اديان ابتدايى

با بررسى اديان ابتدايى، مى بينيم که روزه حتى در ميان بوميان و قبايل ابتدايى تقدّس داشته است. قبايل بومى آمريکا معتقد بودند: روزه گرفتن در کسب هدايت و راهنمايى از روح اعظم موثر است. يکى از مراسم آن ها پرهيز از خوردن غذا بود.

نزد بسيارى از اقوام کهن، پرهيز از خوردن و آشاميدن يکى از ابزار ندامت به درگاه خداوند (يان) و به عنوان فديه و کفاره گناهان بوده است.

مردم کهن مکزيک، امساک از خوردن غذا را به عنوان کفاره گناهان به جا مى آوردند و مدت آن از يک روز تا چند سال متفاوت بود. پارسايان آن ها براى رفع مصيبت ها و بلاهاى همگانى، ماه ها از خوردن غذا خوددارى مى کردند.

در مصر کهن نيز پس از مرگ پادشاه، رعاياى او روزه مى گرفتند و از مصرف گوشت، نان، گندم، شراب و هر تفريحى پرهيز مى کردند. آن ها حتى از استحمام، تدهين (ماليدن روغن به موى سر) و بستر نرم خوددارى مى کردند.

دانشنامه,حوزه نت

لامائيسم

لامائيست‌ها در هر ماه روزهاي 14 و 15 و 29 و 30 تنها از غذاي آردي و چاي تناول مي‌كنند ولي پارسايان ا ين مذهب در طول اين چهار روز تا غروب آفتاب هيچ نمي‌خورند.

حکمت بودا ترجمه محمد جواد ادبي ص ۱۲

دين يهود

واژه عبري براي کلمه روزه، لفظ صوم است؛ در آئين يهود روزه جزئي از مجموعه اعمالي است که يک يهودي براي ذليل ساختن تن و رنجور ساختن آن انجام مي‌دهد.
روزه در تمام اوقات در ميان هر طايفه و ملت و مذهب موقع ورود اندوه و رحمت غيرمترقبه معمول بوده است و مي‌توان گفت که حکم طبيعت است که در اين مواقع پرورش و نمو را ترک مي‌کند.
در عهد قديم (کتاب مقدس) به هيچ وجه اشاره‌اي نشده که قبل از ايام موسي روزه بطور صحيح معمول بوده، همچنين در تورات به وجوب روزه و حدود آن تصريحي نيست ولي روزه‌داران را ستوده است.
قوم يهود غالباً در موقعي که مي‌خواستند اظهار عجز و تواضع در حضور خدا نمايند روزه مي‌داشتند تا گناهان خود را اعتراف نموده و به واسطه روزه و توبه رضاي حضرت اقدس الهي را تحصيل نمايند. (داوود 26:20)مخصوصاً در مواقع مصيبت عام روزه غيرمرسوم قرار مي‌دادند و در اين صورت اطفال شيرخوار و گاهي حيوانات را نيز از چرا منع مي‌کردند. (يوئيل 16:2)
عهد قديم از روزه داشتن فردي، همچون روزه داشتن داود، عزرا، الياس، دانيال و جمعي بسيار سخن گفته که بيانگر يک ارب ديني کاملاً متداول براي نيل به هدف مورد نظر در ميان يهوديان بوده است.
براي نمونه چند عبارت از کتاب عهد قديم را آورده‌ايم:
« …. پس داود براي (سلامت) طفل از خدا استدعا كرد و داود روزه گرفت و داخل شده تمامي شب را بر روي زمين خوابيد». (دوم سموئيل باب 12/16/15)
و در روز بيست و چهارم اين ماه بني اسرائيل روزه دار و پلاس در بر و خاک بر سر جمع شدند. (نحميا باب 9/1)
در تورات براي اولين بار دستور تعنيت (روزه) براي روز کيپور (بخشش گناهان) در دهم ماه تيشري ذکر شده ولي روزه‌هاي ديگر تاريخ يهود با يادبود اتفاقاتي که در مسير خرابي بت بيت المقدس (هميقداش) روي داد، مناسبت پيدا مي‌کنند.

روزه‌هاي مهم يهوديان عبارت است از:
1- يوم کيپور بزرگترين روزه يهوديان است که با نامهايي چون يوم ادير يعني جليل و باعزت، يوم مقادوش يعني روز مقدس و يوم عاسورا خوانده مي‌شود.
2- روزه 10 طوت آغاز محاصره اورشليم توسط بخت النصر
3- روزه 17 تموز خرابي ديوار اورشليم و توقف قرباني و فتح اورشليم توسط تيطس سردار رومي
4- روزه‌ي 9 آو خرابي دوباره بت هميقداش و يادآوري مصيبت ويراني بيت المقدس
5- روزه 3 تبشري سقوط يهود و کشته شدن جدليا حاکم يهودا.
هاگس در کتاب قاموس مقدس مي‌نويسد: روزه کفاره روزه مهم ساليانه‌اي است که آرامي و استراحت و روزه دهم ماه تيشري يعني پنج روز قبل از عيد خيمه‌ها نگاه مي‌دارند.

فلسفه روزه يهود
کتاب عهد قديم تاکيد دارد که روزه هدف نيست بلکه وسيله‌اي است که از طريق آن انسان قادر است از گناهاني که مرتکب شده است اظهار ندامت و توبه کند و قلب خود را براي خداوند متواضع گرداند و با تغيير در رفتار و عمل خود توبه حقيقي از گناهان را متجلي سازد.
تعنيت (روزه) در دين يهود اهداف خاصي از جمله توبه، طلب بخشش و يادآوري سوگواري را در پي دارد.
از نگاه دين يهود صوم تنها به معني پرهيز از خوردن و آشاميدن نيست بلکه خودداري از لذايذ جسماني است.
کتاب مقدس يهوديان بر اين مطلب تاکيد دارد که روزه داشتن بدون توبه‌اي صميمي و حقيقي بي‌ارزش و بي‌محتواست و صرف توجه به ظواهر روزه کارساز نيست.
اين امر که فلسفه روزه صرفاً اجتناب از برخي نيازهاي طبيعي و پرداختن به اموري ديگر چون دعا و … عبارت – بدون ايجاد اثري مثبت در قلب و روح مومنان- نيست منحصر به آيين يهود نيست و درديگر اديان نيز مورد توجه قرار گرفته است.
قوم يهود در موارد مختلفي مبادرت به روزه گرفتن مي‌کردند که از جمله آنها موارد زير مي‌باشد:
1- بر سرلطف آوردن خداوند به منظور پيشگيري پايان بخشيدن به يک مصيبت الهي.
2- هنگامي که يک تهديد يا حمله از سوي دشمنان و يا مصيبت طبيعي متوجه مي‌شد به روزه عمومي توجه مي‌کردند.
3- روزه داشتن به منظور کسب آمادگي براي قبول امري خطير يا ملاقات با ارواح مردگان.1

آداب و رسوم روزه‌داري
در دين يهود دختران از سن 12 سالگي و پسران در 13 سالگي موظف به گرفتن روزه مي‌شوند و بيماران و زنان باردار و شيرده از روزه گرفتن معاف هستند.
آنها همراه روزه بعضي از اعمال را انجام مي‌دهند مانند:
1- بيرون آوردن تورات از جايگاه بدون پوشش اصلي.
2- قرائت تورات، خواندن دعا و اعتراف به گناه.
3- زيارت قبور.
4- نواختن شوفار.
5- خوابيدن روي زمين.
6- خودداري از صحبت کردن و شنيدن موسيقي.

بر اساس يک طبقه‌بندي دوره‌هاي مرسوم در آيين يهود را مي‌توان به سه طبقه اصلي تقسيم کرد:
1- روزه‌هاي حکم شده در کتاب مقدس يا روزه‌هاي ايجاد شده به مناسبت تذکار وقايع مطرح شده در کتاب مقدس مانند: روزه يوم کيپور، روزه نهم آو، روزه 17 تموز و …
2- روزه‌هاي تعيين شده از سوي ربي‌ها مانند: روزه اولين دوشنبه پس از عيد فصح، روزه آخر هر ماه موسوم به يوم کيپور کوچک و ….
3- روزه‌هاي شخصي که اشخاص در مناسبتهاي مختلف خصوصي به آن مبادرت مي‌کنند، که اين روزه‌ها وقت مشخصي ندارد و با توجه به رخداد پيش آمده براي افراد از سوي آنها روزه گرفته مي‌شود مانند: روزه براي فوت والدين يا معلم، روزه عروس و داماد در روز ازدواجشان و … در روز يوم کيپور و روزه نهم آو، وقت روزه از غروب آفتاب تا شامگاه روز بعد است ولي در ديگر روزه‌ها مدت روزه از هنگام طلوع آفتاب تا شامگاه همان روز است. همچنين اگر يکي از روزه‌ها به استثناي روزه يوم کيپور با روز شنبه مصادف شود، روزه به يکشنبه موکول مي‌شود.

1.هاكس، جيمز، قاموس كتاب مقدس، ج 1، ص 427

آيين مورمن

مسيحيت فرقه هاي زيادي دارد که يکي از اين فرقه هاي پرسروصدا در آمريکا گروه موسوم به مورمن ها بودند که به رهبري فردي به نام ژوزف اسميت در دهه ۱۸۲۰ميلادي شروع به فعاليت و تبليغات منجي گري کردند.

بنيادگرايي مورمني يک جنبش محافظه کارانه از مورمنيسم است که به چيزي باور دارد و عمل مي‌کند که پيروانش آن را جنبه‌هاي بنيادگرايانه مورمنيسم مي‌دانند. بنيادگرايان مورمن فرقه‌هاي متعددي تشکيل داده‌اند، که بسياري از آنها جوامعي کوچک، يکپارچه، و منزوي در مناطق غرب ايالات متحده ايجاد کرده‌اند

روزه گرفتن

اولين يكشنبه هر ماه، زمان روزه است. افراد و خانواده ها در صورت تمايل ممكن است روزهاي ديگري نيز بگيرند. خودداري از خوردن و آشاميدن براي دو وعده متوالي و نيز بخشيدن غذا يا پول به نيازمندان روزداري اين فرقه است. بعد از روزه اعضاي كليسا در جلسه روزه و شهادت دادن شركت ميكنند

منبع: کيهان پروفسور حميد مولانا

آيين صابئين

صابئين يا مندائيان (پيروان حضرت يحيى) در روزهاى ويژه اى از سال که آن ها را مبطل مى نامند از خوردن گوشت، ماهى و تخم مرغ خوددارى مى کنند. از جمله اين روزها 26، 27، 28، 29 و 30 ماه سمبلتا، روزهاى ششم و هفتم ماه دولا و روز دوم ماه هطيا است.

آن ها روزه واقعى را روزه دار بودن اعضا و جوارح آدمى مى دانند. که در کتاب کنزاربا يا صحف آدم، مقدس ترين کتاب مندائى ها آمده است: اى مومنان، براى تان گفتم که روزه بزرگ فقط نهى از خوردن و آشاميدن نيست بلکه ديدگان تان را از نگاه هاى هيز و شيطانى و گوش هاى تان را از شنيدن حرف هايى که مردم در خانه خود مى زنند برحذر داريد و زبان هاى تان را به گفتارهاى دروغ و ناپسند نيالاييد.

دانشنامه حوزه نت

آيين زرتشت

در آيين زرتشت خوردن گوشت حيوانات در روزهاى 2، 12، 14، و 21 هر ماه ممنوع است. در اين روزها که متعلق به چهار امش اسپند؛ وهمن، ماه، گوش و رام است، زرتشتيان از خوردن گوشت پرهيز مى کنند. اين چهار نفر از ,حامیان چهارپايان هستند. حتى در اين روزها که به نبر معروف هستند، از ذبح چهارپايان سودمند هم خوددارى مى کنند.1

يکى ديگر از روزهايى که زرتشتيان روزه مى گيرند در جشن بهمنگان يا بهمنجه است که در روز بهمن از ماه بهمن برگزار مى شود. برخى نيز اين روزه را تا پايان بهمن ماه ادامه مى دهند.

1.راهنماي دين زرتشتي، ص ۳۹

آيين بوديسم

شاهزاده سيدارتا يا همان بودا به راهبان خود توصيخ مى داد که يک وعده غذا در روز بيش تر نخورند. همه فرقه هاى اصلى بوديسم، دوره هايى براى روزه دارند که معمولاً در روزهاى چهاردهم ماه و ديگر روزهاى مقدس است. در آيين بودا، روزه به معناى خوددارى از خوردن غذاهاى جامد است، و استفاده از برخى مايعات مانعى ندارد. روزه بودائيان، روشى براى پاک سازى نفس است.

راهبان بودايى، تراوادين( THERAVADIN) و تِندايى( TENDAI) ، براى آزادسازى ذهن و بعضى از راهبان بودايى کشور تبت، براى اينکه به اهداف يوگا برسند، روزه مى گيرند.

بسيارى از راهبان و راهبه هاى بودايى مذهب، تنها به يک وعده غذا در روز اکتفا مى کردند و بعد از ظهر چيزى نميخوردند 1و اول ماه و نيمه ماه را روزه کامل مى گرفتند. امروزه مردم عامى بودائى هر ماه چهار بار روزه داشته و به گناهان خود اقرار مى کنند. هم چنين در استقبال از سال روز فوت بودا، مدت پنج روز از خوردن گوشت خوددارى مى کنند.

لامائيست ها، که فرقه اى از بودائيان هستند نيز روزهايي از هر ماه را به غذاى آردى و چاى بسنده مى کنند. اما پارسايان اين فرقه، در طول اين چهار روز تا غروب آفتاب هيچ مواد غذايى مصرف نمى کنند.

مردم تبت در مراسمى به نام نانگ نس (روزه مدام) چهار روز، روزه مى گيرند. آن ها دو روز اول را با دعا، اقرار به گناهان و تلاوت متون مقدس به سر مى برند و روز سوم به شدت پرهيز مى کنند و هيچ نمى خورند. به طورى که حتى آب دهان خود را هم فرو نمى برند. آن ها اين روزه را با دعا و اقرار به گناهان، تا طلوع آفتاب در روز چهارم ادامه مى دهند.

کتاب اشنايي بااديان بزرگ . حسين توفيقي

آيين جاينيسم

پيروان آئين جين ، براى ايجاد آمادگى روحى خود در برخى از جشن ها و اعياد روزه مى گيرند. در اين آيين، روزه، روش هاى گوناگونى دارد و به عنوان نمونه از خوردن هر گونه غذا از غروب امروز تا طلوع آفتاب روز بعد خود دارى مى کنند و يا در يک روش روزه دارى ديگر، تنها از خوردن غذاى جامد خود دارى مى کنند و يا به خوردن يک وعده غذا در روز کفايت مى کنند و در وعده نيز غذاى بى مزه اى سرو مى کنند. پارسايان اين آئين، بهترين مرگ را، مرگ در اثر پرهيز کامل از آب و غذا مى دانند. حتى بسيارى از آن ها داوطلبانه راه روزه را در پيش مى گيرند تا بدين طريق، به زندگى خود پايانى نيک بخشند.

هدف از روزه دارى در آيين جاينيسم رسيدن به (ahimsa ) است و بدى منظور در طول روزه به مراقبه مى پردازند .1

1.آيين جين(Jainism)، آيينيست که پارسايي همراه با رياضت از صفت­هاي ويژه­ي آن است. بنينگذار اين آيين مهاوير(Mahavira) از معاصرين بودا مي­باشد. وي پس از تأمل عميق به روشن­بيني رسيد و آييني ساده اما جدي را توصيه کرد. آيين بودا و آيين جين از يک جنبه اساسي همانند يکديگرند و آن اين است که راه رستگاري و درستي زندگي است، نه در معرفت برتر مابعدالطبيعي يک گروه برگزيده يا در ريختن خون قرباني­ها. ( ر.ک: لوکاس، هنري. تاريخ تمدن. ترجمه عبدالحسن آذرنگ، ج1 تهران: انتشارات سخن1382 ص195)

آيين سيک

در آيين سيک به روزه دارى به جز موارد پزشکى توصيه نمى کنند . روحانيون سيک معتقدند روزه دارى هيچ منفعتى براى شخص روزه دار ايجاد نمى کند . رهبر سيک ها صاحب گوروگرانت مى گويد: کسانى که به روزه دارى ممارست مى کنند منفعت زيادى نمى برند

(گورو گرانت صاحب صفحه 216(.

آيين مسيحيت

در کتاب مقدس مسيحى بار ها به روزه و روزه دارى اشاره شده

به عنوان نمونه موسى (ع) چهل روز روزه گرفت (سفر تثنيه 9 :21-7)

و يا داود (ع) براى شفاى پسرش روزه گرفت (2 سموئيل 12 :25-15). و يا يهوشافاط براى پيروزى بر دشمن در تمامى يهودا اعلام روزه دارى کرد (2 تواريخ 20 :3). و يا مردم نينوا براى جلو گيرى از عذاب سه روز روزه گرفتند (يونس 3 :7). و يهوديان ايرانى به شکرانه پيروزى بر هامان و کشته شدن هامان روزه گرفتند (استر 4)

و عيسى مسيح (ع) بعد از نزول روح القدس بر وى در سى سالگى 40 روز روزه گرفت (متى 4 :2 ، لوقا 4 :2). و يا در انجيل لوقا داستان زنى به نام حنا را نقل مى کند 84 سال در معبد شبانه روز به عبادت و روزه دارى مشغول بوده است.(لوقا 2: 37)

مسيحيان مانند پيروان ديگر اديان، به روزه معتقد هستند، اما روزه اين فرقه داراى قوانين و شرايط خاص و ثابت نيست. آن ها آزادند در هر زمان و به هر اندازه به صورت فردى و جمعى روزه بگيرند. تنها نکته قابل توجه در انجيل اين است که روزه رياکارانه، قابل قبول نيست.

در انجيل متى آمده است که عيسى روزه رياکاران را تقبيح مى کرده است:

و چون روزه مى گيريد، چون رياکاران کشيده رو نباشيد که چهره خويش را درهم مى کشند تا در نظر مردم روزه دار نمايند، به درستى به شما مى گويم که ايشان اجر خود را گرفته اند. ليکن تو هرگاه روزه مى گيرى، سر خود را چرب کن و روى خويش را بشوى تا در نظر مردم روزه دار ننمايى. بلکه در نظر پدر خود که پدر تو نهان را مى داند و آشکارا تو را جزا خواهد داد.

اگرچه آيين روزه در فرقه هاى مختلف مسيحيت متفاوت است اما به طور کلى مى توان روزه هاى مهم مسيحيان را اين گونه فهرست کرد:

1. روزه روز جمعه قبل از عيد پاک که در قرن دوم متداول بود.

2. روزه غيرکامل دوشنبه تا پنجشنبه هفته مقدس

3. روزه چهل روز قبل از عيد پاک

4. روزه چهل روز قبل از هفته مقدس

5. روزه چهارشنبه و جمعه هر هفته؛ به مناسبت روز توطئه يهوديان براى دست گيرى عيسى و روز جمعه به دليل به صليب کشيدن عيسى عليه السلام.

6. روزه هاى فصلى.

7. روزه، به عنوان کفاره گناهان.

همان طور که اشاره شد، روزه در مسيحيت تابع قانون خاصى نيست و هر کس هر طور که مى تواند و براى مدت زمانى حتى چند ساعت مى تواند روزه بگيرد. همين طور روزه در فرقه هاى مختلف مسيحيت هم متفات است که به تفکيک بيان مى شود.

منبع:پگاه حوزه – 7 شهریور 1388 – شماره 261 – روزه در آینه ادیان و مکاتب

آيين هندوئيسم

اديان بشرى نظير بوديسم و هندوئيسم نيز روزه و رياضت هاى جسمى را براى تربيت جسم و روح پيروان خود ضرورى مى دانند.1

پيروان اين اديان، معمولاً در ابتداى روزهاى ماه جديد و جشن هايى مانند: شيوراترى ( SHIVRATRI )، درگاپوجا DURGA PUJA) )و ساراسواتيپوجا( SARASWATI PUJA) روزه مى گيرند. زنان شمال هند در روز کاروا( KARVA CHAUTH) هم روزه مى گيرند.

در اين اديان، نوع روزه، بستگى به خود فرد دارد. ممکن است روزه، امتناع از خوردن و آشاميدن هر نوع غذا يا نوشيدنى براى مدت 24ساعت باشد، اما بيشتر شامل نخوردن غذاهاى جامد است و نوشيدن مقدارى آب يا شير مجاز است.

در روزه شديد از غروب روز قبل تا 48 دقيقه بعد از طلوع افتاب بايد از خوردن آب و غذا پرهيز کند ولى اين روزه نيز ميتواند به خود دارى از خوردن يک يا دو وعده ى غذايى در روز و يا يا پر هيز از خوردن برخى از مواد غذايى نيز محدود شود .

هدف از اين روزه، افزايش تمرکز در مديتيشن( MEDITATION) يا عبادت، براى تطهير درون است و گاهى هم به عنوان يک قربانى در نظر گرفته مى شود.

در يکى از آيين هاى هندى زنان 9 روز از ايام Navratri براى رفاه و طول عمر همسرانشان روزه مى گيرند.

در شمال هند مراسمى دارند که در پنج شنبه روزه مى گيرند و قبل از افطار با ياد آورى قصه ها و اساطير هندى روزه خود را باز مى کنند و سفره خود را با غذاهاى زرد رنگ تزيين مى کنند

1- فرهنگ جامع اديان – عباس قدياني

اديان چينى

در ميان چينيان کهن، به ويژه پيروان مذهب تائو، روزه قلب وجود دارد. در اين آيين، اين روزه، از روزه تن اهميت بيشترى دارد.1 پيروان مکتب کنفوسيوس نيز روزه را براى آماده سازى خود، در پرستش ارواح نياکان، مورد توجه قرار مى دهند.

1- تاريخ اديان و مذاهب جهان، ج اول، بخش اديان و مذاهب چين، مؤلف: عبداللّه مبلغى آبادانى

روزه در ميان پروتستان ها

در ميان پروتستان ها زمان روزه به خود افراد، کليساها، سازمان ها يا جوامع مسيحى بستگى دارد. برخى به طور کامل از لب زدن به آب و غذا خوددارى مى کنند، اما برخى ديگر تنها به نوشيدن مايعات اکتفا مى کنند و غذاهاى خاصى مى خورند. آن ها از خوردن يک يا چند وعده غذا صرف نظر مى کنند و از تن دادن به وسوسه هاى خوردنى و غيرخوردنى اجتناب مى نمايند.

دانشنامه حوزه نت

روزه هاى مرسوم کاتوليک ها

کاتوليک ها در روز چهارشنبه خاکستر و نيز روز جمعة الصليب روزه مى گيرند. هم چنين در تمامى روزهاى جمعه ماه انابت نيز که دوران توبه و تعمق کاتوليک هاست، از خوردن گوشت پرهيز مى کنند. کاتوليک ها تا قرن ها اجازه نداشتند در هيچ يک از روزهاى جمعه سال به گوشت لب بزنند، اما پرهيز از گوشت در روزهاى جمعه غير از دوران لنت (انابت) اختيارى اعلام شد.

نحوه روزه گرفتن در ميان کاتوليک ها به اين صورت است که در دو روزِ چهارشنبه خاکستر و جمعه الصليب، خوردن دو نوع غذاى ساده و يک غذاى معمولى مجاز است، اما مصرف گوشت ممنوع مى باشد. روزه گرفتن در ساير روزهاى جمعه اختيارى است و برخى از کاتوليک ها به جاى روزه، به توبه يا برگزارى دعاهايى ويژه مى پردازند.

در اين روز ها بايد از خوردن گوشت و هر گونه لبنى جات پرهيز کنند و البته به غير از ماهى و همچنين از خوردن روغن و شراب نيز بپرهيزند.

انجيل متي، باب چهار، شماره 1 و 2، به نقل از تفسير نمونه، ج 1، ص 634