اهل بیت علیهم السلام در آیینه شعر و ادب

وحشى بافقى
کمال الدین وحشى بافقى (متوفاى ۹۹۱ هـ  . ق) از غزل سرایان بنام سده دهم هجرى است که در زمانه شاه اسماعیل صفوى (۹۱۸ ـ ۹۳۰هـ  . ق) و شاه طهماسب صفوى (۹۳۰ ـ ۹۸۴هـ  . ق) مى زیسته ولى در هیچ منبع تاریخى، نشانه اى از حضور وى در دربار صفوى وجود ندارد، اگر چه در دیوان اشعار او دو قصیده و یک قطعه شعر را ـ که به منا…
وفائى شوشترى
حاج ملافتح اللّه (وفائى) شوشترى (متوفاى ۱۳۰۳ هـ  . ق) از علما و عرفاى بزرگ سده سیزدهم هجرى است که طبع خدا داده خود را به تمامى در مناقب و مراثى حضرات معصومین(علیهم السلام) به کار گرفته و دیوان اشعار او سرشار از شمیم ولایت آل اللّه(علیهم السلام) است و به جز دیوان اشعار وى که بارها به چاپ رسیده، این عارف د…
هلالى جُغَتایى
بدرالدین (هلالى) جغتایى (مقتول به سال ۹۳۶ هـ  . ق) از غزل سرایان چیره دست و نامدار زبان فارسى است. هلالى در استرآباد از توابع خراسان به دنیا آمد ولى چون نیاکان وى از تُرکان جُغَتایى بودند به جُغَتایى مشهور شده است۱. وى در روزگار سلطان حسین بایقُرا (۹۱۱ ـ ۸۷۳هـ  . ق) و وزیر ادیب و دانشمند او امیرعلى شیرنوا…
یغماى جندقى
میرزا ابوالحسن (یغما) جندقى (متوفاى ۱۲۷۶ هـ  . ق) از بزرگ ترین شاعران دوره قاجاریه در سده سیزدهم هجرى است. وى به سال ۱۱۹۶ هـ  . ق در روستاى خور از توابع بیابانکِ جندق به دنیا آمد. پدرش حاجى ابراهیم خان از معتبرین آن سامان به شمار مى رفت و یغما در آغاز جوانى او را از دست داد و ناگزیر شد براى امرار معاش…
شمس الاُدَباى اوّل
میرزا سیدمحمّد اصفهانى (متوفاى ۱۳۰۲ هـ  . ق) فرزند استاد المتألّهین حاج سیدرضى لاریجانى از عرفاى گرانمایه و سخنوران بلند پایه نیمه دوم سده سیزدهم هجرى است. وى به سال ۱۲۵۲ هـ  . ق در اصفهان متولد شد و چهار ساله بود که میرزا محمّدجعفر حکیم الهى وى را به تهران برد و با همت و تشویق همو بود که مقدمات عل…
جویاى تبریزى
میرزا داراب بیگ (جویا) تبریزى (متوفاى ۱۱۱۸ هـ  . ق) فرزند ملاّسامرى از غزل سرایان بنام سبک اصفهانى (هندى) در سده یازدهم و اوایل سده دوازدهم هجرى است. جویا با دو برادر خود به نام هاى: میرزاکامران «گویا» و فتحلى «مسکین» در کشمیر متولد شدند ولى چون پدر و آبا و اجداد او تبریزى بودند، به تبریزى اشتهار یافتن…
مناقب آل عبا در اشعار خواجوی کرمانی
خواجوى کرمانى کمال الدین محمّد خواجوى کرمانى (متوفاى ۷۵۳هـ  . ق) مکنّى به ابوالعطاء از غزل سرایان چیره دست و تواناى سده هشتم هجرى است که منزلت ادبى او ناشناخته باقى مانده است و ظهور سخنوران پرآوازه اى همچون شیخ اجل سعدى (متوفاى ۶۹۱هـ  . ق) و لسان الغیب حافظ شیرازى (متوفاى ۷۹۱ هـ  . ق) در سده هاى هفتم و هشتم…
چکامه نبوی در سروده های بیدل دهلوی
بیدل دهلوى مولانا ابوالمعالى عبدالقادر (بیدل) دهلوى (متوفاى ۱۱۳۳هـ  . ق) از عرفاى بلند پایه و شعراى گرانمایه و بلند آوازه نیمه اول سده دوازدهم هجرى است. این شاعر چیره دست و نازک خیال در شکار مضامین وحشى و مفاهیم رنگین و دست نیافتنى دستى به تام داشته و علم سخنورى را بر تارک قلّه هاى مرتفعى در قلمرو …
نعت اهل بیت (ع)در چکامه جویای تبریزی
جویاى تبریزى میرزا داراب بیگ (جویا) تبریزى (متوفاى ۱۱۱۸ هـ  . ق) فرزند ملاّسامرى از غزل سرایان بنام سبک اصفهانى (هندى) در سده یازدهم و اوایل سده دوازدهم هجرى است. جویا با دو برادر خود به نام هاى: میرزاکامران «گویا» و فتحلى «مسکین» در کشمیر متولد شدند ولى چون پدر و آبا و اجداد او تبریزى بودند، به تب…
چکامه نبوی در اشعار داوری شیرازی
داورى شیرازى محمّد داورى شیرازى (متوفاى ۱۲۸۳ هـ  . ق) سومین فرزند سخنور توانا وصال شیرازى (متولد ۱۱۹۷ هـ  . ق) است که به انواع هنر آراسته بوده و از خوشنویسى و نقاشى نیز بهره وافرى داشته است. داورى برادرانى ادیب و هنرمندى داشته به نام هاى: وقار (احمد)، حکیم (محمود)، فرهنگ (ابوالقاسم)، توحید (اسماعیل)…
ابیات نبوی و ولوی در اشعار بابا فغانی
بابا فغانى شیرازى بابا فغانى شیرازى (متوفاى ۹۲۵ هـ  . ق) در نیمه دوم سده نهم در شیراز به دنیا آمد. آن چه از مطالب سام میرزاى صفوى و تقى الدین اوحدى برمى آید این است که وى در آغاز نزد برادر خود به شغل کارگرى مشغول بوده و در جوانى از تخلص شعرى (سکّاکى) استفاده مى کرده ولى در دیوان او به شعرى با این تخلص …
مدائح اهل بیت در اشعار اوحدالدین على (انورى) بیوردى
انورى ابیوردى اوحدالدین على (انورى) ابیوردى(متوفاى ۵۸۵ هـ  . ق) در شمار سخنوران بزرگ زبان فارسى است و برخى او را با حکیم فردوسى (متوفاى ۴۱۶ هـ  . ق) و شیخ اجل سعدى شیرازى در شعر و ادب مقایسه کرده اند: در شعر، سه تن پیمبرانند *** قولى است که جملگى برآنند فردوسى و انورى و سعدى *** هر چند که: «لا نَبِىّ…
اشعار بلند ملا احمد نراقی در منقبت رسول الله
 احمد نراقى حاج مولى احمد نراقى (متوفاى ۱۲۴۵ هـ  . ق) از اکابر فقهاى شیعى در سده سیزدهم هجرى است. وى در سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ در نراق و در خانواده اى اصیل و روحانى به دنیا آمد. پدر بزرگوارش حاج مولى مهدى نراقى از اجلّه علماى امامیه به شمار مى رفت و در تهذیب نفس و وارستگى به مقامات شامخى نایل آمده بود. حاج …
مناقب اهل بیت در سروده های پرتو لاهیجی
پرتوى لاهیجى حکیم پرتوى (متوفاى ۹۴۱ هـ  . ق) زادگاهش در لاهیجان و نشو و نماى او در شیراز بوده و از سخنوران نکته سنج سده دهم هجرى است. وى در زمانه شاه طهماسب صفوى مى زیسته و با پرتوى اسفراینى هم تخلّص و هم عصر بوده که از سبک وقوع در سرودن شعر استفاده مى کرده و در گمنامى به سر مى برده است۱. ملا عبدالنبى…
ترکیب بند نبوی اسماعیل اصفهانی
اسماعیل اصفهانى کمال الدین اسماعیل اصفهانى (متوفاى ۶۳۵ هـ  . ق) متخلّص به (کمال) و فرزند جمال الدین محمّد بن عبدالرزاق اصفهانى (متوفاى ۵۸۸ هـ  . ق) از پرآوازه ترین قصیده سرایان سده هفتم هجرى است، و برخى از سخن شناسان به خاطر مضامین رنگین و معانى دلنشین و ترکیبات متینى که در اشعار او وجود دارد، وى را به ل…
شاه طاهر دکنى
۵ ـ  طاهر انکوانى یا طاهر (انجدانى) معروف به شاه طاهر دکنى (متوفاى ۹۵۳ هـ  . ق) از عرفاى مشهور سده دهم هجرى است. وى در اوایل سلطنت شاه اسماعیل صفوى به هند رفته و در دکن مقیم شده و تا پایان عمر در آنجا مانده بود و به شاه طاهر دکنى شهرت یافت۱. وى از فرزند شاه رضى الدین حسینى از سادات خواندیّه قزوین بود و …