اهل بیت علیهم السلام در آیینه شعر و ادب

شیخ حسن کاشى
مولانا شیخ حسن کاشى (زنده تا ۷۰۸ هـ  . ق) زادگاهش آمل نشو و نماى او در مازندران که به خاطر کاشى بودن جدّ و پدر به کاشانى مشهور است. از چهره هاى شاخص روحانیت شیعى در سده هفتم و هشتم هجرى است، وى را مى توان از زنجیره منقبت خوانان آل الله(علیهم السلام) دانست که در زمانه او مقوله منقبت سرایى از تشخّص چشم گیرى …
اهل بیت در سروده های سیّد حسن غزنوى
سید حسن غزنوى (متوفاى ۵۵۶ هـ  . ق) ملقب به اشرف الدین، مکنّى به ابومحمّد و معروف به اشرف فرزند محمّد حسینى قزوینى، از شعراى پر آوازه سده ششم هجرى است که در شعر گاهى (حسن) و گاهى (سید) تخلص مى کرده و در دربار غزنویان و سلجوقیان از جاه و جلال خاصى برخوردار بوده، خصوصاً یمین الدوله بهرام شاه (۵۱۱ـ۵۴۸هـ .…
عصمت بخارایى
خواجه عصمت بخارایى (متوفاى ۸۴۰ هـ  . ق) از شاعران چیره دست سده نهم هجرى است. وى نامش عصمت الله، تخلّص شعرى اش (عصمت)، پدرش خواجه مسعود و زادگاهش بخارا بوده است و بنا به نوشته امیر شیرعلى خان لودى مؤلّف مرآت الخیال نسَب وى به امام جعفر صادق(علیه السلام)مى رسیده۱، و برخى از مورخان نسب او را به جعفر بن ابى طالب …
فریدالدین عطّار نیشابورى
شیخ فریدالدین عطار نیشابورى (متوفاى ۶۲۷هـ  . ق) با کنیه ابو حامد و تخلّص (عطار) و (فرید) از شاعران بنام و عرفاى پرآوازه سده ششم و نیمه اول سده هفتم هجرى است. وى حدود سال ۵۳۰ هـ  . ق در روستاى کدکن از توابع نیشابور به دنیا آمد و چون پدرش به شغل داروفروشى اشتغال داشت، او نیز همین پیشه را در پیش گرفت و ضمنا…
محمّدعلى سروش اصفهانى
میرزا محمّدعلى (سروش) اصفهانى (متوفاى ۱۲۲۸ هـ  . ق) ملقّب به شمس الشُّعرا، در شمار بزرگ ترین چکامه سرایان سده سیزدهم هجرى است. وى به سال ۱۲۲۸ هـ  . ق در سِده از توابع اصفهان به دنیا آمد. وى پس از مرگ پدر بانامهربانى برادران خود روبه رو شد و به ناگزیر زادگاه خود را به مقصد اصفهان ترک گفت، و در آنجا به فرا گرفت…
شمس الاُدَباى اوّل
میرزا سیدمحمّد اصفهانى (متوفاى ۱۳۰۲ هـ  . ق) فرزند استاد المتألّهین حاج سیدرضى لاریجانى از عرفاى گرانمایه و سخنوران بلند پایه نیمه دوم سده سیزدهم هجرى است. وى به سال ۱۲۵۲ هـ  . ق در اصفهان متولد شد و چهار ساله بود که میرزا محمّدجعفر حکیم الهى وى را به تهران برد و با همت و تشویق همو بود که مقدمات عل…
سلمان ساوجى
خواجه جمال الدین سلمان ساوجى (متوفاى ۷۷۸ هـ  . ق) از سخنوران نامى و چیره دست سده هشتم هجرى است. پدرش خواجه علاءالدین ساوجى از دانشمندان زمانه خود بود و در امور دیوانى و محاسبات دستى به تمام داشت، و فرزند او ـ سلمان ـ نیز در این دو رشته کاملا بصیر بود ولى طبع خدا داده خود را با انجام این امور سازگار…
علاءالدوله سمنانى
شیخ علاءالدوله سمنانى (متوفاى ۷۳۶ هـ  . ق) به سال ۶۵۹ هـ  . ق در بیابانک از توابع سمنان به دنیا آمد و در خانواده اى بزرگ و صاحب نام پرورش یافت۱. پدرش ملک شرف الدین محمّد در روزگار ارغون خان ـ از ایلخانان مغول ـ از سال ۶۸۷ تا ۶۹۵ هـ  . ق امارت بغداد را بر عهده داشت و در آخرین سال حکومت خود به سرنوشت بر…
میرزا صادق روشن اردستانى
میرزا صادق (روشن) اردستانى (متوفاى ۱۳۰۵ هـ  . ق) فرزند محمّدطاهر اردستانى از شعراى بنام عصر ناصرى است. وى ایام جوانى را در اصفهان سپرى کرده، و در آستانه سال خوردگى رهسپار تهران مى گردد و مورد عنایت رضاقلى خان هدایت واقع مى شود و با عنوان کارمند تلگرافخانه سرگرم کار مى شود. وى در هنر صحافى و تجلید دستى به …
محمّد بن حُسام خوسْفى
مناقب اهل بیت (ع) در سروده های ابن حُسام خوسْفى محمّد بن حُسام خوسْفى (متوفاى ۸۷۵ هـ  . ق) از سخنوران توانا و پرآوازه آیینى در سده نهم هجرى است. وى احتمالا به سال ۷۳۸ هـ  . ق در شهرک خوسف ـ واقع در ۳۵ کیلومترى جنوب غربى شهر بیرجند ـ در خانواده اى متدین، ادب دوست و دانشمند، به دنیا آمد. از این شهرک تاریخى در…
محمّدرضا نوعى خبوشانى
مولانا نوعى خبوشانى (متوفاى ۱۰۱۸ هـ  . ق)، نامش محمّدرضا و زادگاهش خبوشان از توابع نسا و باوردِ خراسان است۱. وى از شعرایى است که در عصر صفویه به خاطر شرایط ناگوار فرهنگى و ادبى، به همراه پدرش به هند عزیمت کرده است. او پس از دیدار با خواجه ابوالقاسم سیرى که از خویشان وى بوده، با کمک مالى او به همراه پدر …
میرزا عبدالوهاب نشاط اصفهانى
میرزا عبدالوهاب (نشاط) اصفهانى (متوفاى ۱۲۴۴ هـ  . ق) ملقب به معتمد الدوله از غزل سرایان موفق و مشهور نیمه اول سده سیزدهم هجرى است. وى به سال ۱۱۷۵ هـ  . ق در اصفهان به دنیا آمد و دوران کودکى و نوجوانى و جوانى را در زادگاه خود به سر برد و در همان جا علوم متداول زمانه خود را آموخت و در آستانه میانْ سالى در …
نظام الدین نظامى گنجوى
حکیم نظامى گنجوى (متوفاى ۵۹۸ هـ  . ق) ملقّب به نظام الدین در شمار تواناترین و پرآوازه ترین شاعران پارسى گوست و خمسه او از گنجینه هاى گرانْ سنگ شعر فارسى به شمار مى رود. لطفعلى بیک آذر بیگدلى  مؤلّف تذکره آتشکده آذر و تنى چند از تذکره نویسان بر این باورند که قم زادگاه نظامى است ولى اغلب تاریخ نگاران شهر گنجه را زادگا…
محمّدحسین نظیرى نیشابورى
مولانا نظیرى نیشابورى (متوفاى ۱۰۳۲ یا ۱۰۲۳ هـ  . ق)، نامش محمّدحسین و زادگاهش نیشابور بوده و از شعراى نام آور نیمه اول سده یازدهم هجرى به شمار مى رود. وى پس از درگذشت پدر، در اوان جوانى پس از سیر و سفر در نواحى عراق و خراسان به جانب هند رهسپار گردید و گویا اولین شاعر ایرانى بود که به دربار میرزا عبدالرحیم …
محمّدتقى حجت الاسلام نیّر تبریزى
 میرزا محمّدتقى حجت الاسلام (نیّر) تبریزى (متوفاى ۱۳۱۲ هـ  . ق) فرزند مولى محمّد مامقانى از علماى نامدار و سخنوران توانا و پرآوازه آذربایجان به شمار مى رفت۱. وى به سال ۱۲۴۸ هـ  . ق (۱۲۰۶ هـ  . ش) در شهر تبریز به دنیا آمد و پس از فراگیرى علوم مقدماتى در زادگاه خود، به نجف اشرف رفت و به تکمیل معلومات عل…
ملامحمّدرفیع واعظ قزوینى
ملامحمّدرفیع (واعظ) قزوینى (متوفاى ۱۰۸۹ هـ  . ق) ملقّب به رفیع الدین و مشهور به میرزارفیع و ملارفیعا، به سال ۱۰۲۷ هـ  . ق در صفى آباد از توابع قزوین به دنیا آمد، و پس از تحصیل علوم مقدماتى، از محضر دانشمندان بلند آوازه اى همچون ملاخلیل بن غازى قزوینى معروف به آخوند و آخوند ملاخلیلا مؤلف آثار گرانْ سنگ:…