيم از قريش بود و بر اساس منابع به اعتبار نياکان خاستگاهي ايراني داشت (ابوعبيد 1384ق، ج1، ص 3؛ ابن قتيبه 1960م، ص 543)، اما بايد توجه داشت که نياکان او ايراني…
انديشه‌ي هفت اقليم و ارزيابي يادکردهاي آن در احاديث
 چکيده‌ بنابر يک باور باستاني مشترک ميان اقوام گوناگون، زمين مسکون از هفت پاره‌ تـشکيل‌ شـده‌ کـه نمود آن در فرهنگ اسلامي، انديشه‌ي « هفت اقليم » بوده است. در حالي که مي‌دانيم‌ شاخصترين الگوها از هفت پاره زمـين سه الگوي ايراني، هندي و يوناني بوده است‌، بايد اذعان داشت که‌ دست‌ کـم در حد واژه، واژه‌ي…
علم حديث در دوران آل بويه (2)
[37] ابوالحسن احمد بن علي بغدادي سوراني نام: احمد نام پدر: علي کنيه و لقب: ابوالحسن اسم اشهر: بغدادي سوراني سال و محل تولد: حدود 395 ق، سوراء از سرزمين بابل سال و محل وفات: [ن.م] مذهب و شريعت: شيعه رشته ي علمي و تخصص: حديث شاگردان: ابن جرير طبري سرگذشتنامه: در سوراء يکي از مراکز شيعه در عراق…
علم حديث در دوران آل بويه (1)
 حديث در لغت به معناي تازه، جديد و نو است و در اصطلاح ديني به گفته، کارها و تقرير پيامبر يا امامان اطلاق و گاه به آن سنت گفته مي شود. خبر، مترادف حديث است. اثر معمولاً به آنچه از صحابه و تابعان روايت شده، گفته مي شود و گاه مترادف احاديث نَبَوي هم بکار مي رود. البته در اين خصوص، اقوال متفاوت است. گاه …
بررسي اسناد روايت « عرفت الله بفسخ العزائم »
چکيده: حديث « عرفت الله بِفَسخِ العَزائم و حَلّ العقود و نَقضِ الهِمَم » منقول از امام علي عليه السلام راهي متمايز از براهين فلاسفه و متکلمان در موضوع خداشناسي در اختيار حق جويان قرار مي دهد که همانا تکيه بر ربوبيت الهي و تدبير امور از ناحيه ي آن ذات مقدس است. از اين حديث گزارش هاي مختلفي با…
روش شناسي علوم حديثي
  علم الحديث علمي است که به وسيله آن اقوال، تقارير و افعال پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم) و امام (عليه السلام) شناخته مي شود. (1) و چون احاديثي که به ما رسيده شامل سخنان معصومان (عليه السلام) و نيز وسائطي که کلام ايشان را نقل مي کنند، مي باشد لذا برخي از دانشمندان علم الحديث چون عزالد…