اعمال شب اول ماه مبارک رمضان

۱-غسل شب اول ماه: روایت شده که هر کسی در شب اول ماه رمضان غسل کند تا ماه رمضان آینده‏ خارش بدن به او نرسد، همچنین ۳۰ کف آب بر سر بریزد تا ماه رمضان آینده‏ با طهارت معنوى باشد.

۲- زیارت قبر امام حسین(ع): هر که امام حسین(ع) را زیارت کند، گناهانش ریخته شود و ثواب حجاج و معتمران آن سال را دریابد

۳- دو رکعت نماز در شب‏ اول: در هر رکعت سوره «حمد» و سوره «انعام» بخواند و از خدا بخواهد تا او را کفایت کند و از دردها و  آنچه می‌ترسد نگهداری کند.

۴- خواندن دعای امام جواد(ع) بعد از نماز مغرب:

اللَّهُمَّ یَا مَنْ یَمْلِکُ التَّدْبِیرَ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ یَا مَنْ یَعْلَمُ خائِنَهَ الْأَعْیُنِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُورُ وَ تُجِنُّ الضَّمِیرُ وَ هُوَ اللَّطِیفُ الْخَبِیرُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا مِمَّنْ نَوَى فَعَمِلَ وَ لَا تَجْعَلْنَا مِمَّنْ شَقِیَ فَکَسِلَ وَ لَا مِمَّنْ هُوَ عَلَى غَیْرِ عَمَلٍ یَتَّکِلُ اللَّهُمَّ صَحِّحْ أَبْدَانَنَا مِنَ الْعِلَلِ وَ أَعِنَّا عَلَى مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنَا مِنَ الْعَمَلِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا شَهْرُکَ هَذَا وَ قَدْ أَدَّیْنَا مَفْرُوضَکَ فِیهِ عَلَیْنَا اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ وَ وَفِّقْنَا لِقِیَامِهِ وَ نَشِّطْنَا فِیهِ لِلصَّلَاهِ وَ لَا تَحْجُبْنَا مِنَ الْقِرَاءَهِ وَ سَهِّلْ لَنَا فِیهِ إِیتَاءَ الزَّکَاهِ اللَّهُمَّ لَا تُسَلِّطْ عَلَیْنَا وَصَباً وَ لَا تَعَباً وَ لَا سَقَماً وَ لَا عَطَباً اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا الْإِفْطَارَ مِنْ رِزْقِکَ الْحَلَالِ اللَّهُمَّ سَهِّلْ لَنَا فِیهِ مَا قَسَمْتَهُ مِنْ رِزْقِکَ وَ یَسِّرْ مَا قَدَّرْتَهُ مِنْ أَمْرِکَ وَ اجْعَلْهُ حَلَالًا طَیِّباً نَقِیّاً مِنَ الْآثَامِ خَالِصاً مِنَ الْآصَارِ وَ الْأَجْرَامِ اللَّهُمَّ لَا تُطْعِمْنَا إِلَّا طَیِّباً غَیْرَ خَبِیثٍ وَ لَا حَرَامٍ وَ اجْعَلْ رِزْقَکَ لَنَا حَلَالًا لَا یَشُوبُهُ دَنَسٌ وَ لَا أَسْقَامٌ یَا مَنْ عِلْمُهُ بِالسِّرِّ کَعِلْمِهِ بِالْأَعْلَانِ یَا مُتَفَضِّلًا عَلَى عِبَادِهِ بِالْإِحْسَانِ یَا مَنْ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ وَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ عَلِیمٌ خَبِیرٌ

أَلْهِمْنَا ذِکْرَکَ وَ جَنِّبْنَا عُسْرَکَ وَ أَنِلْنَا یُسْرَکَ وَ اهْدِنَا لِلرَّشَادِ وَ وَفِّقْنَا لِلسَّدَادِ وَ اعْصِمْنَا مِنَ الْبَلَایَا وَ صُنَّا مِنَ الْأَوْزَارِ وَ الْخَطَایَا یَا مَنْ لَا یَغْفِرُ عَظِیمَ الذُّنُوبِ غَیْرُهُ وَ لَا یَکْشِفُ السُّوءَ إِلَّا هُوَ یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ وَ أَکْرَمَ الْأَکْرَمِینَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ الطَّیِّبِینَ وَ اجْعَلْ صِیَامَنَا مَقْبُولًا وَ بِالْبِرِّ وَ التَّقْوَى مَوْصُولًا وَ کَذَلِکَ فَاجْعَلْ سَعْیَنَا مَشْکُوراً وَ قِیَامَنَا مَبْرُوراً وَ قُرْآنَنَا مَرْفُوعاً وَ دُعَاءَنَا مَسْمُوعاً وَ اهْدِنَا لِلْحُسْنَى وَ جَنِّبْنَا الْعُسْرَى وَ یَسِّرْنَا لِلْیُسْرَى وَ أَعْلِ لَنَا الدَّرَجَاتِ وَ ضَاعِفْ لَنَا الْحَسَنَاتِ وَ اقْبَلْ مِنَّا الصَّوْمَ وَ الصَّلَاهَ وَ اسْمَعْ مِنَّا الدَّعَوَاتِ وَ اغْفِرْ لَنَا الْخَطِیئَاتِ وَ تَجَاوَزْ عَنَّا السَّیِّئَاتِ وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْعَامِلِینَ الْفَائِزِینَ وَ لَا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَ لَا الضَّالِّینَ حَتَّى یَنْقَضِیَ شَهْرُ رَمَضَانَ عَنَّا وَ قَدْ قَبِلْتَ فِیهِ صِیَامَنَا وَ قِیَامَنَا وَ زَکَّیْتَ فِیهِ أَعْمَالَنَا وَ غَفَرْتَ فِیهِ ذُنُوبَنَا وَ أَجْزَلْتَ فِیهِ مِنْ کُلِّ خَیْرٍ نَصِیبَنَا فَإِنَّکَ الْإِلَهُ الْمُجِیبُ وَ الرَّبُّ الْقَرِیبُ وَ أَنْتَ بِکُلِّ شَیْ‏ءٍ مُحِیطٌ

۵-خواندن دعای دیگری از امام صادق(ع) در شب اول ماه رمضان: اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ مُنَزِّلَ الْقُرْآنِ هَذَا شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ أَنْزَلْتَ فِیهِ آیَاتٍ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی وَ الْفُرْقانِ اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا صِیَامَهُ وَ أَعِنَّا عَلَى قِیَامِهِ اللَّهُمَّ سَلِّمْهُ لَنَا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ مُعَافَاهٍ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ وَ فِیمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَهِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لَا یُرَدُّ وَ لَا یُبَدَّلُ أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ لِی فِی عُمْرِی وَ تُوَسِّعَ عَلَیَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلَالِ‏.
۶٫-خواندن دعایی از رسول اکرم(ص) در شب اول ماه مبارک رمضان: اللَّهُمَّ إِنَّهُ قَدْ دَخَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ جَعَلْتَهُ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی وَ الْفُرْقانِ اللَّهُمَّ فَبَارِکْ لَنَا فِی شَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ وَ صَلَوَاتِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا
۷-همچنین روایت است که پیامبر اعظم(ص) در شب اول ماه رمضان این دعا را می‌خواندند: الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذِی أَکْرَمَنَا بِکَ أَیُّهَا الشَّهْرُ الْمُبَارَکُ اللَّهُمَّ فَقَوِّنَا عَلَى صِیَامِنَا وَ قِیَامِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِینَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ فَلَا وَلَدَ لَکَ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلَا شِبْهَ لَکَ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ فَلَا یُعِزُّکَ شَیْ‏ءٌ وَ أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَى وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ وَ أَنْتَ الرَّحِیمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تَجَاوَزَ عَنِّی إِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ

۸-دعاى ۴۴ صحیفه کامله را اگر در شب قبل نخوانده بخواند.

( وَ کَانَ مِن دُعَائِهِ عَلَیهِ السّلَامُ إِذَا دَخَلَ شَهرُ رَمَضَانَ)

الحَمدُ لِلّهِ ألّذِی هَدَانَا لِحَمدِهِ، وَ جَعَلَنَا مِن أَهلِهِ لِنَکُونَ لِإِحسَانِهِ مِنَ الشّاکِرِینَ، وَ لِیَجزِیَنَا عَلَی ذَلِکَ جَزَاءَ المُحسِنِینَ وَ الحَمدُ لِلّهِ ألّذِی حَبَانَا بِدِینِهِ، وَ اختَصّنَا بِمِلّتِهِ، وَ سَبّلَنَا فِی سُبُلِ إِحسَانِهِ لِنَسلُکَهَا بِمَنّهِ إِلَی رِضوَانِهِ،حَمداً یَتَقَبّلُهُ مِنّا، وَ یَرضَی بِهِ عَنّا.

وَ الحَمدُ لِلّهِ ألّذِی جَعَلَ مِن تِلکَ السّبُلِ شَهرَهُ شَهرَ رَمَضَانَ،شَهرَ الصّیَامِ، وَ شَهرَ الإِسلَامِ، وَ شَهرَ الطّهُورِ، وَ شَهرَ التّمحِیصِ، وَ شَهرَ القِیَامِ ألّذِی أُنزِلَ فِیهِ القُرآنُ،هُدًی لِلنّاسِ، وَ بَیّنَاتٍ مِنَ الهُدَی وَ الفُرقَانِ.

فَأَبَانَ فَضِیلَتَهُ عَلَی سَائِرِ الشّهُورِ بِمَا جَعَلَ لَهُ مِنَ الحُرُمَاتِ المَوفُورَهِ، وَ الفَضَائِلِ المَشهُورَهِ،فَحَرّمَ فِیهِ مَا أَحَلّ فِی غَیرِهِ إِعظَاماً، وَ حَجَرَ فِیهِ المَطَاعِمَ وَ المَشَارِبَ إِکرَاماً، وَ جَعَلَ لَهُ وَقتاً بَیّناً لَا یُجِیزُ جَلّ وَ عَزّ أَن یُقَدّمَ قَبلَهُ، وَ لَا یَقبَلُ أَن یُؤَخّرَ عَنهُ.

ثُمّ فَضّلَ لَیلَهً وَاحِدَهً مِن لَیَالِیهِ عَلَی لیَاَلیِ أَلفِ شَهرٍ، وَ سَمّاهَا لَیلَهَ القَدرِ،تَنَزّلُ المَلَائِکَهُ وَ الرّوحُ فِیهَا بِإِذنِ رَبّهِم مِن کُلّ أَمرٍ سَلَامٌ،دَائِمُ البَرَکَهِ إِلَی طُلُوعِ الفَجرِ عَلَی مَن یَشَاءُ مِن عِبَادِهِ بِمَا أَحکَمَ مِن قَضَائِهِ.
أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَلهِمنَا مَعرِفَهَ فَضلِهِ وَ إِجلَالَ حُرمَتِهِ، وَ التّحَفّظَ مِمّا حَظَرتَ فِیهِ، وَ أَعِنّا عَلَی صِیَامِهِ بِکَفّ الجَوَارِحِ عَن مَعَاصِیکَ، وَ استِعمَالِهَا فِیهِ بِمَا یُرضِیکَ حَتّی لَا نصُغیِ‌َ بِأَسمَاعِنَا إِلَی لَغوٍ، وَ لَا نُسرِعَ بِأَبصَارِنَا إِلَی لَهوٍ .

وَ حَتّی لَا نَبسُطَ أَیدِیَنَا إِلَی مَحظُورٍ، وَ لَا نَخطُوَ بِأَقدَامِنَا إِلَی مَحجُورٍ، وَ حَتّی لَا تعَیِ‌َ بُطُونُنَا إِلّا مَا أَحلَلتَ، وَ لَا تَنطِقَ أَلسِنَتُنَا إِلّا بِمَا مَثّلتَ، وَ لَا نَتَکَلّفَ إِلّا مَا یدُنیِ مِن ثَوَابِکَ، وَ لَا نَتَعَاطَی إِلّا ألّذِی یقَیِ مِن عِقَابِکَ، ثُمّ خَلّص ذَلِکَ کُلّهُ مِن رِئَاءِ المُرَاءِینَ، وَ سُمعَهِ المُسمِعِینَ، لَا نُشرِکُ فِیهِ أَحَداً دُونَکَ، وَ لَا نبَتغَیِ فِیهِ مُرَاداً سِوَاکَ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ قِفنَا فِیهِ عَلَی مَوَاقِیتِ الصّلَوَاتِ الخَمسِ بِحُدُودِهَا التّیِ حَدّدتَ، وَ فُرُوضِهَا التّیِ فَرَضتَ، وَ وَظَائِفِهَا التّیِ وَظّفتَ، وَ أَوقَاتِهَا التّیِ وَقّتّ.

وَ أَنزِلنَا فِیهَا مَنزِلَهَ المُصِیبِینَ لِمَنَازِلِهَا،الحَافِظِینَ لِأَرکَانِهَا،المُؤَدّینَ لَهَا فِی أَوقَاتِهَا عَلَی مَا سَنّهُ عَبدُکَ وَ رَسُولُکَ صَلَوَاتُکَ عَلَیهِ وَ آلِهِ فِی رُکُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ جَمِیعِ فَوَاضِلِهَا عَلَی أَتَمّ الطّهُورِ وَ أَسبَغِهِ، وَ أَبیَنِ الخُشُوعِ وَ أَبلَغِهِ.

وَ وَفّقنَا فِیهِ لِأَن نَصِلَ أَرحَامَنَا بِالبِرّ وَ الصّلَهِ، وَ أَن نَتَعَاهَدَ جِیرَانَنَا بِالإِفضَالِ وَ العَطِیّهِ، وَ أَن نُخَلّصَ أَموَالَنَا مِنَ التّبِعَاتِ، وَ أَن نُطَهّرَهَا بِإِخرَاجِ الزّکَوَاتِ، وَ أَن نُرَاجِعَ مَن هَاجَرَنَا، وَ أَن نُنصِفَ مَن ظَلَمَنَا، وَ أَن نُسَالِمَ مَن عَادَانَا حَاشَی مَن عوُدیِ‌َ فِیکَ وَ لَکَ،فَإِنّهُ العَدُوّ ألّذِی لَا نُوَالِیهِ، وَ الحِزبُ ألّذِی لَا نُصَافِیهِ.

وَ أَن نَتَقَرّبَ إِلَیکَ فِیهِ مِنَ الأَعمَالِ الزّاکِیَهِ بِمَا تُطَهّرُنَا بِهِ مِنَ الذّنُوبِ، وَ تَعصِمُنَا فِیهِ مِمّا نَستَأنِفُ مِنَ العُیُوبِ، حَتّی لَا یُورِدَ عَلَیکَ أَحَدٌ مِن مَلَائِکَتِکَ إِلّا دُونَ مَا نُورِدُ مِن أَبوَابِ الطّاعَهِ لَکَ، وَ أَنوَاعِ القُربَهِ إِلَیکَ.

أللّهُمّ إنِیّ أَسأَلُکَ بِحَقّ هَذَا الشّهرِ، وَ بِحَقّ مَن تَعَبّدَ لَکَ فِیهِ مِنِ ابتِدَائِهِ إِلَی وَقتِ فَنَائِهِ مِن مَلَکٍ قَرّبتَهُ، أَو نبَیِ‌ّ أَرسَلتَهُ، أَو عَبدٍ صَالِحٍ اختَصَصتَهُ، أَن تصُلَیّ‌َ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَهّلنَا فِیهِ لِمَا وَعَدتَ أَولِیَاءَکَ مِن کَرَامَتِکَ، وَ أَوجِب لَنَا فِیهِ مَا أَوجَبتَ لِأَهلِ المُبَالَغَهِ فِی طَاعَتِکَ، وَ اجعَلنَا فِی نَظمِ مَنِ استَحَقّ الرّفِیعَ الأَعلَی بِرَحمَتِکَ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ جَنّبنَا الإِلحَادَ فِی تَوحِیدِکَ، وَ التّقصِیرَ فِی تَمجِیدِکَ، وَ الشّکّ فِی دِینِکَ، وَ العَمَی عَن سَبِیلِکَ، وَ الإِغفَالَ لِحُرمَتِکَ، وَ الِانخِدَاعَ لِعَدُوّکَ الشّیطَانِ الرّجِیمِ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِذَا کَانَ لَکَ فِی کُلّ لَیلَهٍ مِن لیَاَلیِ شَهرِنَا هَذَا رِقَابٌ یُعتِقُهَا عَفوُکَ، أَو یَهَبُهَا صَفحُکَ فَاجعَل رِقَابَنَا مِن تِلکَ الرّقَابِ، وَ اجعَلنَا لِشَهرِنَا مِن خَیرِ أَهلٍ وَ أَصحَابٍ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ امحَق ذُنُوبَنَا مَعَ امّحَاقِ هِلَالِهِ، وَ اسلَخ عَنّا تَبِعَاتِنَا مَعَ انسِلَاخِ أَیّامِهِ حَتّی ینَقضَیِ‌َ عَنّا وَ قَد صَفّیتَنَا فِیهِ مِنَ الخَطِیئَاتِ، وَ أَخلَصتَنَا فِیهِ مِنَ السّیّئَاتِ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، وَ إِن مِلنَا فِیهِ فَعَدّلنَا، وَ إِن زُغنَا فِیهِ فَقَوّمنَا، وَ إِنِ اشتَمَلَ عَلَینَا عَدُوّکَ الشّیطَانُ فَاستَنقِذنَا مِنهُ.

أللّهُمّ اشحَنهُ بِعِبَادَتِنَا إِیّاکَ، وَ زَیّن أَوقَاتَهُ بِطَاعَتِنَا لَکَ، وَ أَعِنّا فِی نَهَارِهِ عَلَی صِیَامِهِ، وَ فِی لَیلِهِ عَلَی الصّلَاهِ وَ التّضَرّعِ إِلَیکَ، وَ الخُشُوعِ لَکَ، وَ الذّلّهِ بَینَ یَدَیکَ حَتّی لَا یَشهَدَ نَهَارُهُ عَلَینَا بِغَفلَهٍ، وَ لَا لَیلُهُ بِتَفرِیطٍ.

أللّهُمّ وَ اجعَلنَا فِی سَائِرِ الشّهُورِ وَ الأَیّامِ کَذَلِکَ مَا عَمّرتَنَا، وَ اجعَلنَا مِن عِبَادِکَ الصّالِحِینَ الّذِینَ یَرِثُونَ الفِردَوسَ هُم فِیهَا خَالِدُونَ، وَ الّذِینَ یُؤتُونَ مَا آتَوا وَ قُلُوبُهُم وَجِلَهٌ،أَنّهُم إِلَی رَبّهِم رَاجِعُونَ، وَ مِنَ الّذِینَ یُسَارِعُونَ فِی الخَیرَاتِ وَ هُم لَهَا سَابِقُونَ.

أللّهُمّ صَلّ عَلَی مُحَمّدٍ وَ آلِهِ، فِی کُلّ وَقتٍ وَ کُلّ أَوَانٍ وَ عَلَی کُلّ حَالٍ عَدَدَ مَا صَلّیتَ عَلَی مَن صَلّیتَ عَلَیهِ، وَ أَضعَافَ ذَلِکَ کُلّهِ بِالأَضعَافِ التّیِ لَا یُحصِیهَا غَیرُکَ،إِنّکَ فَعّالٌ لِمَا تُرِیدُ.

نمازهاى ویژه شب‌هاى ماه رمضان

در بیان نمازهاى شب‌ و دعاهاى روزها، علامه مجلسی(ره) در زادالمعاد در فصل آخر اعمال ماه مبارک رمضان ذکر فرموده است:

نماز شب اول

چهار رکعت در هر رکعت بعد از حمد پانزده مرتبه توحید

نماز شب دوم

چهار رکعت در هر رکعت بعد از حمد بیست مرتبه
انا انزلناه

نماز شب سیم

ده رکعت در هر رکعت حمد و پنجاه مرتبه توحید

نماز شب چهارم

هشت رکعت در هر رکعت حمد و بیست مرتبه
انا انزلناه

نماز شب پنجم

دو رکعت در هر رکعت حمد و پنجاه مرتبه توحید و بعد از سلام صد مرتبه
اللهم صلى على محمد و آل محمد

نماز شب ششم

چهار رکعت در هر رکعت حمد و سوره
تبارک الذى بیده الملک

نماز شب هفتم

چهار رکعت در هر رکعت حمد و سیزده مرتبه
انا انزلناه

نماز شب هشتم

دو رکعت در هر رکعت حمد و ده مرتبه توحید و بعد از سلام هزار مرتبه
سبحان الله

نماز شب نهم

شش رکعت میان نماز شام و خفتن در هر رکعت حمد و هفت مرتبه آیه الکرسى و بعد از اتمام پنجاه مرتبه
اللهم صلى على محمد و آل محمد

نماز شب دهم

بیست رکعت در هر رکعت حمد و سى مرتبه توحید

نماز شب یازدهم

دو رکعت در هر رکعت حمد و بیست مرتبه
انا اعطیناک الکوثر

نماز شب دوازدهم

هشت رکعت در هر رکعت حمد و سى مرتبه
انا انزلناه

نماز شب سیزدهم

چهار رکعت در هر رکعت حمد و بیست و پنج مرتبه توحید

نماز شب چهاردهم

شش رکعت در هر رکعت حمد و سى مرتبه
اذا زلزلت

نماز شب پانزدهم

چهار رکعت در دو رکعت اول بعد از حمد صد مرتبه توحید و در دو رکعت دیگر پنجاه مرتبه توحید

نماز شب شانزدهم

دوازده رکعت در هر رکعت حمد و دوازده مرتبه
الهیکم التکاثر

نماز شب هفدهم

دو رکعت در رکعت اول حمد و هر سوره که خواهد و در رکعت دوم حمد و صد مرتبه توحید و بعد از سلام صد مرتبه
لا اله الا الله

نماز شب هجدهم

چهار رکعت در هر رکعت حمد و بیست و پنج مرتبه
انا اعطیناک الکوثر

نماز شب نوزدهم

پنجاه رکعت با حمد و پنجاه مرتبه
اذا زلزلت
و گویا مراد آن باشد که در هر رکعت یک مرتبه بخواند زیرا که مشکل است در یک شب دو هزار و پانصد مرتبه
اذا زلزلت
خواندن

نماز شب بیستم تا بیست و چهارم

در هر یک هشت رکعت به هر سوره که میسر شود.

 

نماز شب بیست و پنجم

هشت رکعت در هر رکعت حمد و ده مرتبه توحید

نماز شب بیست و ششم

هشت رکعت در هر رکعت حمد و صد مرتبه توحید

نماز شب بیست و هفتم

چهار رکعت در هر رکعت حمد
و تبارک الذى بیده الملک
و اگر نتواند بیست و پنج مرتبه توحید

نماز شب بیست و هشتم

شش رکعت در هر رکعت حمد و صد مرتبه آیه الکرسى و صد مرتبه توحید و صد مرتبه کوثر و بعد از نماز صـد مـرتبه صلوات بر محمد و آل محمد

نماز شب بیست و نهم

دو رکعت در هر رکعت حمد و بیست مرتبه توحید

نماز شب سی‌ام

دوازده رکعت در هر رکـعت حمـد و بیست مرتبه توحید و بعد از فارغ شدن صد مرتبه صلوات بر محمد و آل محـمد و ایـن نـمازها چنانکه مذکـور شـد هـر دو رکـعت بـه یـک سـلام اسـت.

اعمال شب اول رمضان

اشاره:

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) درباره اجر و پاداشی که خداوند برای روزه‌داران این ماه قرار داده است، می‌فرمایند: در ماه رمضان خداوند عده‌ای از فرشتگان را مأمور می‌کند تا برای روزه‌داران دعا کنند، سپس آن حضرت می‌فرماید: این دعا برای روزه‌داران، در خواست خیر و خوبی از خداوند است و باز فرموده است: جبرئیل به من خبر داد که خدای سبحان فرموده، من فرشتگان را برای دعای هیچ کسی موکل نکردم، مگر برای روزه‌داران.

برای شب آخر شعبان و شب اول ماه رمضان و اولین روز ماه خدا اعمالی در کتب ادعیه ذکر شده است که در ادامه می‌آید:

۱٫شیخ طوسی از حارث بن مُغَیْرَه نَضْرى روایت کرده که امام صادق(علیه السلام) در شب آخر شعبان و شب اول ماه رمضان مى‌خواند:

اَللّهُمَّ اِنَّ هذَا الشَّهْرَ الْمُبارَکَ الَّذى اُنْزِلَ فیهِ الْقُرآنُ وَجُعِلَ هُدىً لِلنّاسِ وَبَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى وَالْفُرْقانِ قَدْ حَضَرَ فَسَلِّمْنا فیهِ وَسَلِّمْهُ لَنا وَتَسَلَّمْهُ مِنّا فى یُسْرٍ مِنْکَ وَعافِیَهٍ یا مَنْ اَخَذَ الْقَلیلَ وَشَکَرَ الْکَثیرَ اِقْبَلْ مِنِّى الْیَسیرَ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ اَنْ تَجْعَلَ لى اِلى کُلِّ خَیْرٍ سَبیلاً وَمِنْ کُلِّ ما لا تُحِبُّ مانِعاً یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ یا مَنْ عَفا عَنّى وَعَمّا خَلَوْتُ بِهِ مِنَ السَّیِّئاتِ یا مَنْ لَمْ یُؤاخِذْنى بِارْتِکابِ الْمَعاصى عَفْوَکَ عَفْوَکَ عَفْوَکَ یاکَریمُ اِلهى وَعَظْتَنى فَلَمْ اَتَّعِظْ وَزَجَرْتَنى عَنْ مَحارِمِکَ فلَمْ اَنْزَجِرْ فَما عُذْرى فَاعْفُ عَنّى یا کَریمُ عَفْوَکَ عَفْوَکَ اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ الرّاحَهَ عِنْدَ الْمَوْتِ وَالْعَفْوَ عِنْدَ الْحِسابِ عَظُمَ الذَّنْبُ مِنْ عَبدِکَ فَلْیَحْسُنِ التَّجاوُزُ مِنْ عِنْدِکَ یااَهْلَ التَّقْوى وَیا اَهْلَ الْمَغْفِرَهِ عَفْوَکَ عَفْوَکَ.

اَللّهُمَّ اِنّى عَبْدُکَ بْنُ عَبْدِکَ بْنُ اَمَتِکَ ضَعیْفٌ فَقیرٌ اِلى رَحْمَتِکَ وَاَنْتَ مُنْزِلُ الْغِنى والْبَرَکَهِ عَلَى الْعِبادِ قاهِرٌ مُقْتَدِرٌ اَحْصَیْتَ اَعمالَهُمْ وَقَسَمْتَ اَرْزاقَهُمْ وَجَعَلْتَهُمْ مُخْتَلِفَهً اَلْسِنَتُهُمْ وَاَلْوانُهُمْ خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ وَلا یَعْلَمُ الْعِبادُ عِلْمَکَ وَلا یَقْدِرُ الْعِبادُ قَدْرَکَ وَکُلُّنا فَقیرٌ اِلى رَحْمَتِکَ فَلا تَصْرِفْ عَنّى وَجْهَکَ وَاجْعَلْنى مِنْ صالِحى خَلْقِکَ فِى الْعَمَلِ وَالاْمَلِ وَالْقَضاَّءِ وَالْقَدَرِ اَللّهُمَّ اَبْقِنى خَیْرَ الْبَقاَّءِ وَ اَفْنِنى خَیْرَ الْفَناَّءِ عَلى مُوالاهِ اَوْلِیاَّئِکَ وَمُعاداهِ اَعْداَّئِکَ وَ الرَّغْبَهِ اِلَیْکَ وَ الرَّهْبَهِ مِنْکَ وَالْخُشُوعِ وَالْوَفاءِ وَالتَّسْلیمِ لَکَ وَالتَّصْدیقِ بِکِتابِکَ وَاتِّباعِ سُنَّهِ رَسُولِکَ.

اَللّهُمَّ ما کانَ فى قَلْبى مِنْ شَکٍّ اَوْ رَیْبَهٍ اَوْ جُحُودٍ اَوْ قُنُوطٍ اَوْ فَرَحٍ اَوْ بَذَخٍ اَوْ بَطَرٍ اَوْ خُیَلاَّءَ اَوْ رِیاَّءٍ اَوْ سُمْعَهٍ اَوْ شِقاقٍ اَوْ نِفاقٍ اَوْ کُفْرٍ اَوْ فُسُوقٍ اَوْ عِصْیانٍ اَوْ عَظَمَهٍ اَوْ شَىءٍ لا تُحِبُّ فَاَسْئَلُکَ یا رَبِّ اَنْ تُبَدِّلَنى مَکانَهُ ایماناً بِوَعْدِکَ وَوَفآءً بِعَهْدِکَ وَرِضاً بِقَضاَّئِکَ وَزُهْداً فِى الدُّنْیا وَرَغْبَهً فیما عِنْدَکَ وَاَثَرَهً وَطُمَاْنینَهً وَتَوْبَهً نَصُوحاً اَسْئَلُکَ ذلِکَ یا رَبَّ الْعالَمینَ اِلهى اَنْتَ مِنْ حِلْمِکَ تُعْصى وَمِنْ کَرَمِکَ وَجُودِکَ تُطاعُ فَکَانَّکَ لَمْ تُعْصَ وَاَنَا وَمَنْ لَمْ یَعْصِکَ سُکّانُ اَرْضِکَ فَکُنْ عَلَیْنا بِالْفَضْلِ جَواداً وَبِالْخَیْرِ عَوّاداً یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ وَصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَالِهِ صَلوهً داَّئِمَهً لا تُحْصى وَلا تُعَدُّ وَلا یَقْدِرُ قَدْرَها غَیْرُکَ یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.

۲- استهلال: یعنى جستجوى هلال ماه و بعضى استهلال این ماه را واجب دانسته‌‏اند، چون رؤیت هلال کرد، به هلال اشاره نکند، بلکه رو به قبله کرده و دست‌ها را به آسمان بردارد و هلال را خطاب کرده و بگوید: رَبِّی وَ رَبُّکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَهِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْمُسَارَعَهِ إِلَى مَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِی شَهْرِنَا هَذَا وَ ارْزُقْنَا خَیْرَهُ وَ عَوْنَهُ وَ اصْرِفْ عَنَّا ضُرَّهُ وَ شَرَّهُ وَ بَلاءَهُ وَ فِتْنَتَهُ

همچنین در روایت آمده است، زمانى که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هلال ماه‏ رمضان را رؤیت مى‌‏کرد، روى شریفش را به جانب قبله می‌گرداند و می‌فرمود: اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَهِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْعَافِیَهِ الْمُجَلَّلَهِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ(وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ) وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلاهِ وَ الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ تِلاوَهِ الْقُرْآنِ اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ حَتَّى یَنْقَضِیَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَ غَفَرْتَ لَنَا وَ رَحِمْتَنَا

از حضرت صادق(علیه السلام) روایت شده که فرمودند: چون رؤیت هلال کردی، بگو: اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَیْنَا صِیَامَهُ وَ أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِیَامِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ وَ سَلِّمْنَا مِنْهُ وَ سَلِّمْهُ لَنَا فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ عَافِیَهٍ إِنَّکَ عَلَى کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ یَا رَحْمَانُ یَا رَحِیمُ.

اعمال شب آخر ماه رمضان

شب آخر ماه 

شب بسيار مباركى است،و براى اين شب چند عمل وارد است:اوّل:غسل.دوم:زيارت‏ امام حسين عليه السّلام.سوم:خواندن سوره‏ هاى«انعام»و«كهف»و«يس»و گفتن صد مرتبه:
أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ
از خدا آمرزش مى ‏جويم و به سوى او مى‏ پويم.
چهارم:اين دعا را كه شيخ كلينى از امام صادق عليه السّلام روايت كرده بخواند:
اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ وَ قَدْ تَصَرَّمَ وَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ يَا رَبِّ أَنْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَتِي هَذِهِ أَوْ يَتَصَرَّمَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ لَكَ قِبَلِي تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ تُرِيدُ أَنْ تُعَذِّبَنِي بِهِ يَوْمَ أَلْقَاكَ
خدايا اين است ماه رمضان،كه قرآن را در آن نازل كردى،اينك در حال گذشتن است،و من به ذات‏ كريمانه‏ات پناه مى‏آورم از اينكه سپيده اين شب طلوع كند،يا ماه رمضان بگذرد،و نزد تو برايم نتيجه كار ناشايست يا گناهى باشد كه بخواهى مرا به سبب آن روزى كه ملاقاتت كنم عذاب نمايى.
پنجم:بخواند دعاى«يا مدبّر الامور»را كه بيان آن در اعمال‏ شب بيست‏وسم گذشت ششم:ماه رمضان را با دعاهاى وداع،وداع گويد:دعاهايى كه شيخ كلينى و شيخ صدوق و شيخ مفيد و شيخ طوسى،و سيّد ابن طاووس(رضوان اللّه عليه)نقل كرده‏اند و شايد بهترين آنها دعاى چهل‏وپنجم صحيفه كامله باشد. سيّد ابن طاووس از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه هركه در شب آخر ماه رمضان،آن ماه شريف را وداع گفته‏ و بگويد:
اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِيَامِي لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ أَعُوذُ بِكَ أَنْ يَطْلُعَ فَجْرُ هَذِهِ اللَّيْلَةِ إِلا وَ قَدْ غَفَرْتَ لِي
خدايا اين ماه را آخرين بار روزه‏ام در ماه رمضان قرار مده،و به تو پناه مى‏آورم از اينكه سپيده اين شب سر زند،مگر اينكه مرا آمرزيده باشى.
پيش از آنكه سپيده بر آيد،حق تعالى او را بيامرزد، و توبه و بازگشت نصيب وى كند.سيّد و شيخ صدوق از جابر بن عبد عبد اللّه انصارى روايت كرده‏اند كه در جمعه آخر ماه‏ رمضان خدمت رسول خدا صلى اللّه عليه و آله رسيدم،چون نظر آن حضرت بر من افتاد،فرمود:اى جابر اين آخرين جمعه از ماه رمضان است،پس آن را وداع كن و بگو:
اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْهُ آخِرَ الْعَهْدِ مِنْ صِيَامِنَا إِيَّاهُ فَإِنْ جَعَلْتَهُ فَاجْعَلْنِي مَرْحُوما وَ لا تَجْعَلْنِي مَحْرُوما
خدايا اين ماه را آخرين بار روزه ما در ماه رمضان قرار مده،اگر قرار داده‏اى پس مرا رحمت شده بدار،نه محروم‏ از رحمت.
به راستى هركه اين دعا را در اين روز بخواند به يكى از دو خصلت نيكو ظفر يابد:يا رسيدن به ماه رمضان‏ آينده،يا آمرزش خدا و رحمت بى‏انتهاى او.سيّد ابن طاووس و كفعمى از حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله روايت كرده‏اند كه فرمود: هركه در شب آخر ماه رمضان،ده ركعت نماز به صورت دو ركعت بخواند،در هر ركعت سوره«حمد»را يك بار،و «قل‏ هو اللّه احد» راه ده بار،و در هر يك از ركوع و سجود ده مرتبه بگويد:
سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ
پاك است خدا و ستايش شايسته اوست و معبودى جز او نيست و خدا بزرگتر است.
و هنگامى‏كه از ده ركعت فراغت يافت‏ هزار مرتبه استغفار كند.و پس از استغفار سر به سجده گذارد و در حال سجده بگويد:
يَا حَيُّ يَا قَيُّومُ يَا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِكْرَامِ يَا رَحْمَانَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ رَحِيمَهُمَا يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ يَا إِلَهَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ تَقَبَّلْ مِنَّا صَلاتَنَا وَ صِيَامَنَا وَ قِيَامَنَا
اى زنده به خود پاينده!اى داراى بزرگى و بزرگوارى،اى بخشنده دنيا و آخرت و اى مهربان دنيا و آخرت،اى مهربان‏ترين مهربانان،اى معبود گذشتگان و آيندگان،گناهانمان را بيامرز،و نماز و روزه و شب‏بيداريمان را قبول كن.
سوگند به كسى‏كه مرا به‏ راستى به پيامبرى مبعوث كرد،كه جبرئيل مرا از اسرافيل خبر داد و اسرافيل از پروردگار خود،كه سر از سجده برنداشته،خدا او را بيامرزد،و ماه رمضان را از او قبول كند،و از او درگذرد تا آخر خبر.و اين نماز در شب عيد فطر هم روايت شده است، ولى در اين روايت آمده است كه تسبيحات اربعه را در ركوع و سجود به جاى ذكر ركوع و سجود بخواند،و به جاى‏ «اغفر لنا ذنوبنا»تا آخر بگويد:
اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي وَ تَقَبَّلْ صَوْمِي وَ صَلاتِي وَ قِيَامِي
گناهم را بیامرز، و روزه و نماز وشب زنده داری ام را بپذیر

دعاهاى شبهاى دهه آخر ماه رمضان

 در دهه آخر ماه مبارک رمضان دعاهایی از معصومی علیهم السلام نقل شده است. از جمله آنها این دعاست که شیخ کلینى در کتاب کافى از امام صادق علیه السّلام روایت کرده: که در دهه آخر ماه رمضان در هر شب بخوان:
أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِکَ الْکَرِیمِ أَنْ یَنْقَضِیَ عَنِّی شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ یَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَیْلَتِی هَذِهِ وَ لَکَ قِبَلِی ذَنْبٌ أَوْ تَبِعَهٌ تُعَذِّبُنِی عَلَیْهِ.
پناه مى ‏آورم به عظمت ذات کریمت،از اینکه ماه رمضان‏ از من سپرى شود،یا سپیده این شب طلوع کند،و از سوى من نزد تو گناهى یا نتیجه کارى مانده باشد،که مرا بر آن عذاب نمایى.
کفعمى در حاشیه«بلد الامین»نقل کرده که امام صادق علیه السّلام در هر شب از دهه آخر این ماه پس از نمازهاى واجب‏ و مستحب مى ‏خواندند:
اللَّهُمَّ أَدِّ عَنَّا حَقَّ مَا مَضَى مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ اغْفِرْ لَنَا تَقْصِیرَنَا فِیهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا مَقْبُولا وَ لا تُؤَاخِذْنَا بِإِسْرَافِنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْمَرْحُومِینَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَحْرُومِینَ
خدایا از ما حق آنچه را که از ماه رمضان گذشته ادا فرما،و کوتاهى ما را از عبادت در این ماه بیامرز و ماه رمضان را از ما پذیرفته‏ تحویل گیر،و ما را از زیاده ‏رویهاى بر علیه خویشتن مؤاخذه مکن،و از رحمت‏شدگان قرار ده،نه از محرومان.
و فرموده:هرکه این دعا را بخواند،خدا تقصیرى که در گذشته از ماه رمضان از او سر زده بیامرزد،و او را در باقیمانده ماه از گناهان بازدارد.سیّد ابن طاووس در کتاب«اقبال»از ابن ابى عمیر از مرازم نقل کرده:امام صادق علیه السّلام در هر شب از دهه آخر این ماه مى‏ خواند:
اللَّهُمَّ إِنَّکَ قُلْتَ فِی کِتَابِکَ الْمُنْزَلِ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَیِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ فَعَظَّمْتَ حُرْمَهَ شَهْرِ رَمَضَانَ بِمَا أَنْزَلْتَ فِیهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ خَصَصْتَهُ بِلَیْلَهِ الْقَدْرِ وَ جَعَلْتَهَا خَیْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ اللَّهُمَّ وَ هَذِهِ أَیَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ قَدِ انْقَضَتْ وَ لَیَالِیهِ قَدْ تَصَرَّمَتْ وَ قَدْ صِرْتُ یَا إِلَهِی مِنْهُ إِلَى مَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّی وَ أَحْصَى لِعَدَدِهِ مِنَ الْخَلْقِ أَجْمَعِینَ فَأَسْأَلُکَ بِمَا سَأَلَکَ بِهِ مَلائِکَتُکَ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِیَاؤُکَ الْمُرْسَلُونَ،
خدایا تو در کتاب نازل‏ شده ‏ات فرمودى:ماه رمضان،ماهى که قرآن براى هدایت مردم در آن نازل شده و دلایلى روشن از هدایت و تمیز دادن حق از باطل است،با نازل کردن قرآن در آن حرمتش را بزرگ شمردى،و آن را به شب‏ قدر اختصاص دادى،شبى که آن را از هزار ماه ماه بهتر قرار دادى.خدایا این روزهاى ماه رمضان است که گذشت،و شبهاى آن است که از دست رفت،من از این ماه چنان شده ‏ام که‏ تو از من به آن داناترى،و شماره آن را از تمام آفریدگانت شمارنده‏ ترى،در نتیجه از تو درخواست مى ‏کنم به آنچه‏ از تو درخواست کردند فرشتگان مقرّبت،و پیامبران مرسلت،
وَ عِبَادُکَ الصَّالِحُونَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَفُکَّ رَقَبَتِی مِنَ النَّارِ وَ تُدْخِلَنِی الْجَنَّهَ بِرَحْمَتِکَ وَ أَنْ تَتَفَضَّلَ عَلَیَّ بِعَفْوِکَ وَ کَرَمِکَ وَ تَتَقَبَّلَ تَقَرُّبِی وَ تَسْتَجِیبَ دُعَائِی وَ تَمُنَّ عَلَیَّ [إِلَیَ‏] بِالْأَمْنِ یَوْمَ الْخَوْفِ مِنْ کُلِّ هَوْلٍ أَعْدَدْتَهُ لِیَوْمِ الْقِیَامَهِ إِلَهِی وَ أَعُوذُ بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ وَ بِجَلالِکَ الْعَظِیمِ أَنْ یَنْقَضِیَ أَیَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَیَالِیهِ وَ لَکَ قِبَلِی تَبِعَهٌ أَوْ ذَنْبٌ تُؤَاخِذُنِی بِهِ أَوْ خَطِیئَهٌ تُرِیدُ أَنْ تَقْتَصَّهَا مِنِّی لَمْ تَغْفِرْهَا لِی سَیِّدِی سَیِّدِی سَیِّدِی أَسْأَلُکَ یَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ إِذْ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ،
و بندگان شایسته ‏ات،این که بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى،و وجودم را از آتش آزاد کنى،و به رحمتت به بهشتم وارد نمایى،و به عفو و کرمت بر من‏ تفضّل آرى،و نزدیک‏ جویى ‏ام را بپذیرى،و دعایم را به اجابت رسانى،و به امان دادنم در روز وحشت، از هر هراسى که براى قیامتم آماده ساخته‏ اى بر من منت نهى،خدایا به ذات کریم و به جلال بزرگت پناه مى ‏آورم، از اینکه روزها و شبهاى ماه رمضان سپرى گردد،و براى من نزد تو نتیجه کارى یا گناهى باشد که مرا به سبب آن مؤاخذه کنى، یا خطایى که‏ بخواهى انتقامش را از من بگیرى،و مرا در آنها نیامرزیده باشى،اى آقاى من،اى آقاى من،اى آقاى من از تو مى‏خواهم که معبودى جز تو نیست، آنگاه که معبودى جز تو نبود،
إِنْ کُنْتَ رَضِیتَ عَنِّی فِی هَذَا الشَّهْرِ فَازْدَدْ عَنِّی رِضًا وَ إِنْ لَمْ تَکُنْ رَضِیتَ عَنِّی فَمِنَ الْآنَ فَارْضَ عَنِّی یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ یَا اللَّهُ یَا أَحَدُ یَا صَمَدُ یَا مَنْ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُوا أَحَدٌ و بسیار بگو یَا مُلَیِّنَ الْحَدِیدِ لِدَاوُدَ عَلَیْهِ السَّلامُ یَا کَاشِفَ الضُّرِّ وَ الْکُرَبِ الْعِظَامِ عَنْ أَیُّوبَ عَلَیْهِ السَّلامُ أَیْ مُفَرِّجَ هَمِّ یَعْقُوبَ عَلَیْهِ السَّلامُ أَیْ مُنَفِّسَ غَمِّ یُوسُفَ عَلَیْهِ السَّلامُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا أَنْتَ أَهْلُهُ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ وَ افْعَلْ بِی مَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ لا تَفْعَلْ بِی مَا أَنَا أَهْلُهُ
اگر در این ماه از من خشنود بوده ‏اى،بر خشنودى‏ات از من بیفزا،و اگر خشنود نبوده ‏اى از هم اکنون از من خشنود شو اى مهربان‏ترین مهربانان،اى خدا،اى یکتا،اى بى‏ نیاز،اى که نزاییده و زاده نشده،و احدى برایش همتا نبود.و بسیار بگو:اى نرم کننده آهن براى داود(درود بر او)،اى‏ بردارنده بدحالى و بلاهاى بزرگ از ایّوب(درود بر او)،اى از بین‏برنده اندوه شدید یعقوب‏ (درود بر او)،اى زایل کننده غم یوسف(درود بر او)،درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد،چنان‏که‏ تو سزاوارى که درود فرستى بر جمله آنان،و با من چنان کن که تو شایسته آنى نه چنان‏که من سزاوار آنم.
و از جمله این دعاها دعایى است که در کتاب«کافى»به صورت روایت مستند،و در کتاب«مقنعه»و«مصباح» بدون ذکر سند نقل شده:که در شب اوّل از دهه سوم،یعنى در شب بیست‏ و یکم بخوان:
یَا مُولِجَ اللَّیْلِ فِی النَّهَارِ وَ مُولِجَ النَّهَارِ فِی اللَّیْلِ وَ مُخْرِجَ الْحَیِّ مِنَ الْمَیِّتِ وَ مُخْرِجَ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَیِّ یَا رَازِقَ مَنْ یَشَاءُ بِغَیْرِ حِسَابٍ یَا اللَّهُ یَا رَحْمَانُ یَا اللَّهُ یَا رَحِیمُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَهِ فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَهً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِینا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَانا یُذْهِبُ الشَّکَّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِیقِ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَهَ إِلَیْکَ وَ الْإِنَابَهَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ.
اى وارد کننده شب و روز،و وارد کننده روزوشب،و بیرون آورنده زنده از مرده،و بیرون‏ آورنده مرده از زنده،اى روزى‏دهنده بى‏حسا به هرکه خواهى،اى خدا،اى مهربان،اى خدا اى خدا،اى بخشنده،اى خدا، اى خدا،اى خدا،براین نامهاى نیکوتر،و نمونه‏ هاى برتر و بزرگمنشى و نعمتها،از تو مى‏ خواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى،و قرار دهى نامم را در این شب از گروه سعاتمندان،و روحم را با شهیدان،و نیکوکارى‏ام را در بلندترین مقام بهشت،و بدکارى‏ام را آمرزیده،و بر من یقینى ببخشى که دلم همراه آن باشد،و ایمانى که دودلى را از من بردارد،و خشنودم نمایى به آنچه نصیبم کردى،و ما را در دنیا و آخرت پاداش نیکو عنایت کن،و از آتش سوزان حفظ فرما،و در این شب ذکر و شکر و رغبت به سویت، و توبه و توفیق آنچه که محمّد و خاندان محمّد(درود خدا بر او و ایشان)را به آن موفق نمودى نصیب من فرما.

اعمال مخصوصه شب بيست و سوم ماه رمضان

بقيه اعمال شب بيست ‏و سوم:اين شب از دو شب قدر گذشته افضل است،و از احاديث بسيار استفاده مى ‏شود،كه شب‏ قدر همين شب است،و اين شب شب جهنى است يعنى شبى است كه دعاها در آن اجابت مى‏شود،و در اين شب تمام

كارها بر پايه حكمت الهى مقدّر گردد،و براى اين شب غير از اعمالى كه با دو شب قدر گذشته مشترك است چند عمل ديگر است:
اوّل:خواندن سوره«عنكبوت»و«روم»كه امام صادق عليه السّلام سوگند ياد كردند كه خواننده اين دو سوره در اين شب از اهل بهشت‏ خواهد بود.
دوم:خواندن سوره«حم دخان»
سوم:هزار مرتبه خواندن سوره«قدر»
چهارم:محمّد بن عيسى به سند خود از امامان‏ صالح عليهم السّلام روايت كرده كه فرمودند:در شب بيست‏ و سوم از ماه رمضان اين دعا را به دفعات بخوان،در حال سجود و قيام و قعود.و بر هر حالى كه هستى در تمام ماه،و در طول حياتت تا جايى كه ممكن باشد،و هر زمانى كه به يادت آيد.بعد از ستايش پروردگار به بزرگوارى،و فرستادن صلوات بر پيامبر صلى اللّه عليه و آله مى‏ گويى:
اَللهمَّ کُن لوليّکَ فُلانِ بن فُلان
خدايا براى ولى‏ات باش فلان بن فلان
و به جاى فلان بن فلان بگو:
الحُجةِ بنِ الحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَيهِ و عَلي ابائهِ في هذهِ السّاعةِ، و في کُلّ ساعَة وَليّا و حافظا وقائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَيناً حَتّي تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعاً و تُمَتّعَهُ فيها طَويلًا.
حجت بن الحسن كه درودهايت بر او و پدرانش باد،در اين ساعت،و در هر ساعت سرپرست و نگهبان و پيشوا و ياور و راهنما و ديده‏باه(باش،تا او را با رغبت مردم در زمينت سكونت دهى،و زمانى طولانى بهره‏مندش سازى
و همچنين مي خواني:
يا مُدَبّرَ الاُموُرِ ،يا باعِثَ مَن في القُبُور،يا مُجرِي البُحُور،يا مُلَيّنَ الحَديدِ لِداوُد ، صَل عَلي مُحَّمد وَافعَل بي کَذا وَ کَذا
اى تدبيرگر امور، اى برانگيزنده مردهاى در گور،اى روان كننده درياها،اى نرم كننده آهن براى داود،بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست‏ و با من چنين و چنان كن.
و به جاى«كذا و كذا»حاجات خود را بخواهد:
اَلليلَةَ اليلَةَ
امشب،امشب
و دستهاى‏ خود را د روقت خواند«يا مدبّر الامور»تا آخر به سوى آسمان بردار.و اين دعا را در حال ركوع و سجود و ايستاده و نشسته بخوان،و آن را تكرار كن،و در شب آخر ماه رمضان هم بخوان. پنجم:بخواند:
اللَّهُمَّ امْدُدْ لِي فِي عُمُرِي وَ أَوْسِعْ لِي فِي رِزْقِي وَ أَصِحَّ لِي جِسْمِي وَ بَلِّغْنِي أَمَلِي وَ إِنْ كُنْتُ مِنَ الْأَشْقِيَاءِ فَامْحُنِي مِنَ الْأَشْقِيَاءِ وَ اكْتُبْنِي مِنَ السُّعَدَاءِ فَإِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ عَلَى نَبِيِّكَ الْمُرْسَلِ صَلَوَاتُكَ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ
خدايا عمرم را طولانى گردان،و روزى ‏ام را وسعت بخش،و بدنم را تندرست بدار،و به آرزويم برسان،و و اگر در زمره بدفرجامان، هستم، مرا از آن گروه محو كن،و در گروه سعادتمندان ثبت فرما،كه تو در كتاب فرو فرستاده‏ به پيامبر مرسلت(درود تو بر او و خاندانش)فرمودى:خدا محو مى‏كند آنچه را بخواهد و ثبت مى‏ نمايد آنچه را اراده كند و كتاب جامع نزد اوست.
ششم بخواند:
اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ فِيمَا تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِي لا يُرَدُّ وَ لا يُبَدَّلُ أَنْ تَكْتُبَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ فِي عَامِي هَذَا الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَيِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِيلَ عُمْرِي وَ تُوَسِّعَ لِي فِي رِزْقِي
خدايا قرار ده در آنچه حكم مى ‏كنى،و مقدّر مى‏ نمايى،از فرمان حتمى، در آنچه از كار حكيمانه جدا مى ‏سازى در شب قدر،از حكمى كه بازگشت نپذيرد،و تغيير نيابد،اينكه مرا در اين سال از حاجيان خانه محترمت بنويسى،حاجيانى كه حجّشان پذيرفته،و سعيشان قبول افتاده،و گناهانشان‏ آمرزيده گشته،و بديهايشان محو شده است،و قرار ده در آنچه فرمان مى ‏دهى و مقدّر مى‏ نمايى كه عمرم را طولانى گردانى،و در روزى ام‏ وسعت بخشى.
هفتم:دعايى را كه در كتاب«اقبال»آمده است بخواند:
يَا بَاطِنا فِي ظُهُورِهِ وَ يَا ظَاهِرا فِي بُطُونِهِ وَ يَا بَاطِنا لَيْسَ يَخْفَى وَ يَا ظَاهِرا لَيْسَ يُرَى يَا مَوْصُوفا لا يَبْلُغُ بِكَيْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ وَ لا حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ يَا غَائِبا [غَائِبُ‏] غَيْرَ مَفْقُودٍ وَ يَا شَاهِدا [شَاهِدُ] غَيْرَ مَشْهُودٍ يُطْلَبُ فَيُصَابُ وَ لا يَخْلُو [لَمْ يَخْلُ‏] مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَيْنَهُمَا طُرْفَةَ [طَرْفَةَ] عَيْنٍ لا يُدْرَكُ بِكَيْفٍ [بِكَيْفَ‏] وَ لا يُؤَيَّنُ بِأَيْنٍ [بِأَيْنَ‏] وَ لا بِحَيْثٍ [يِحَيْثُ‏] أَنْتَ نُورُ النُّورِ وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ أَحَطْتَ بِجَمِيعِ الْأُمُورِ سُبْحَانَ مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ هَكَذَا وَ لا هَكَذَا غَيْرُهُ
اى پنهان در حال آشكار بودنش،و اى آشكار در حال پنهان بودنش‏ و اى پنهانى كه مخفى نمى ‏شود،اى آشكارى كه ديده نمى‏ شود،اى به وصف آمده‏اى كه هيچ ممكنى به حقيقتش نمى‏ رسد و هيچ حدّ بسته‏اى به او احاطه پيدا نمى‏ كند،و اى غايب گم نشده،اى حاضرى كه مشهود نيست،تا آنكه جستجو شود و او را بيابند،آسمانها و زمين و آنچه بين آنهاست،به اندازه چشم برهم‏زدن از او خالى نيست،به كيفيتى معيّن دانسته نمى ‏شود و محدود به مكان و جهت نمى‏گردد،تويى روشنايى نور،پروردگار پرورندگان،به همه امور احاطه كرده‏اى، منزّه است آن‏كه چيزى همانندش نيست،و او شنوا و بيناست،منزّه است آن‏كه داراى اين صفات است و براى غير او چنين صفاتى نيست
سپس آنچه را مى ‏خواهى از خدا طلب كن.هشتم:غير از غسل اوّل شب،غسلى هم در آخر شب انجام دهد.بدان كه براى‏ غسل و شب زنده ‏دارى اين شب و زيارت امام حسين عليه السّلام،و صد ركعت نماز،فضيلت بسيار نقل شده است،و انجام اين اعمال مورد تأكيد است.شيخ طوسى در كتاب «تهذيب» از ابو بصير از امام صادق عليه السّلام روايت كرده كه آن‏ حضرت فرمود:در شبى كه اميد مى ‏رود شب قدر باشد، صد ركعت نماز بخوان در هر ركعت پس از سوره«حمد» ده مرتبه‏ سوره«توحيد»را قرائت كن،گفتم:فدايت شوم،اگر ايستاده قدرت نداشته باشم چه؟ فرمود نشسته بخوان،گفتم‏ اگر نتوانم،فرمود:به همان حالى كه در بسترت به پشت خوابيده‏ اى اين نماز را بخوان.از كتاب»دعائم الاسلام«روايت‏ شده كه رسول خدا صلى اللّه عليه و آله در دهه آخر ماه رمضان بستر خود را جمع مى‏ كرد،و براى عبادت كمر همّت را محكم مى ‏بست،و در شب بيست ‏و سوم اهل خود را بيدار مى‏ كرد، و آنهايى را كه خواب در ربوده بود،به رويشان آب مى ‏پاشيد،و حضرت فاطمه عليها السلام‏ در اين شب اجازه نمى ‏داد احدى از اهلش بخوابد،و خواب آنها را به كمى طعام علاج مى ‏فرمود،و آنها را با خواباندن‏ در روز براى بيدارى و احياى شب آماده مى ‏كرد،و مى ‏فرمود:محروم كسى است كه از خير اين شب محروم بماند. روايت شده كه امام صادق عليه السّلام به بيمارى سختى دچار شده بود،وقتى شب بيست ‏و سوم ماه رمضان رسيد،به‏ خدمتكارانش دستور داد او را به مسجد بردند،و تا صبح در مسجد بود. علاّمه مجلسى(ره)فرموده است هرقدر كه خواندن قرآن ممكن باشد،در اين شب خوانده شود،و دعاهاى صحيفه‏ كامله(سجاديه)،به ويژه دعاى مكارم الأخلاق،و دعاى توبه قرائت گردد،و روزهاى اين شبها را نيز بايد حرمت نهاد،و به عبادت و تلاوت قرآن به سر آورد،زيرا در احاديث معتبر آمده است كه روز قدر در فضيلت همانند شب قدر است.

اعمال شبهاي دهه ي آخر ماه رمضان

دعاهاى شبهاى دهه آخر ماه كه از جمله آنها اين دعاست كه شيخ كلينى در كتاب كافى از امام صادق عليه السّلام روايت كرده: كه در دهه آخر ماه رمضان در هر شب بخوان:
أَعُوذُ بِجَلالِ وَجْهِكَ الْكَرِيمِ أَنْ يَنْقَضِيَ عَنِّي شَهْرُ رَمَضَانَ أَوْ يَطْلُعَ الْفَجْرُ مِنْ لَيْلَتِي هَذِهِ وَ لَكَ قِبَلِي ذَنْبٌ أَوْ تَبِعَةٌ تُعَذِّبُنِي عَلَيْهِ.
پناه مى ‏آورم به عظمت ذات كريمت، از اينكه ماه رمضان‏ از من سپرى شود، يا سپيده اين شب طلوع كند، و از سوى من نزد تو گناهى يا نتيجه كارى مانده باشد، كه مرا بر آن عذاب نمايى
كفعمى در حاشيه «بلد الامين» نقل كرده كه امام صادق عليه السّلام در هر شب از دهه آخر اين ماه پس از نمازهاى واجب‏ و مستحب مى‏ خواندند:
اللَّهُمَّ أَدِّ عَنَّا حَقَّ مَا مَضَى مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ اغْفِرْ لَنَا تَقْصِيرَنَا فِيهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا مَقْبُولا وَ لا تُؤَاخِذْنَا بِإِسْرَافِنَا عَلَى أَنْفُسِنَا وَ اجْعَلْنَا مِنَ الْمَرْحُومِينَ وَ لا تَجْعَلْنَا مِنَ الْمَحْرُومِينَ
خدايا از ما حق آنچه را كه از ماه رمضان گذشته ادا فرما، و كوتاهى ما را از عبادت در اين ماه بيامرز و ماه رمضان را از ما پذيرفته‏ تحويل گير،و ما را از زياده ‏روي هاى بر عليه خويشتن مؤاخذه مكن،و از رحمت‏ شدگان قرار ده،نه از محرومان.
و فرموده:هركه اين دعا را بخواند،خدا تقصيرى كه در گذشته از ماه رمضان از او سر زده بيامرزد،و او را در باقيمانده ماه از گناهان بازدارد.سيّد ابن طاووس در كتاب«اقبال»از ابن ابى عمير از مرازم نقل كرده:امام صادق عليه السّلام در هر شب از دهه آخر اين ماه مى‏خواند:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ فِي كِتَابِكَ الْمُنْزَلِ شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْءَانُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ فَعَظَّمْتَ حُرْمَةَ شَهْرِ رَمَضَانَ بِمَا أَنْزَلْتَ فِيهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ خَصَصْتَهُ بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ جَعَلْتَهَا خَيْرا مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ اللَّهُمَّ وَ هَذِهِ أَيَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ قَدِ انْقَضَتْ وَ لَيَالِيهِ قَدْ تَصَرَّمَتْ وَ قَدْ صِرْتُ يَا إِلَهِي مِنْهُ إِلَى مَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي وَ أَحْصَى لِعَدَدِهِ مِنَ الْخَلْقِ أَجْمَعِينَ فَأَسْأَلُكَ بِمَا سَأَلَكَ بِهِ مَلائِكَتُكَ الْمُقَرَّبُونَ وَ أَنْبِيَاؤُكَ الْمُرْسَلُونَ،
خدايا تو در كتاب نازل ‏شده ‏ات فرمودى:ماه رمضان، ماهى كه قرآن براى هدايت مردم در آن نازل شده و دلايلى روشن از هدايت و تميز دادن حق از باطل است،با نازل كردن قرآن در آن حرمتش را بزرگ شمردى،و آن را به شب‏ قدر اختصاص دادى، شبى كه آن را از هزار ماه ماه بهتر قرار دادى.خدايا اين روزهاى ماه رمضان است كه گذشت،و شبهاى آن است كه از دست رفت،من از اين ماه چنان شده‏ ام كه‏ تو از من به آن داناترى،و شماره آن را از تمام آفريدگانت شمارنده ‏ترى،در نتيجه از تو درخواست مى‏كنم به آنچه‏ از تو درخواست كردند فرشتگان مقرّبت،و پيامبران مرسلت،
وَ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَفُكَّ رَقَبَتِي مِنَ النَّارِ وَ تُدْخِلَنِي الْجَنَّةَ بِرَحْمَتِكَ وَ أَنْ تَتَفَضَّلَ عَلَيَّ بِعَفْوِكَ وَ كَرَمِكَ وَ تَتَقَبَّلَ تَقَرُّبِي وَ تَسْتَجِيبَ دُعَائِي وَ تَمُنَّ عَلَيَّ [إِلَيَ‏] بِالْأَمْنِ يَوْمَ الْخَوْفِ مِنْ كُلِّ هَوْلٍ أَعْدَدْتَهُ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ إِلَهِي وَ أَعُوذُ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ بِجَلالِكَ الْعَظِيمِ أَنْ يَنْقَضِيَ أَيَّامُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَيَالِيهِ وَ لَكَ قِبَلِي تَبِعَةٌ أَوْ ذَنْبٌ تُؤَاخِذُنِي بِهِ أَوْ خَطِيئَةٌ تُرِيدُ أَنْ تَقْتَصَّهَا مِنِّي لَمْ تَغْفِرْهَا لِي سَيِّدِي سَيِّدِي سَيِّدِي أَسْأَلُكَ يَا لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ إِذْ لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ،
و بندگان شايسته ‏ات،اين كه بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى،و وجودم را از آتش آزاد كنى،و به رحمتت به بهشتم وارد نمايى،و به عفو و كرمت بر من‏ تفضّل آرى،و نزديك‏جويى ‏ام را بپذيرى،و دعايم را به اجابت رسانى،و به امان دادنم در روز وحشت، از هر هراسى كه براى قيامتم آماده ساخته‏ اى بر من منت نهى،خدايا به ذات كريم و به جلال بزرگت پناه مى‏ آورم، از اينكه روزها و شبهاى ماه رمضان سپرى گردد،و براى من نزد تو نتيجه كارى يا گناهى باشد كه مرا به سبب آن مؤاخذه كنى،يا خطايى كه‏ بخواهى انتقامش را از من بگيرى،و مرا در آنها نيامرزيده باشى،اى آقاى من،اى آقاى من،اى آقاى من از تو مى‏ خواهم كه معبودى جز تو نيست، آنگاه كه معبودى جز تو نبود،
إِنْ كُنْتَ رَضِيتَ عَنِّي فِي هَذَا الشَّهْرِ فَازْدَدْ عَنِّي رِضًا وَ إِنْ لَمْ تَكُنْ رَضِيتَ عَنِّي فَمِنَ الْآنَ فَارْضَ عَنِّي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ يَا اللَّهُ يَا أَحَدُ يَا صَمَدُ يَا مَنْ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوا أَحَدٌ و بسيار بگو يَا مُلَيِّنَ الْحَدِيدِ لِدَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلامُ يَا كَاشِفَ الضُّرِّ وَ الْكُرَبِ الْعِظَامِ عَنْ أَيُّوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَيْ مُفَرِّجَ هَمِّ يَعْقُوبَ عَلَيْهِ السَّلامُ أَيْ مُنَفِّسَ غَمِّ يُوسُفَ عَلَيْهِ السَّلامُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ كَمَا أَنْتَ أَهْلُهُ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ وَ افْعَلْ بِي مَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ لا تَفْعَلْ بِي مَا أَنَا أَهْلُهُ
اگر در اين ماه از من خشنود بوده‏اى،بر خشنودى‏ات از من بيفزا،و اگر خشنود نبوده‏اى از هم اكنون از من خشنود شو اى مهربان‏ترين مهربانان،اى خدا،اى يكتا،اى بى‏نياز،اى كه نزاييده و زاده نشده،و احدى برايش همتا نبود.و بسيار بگو:اى نرم كننده آهن براى داود(درود بر او)،اى‏ بردارنده بدحالى و بلاهاى بزرگ از ايّوب(درود بر او)،اى از بين‏برنده اندوه شديد يعقوب‏ (درود بر او)،اى زايل كننده غم يوسف(درود بر او)،درود فرست بر محمّد و خاندان محمّد،چنان‏كه‏ تو سزاوارى كه درود فرستى بر جمله آنان،و با من چنان كن كه تو شايسته آنى نه چنان‏كه من سزاوار آنم.
و از جمله اين دعاها دعايى است كه در كتاب«كافى»به صورت روايت مستند،و در كتاب«مقنعه»و«مصباح» بدون ذكر سند نقل شده:كه در شب اوّل از دهه سوم،يعنى در شب بيست‏ويكم بخوان:
يَا مُولِجَ اللَّيْلِ فِي النَّهَارِ وَ مُولِجَ النَّهَارِ فِي اللَّيْلِ وَ مُخْرِجَ الْحَيِّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ مُخْرِجَ الْمَيِّتِ مِنَ الْحَيِّ يَا رَازِقَ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ يَا اللَّهُ يَا رَحْمَانُ يَا اللَّهُ يَا رَحِيمُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ يَا اللَّهُ لَكَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْيَا وَ الْكِبْرِيَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِي فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ فِي السُّعَدَاءِ وَ رُوحِي مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِي فِي عِلِّيِّينَ وَ إِسَاءَتِي مَغْفُورَةً وَ أَنْ تَهَبَ لِي يَقِينا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ إِيمَانا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنِّي وَ تُرْضِيَنِي بِمَا قَسَمْتَ لِي وَ آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِيقِ وَ ارْزُقْنِي فِيهَا ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ وَ الرَّغْبَةَ إِلَيْكَ وَ الْإِنَابَةَ وَ التَّوْفِيقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِ وَ عَلَيْهِمُ السَّلامُ.
اى وارد كننده شب و روز،و وارد كننده روزوشب،و بيرون آورنده زنده از مرده،و بيرون‏ آورنده مرده از زنده،اى روزى‏دهنده بى‏حسا به هركه خواهى،اى خدا،اى مهربان،اى خدا اى خدا،اى بخشنده،اى خدا، اى خدا،اى خدا،براين نامهاى نيكوتر،و نمونه‏هاى برتر و بزرگمنشى و نعمتها،از تو مى‏خواهم بر محمّد و خاندان محمّد درود فرستى،و قرار دهى نامم را در اين شب از گروه سعاتمندان،و روحم را با شهيدان،و نيكوكارى‏ام را در بلندترين مقام بهشت،و بدكارى‏ام را آمرزيده،و بر من يقينى ببخشى كه دلم همراه آن باشد،و ايمانى كه دودلى را از من بردارد،و خشنودم نمايى به آنچه نصيبم كردى،و ما را در دنيا و آخرت پاداش نيكو عنايت كن،و از آتش سوزان حفظ فرما،و در اين شب ذكر و شكر و رغبت به سويت، و توبه و توفيق آنچه كه محمّد و خاندان محمّد(درود خدا بر او و ايشان)را به آن موفق نمودى نصيب من فرما.

اعمال شب بيست و يکم ماه رمضان

شب بيست‏ و يكم: فضيلت اين شب نورانى از شب نوزدهم بيشتر است و بايد اعمال اين شب را،از غسل و احيا و زيارت و نماز هفت «توحيد» و قرآن بر سر گرفتن و صد ركعت نماز و دعاى جوشن كبير و غير آنها را انجام دهد و در غسل و احيا و سعى در عبادت، در اين شب و شب بيست ‏و سوم اصرار ورزد، در روايات به اين معنى كه شب قدر يكى از اين دو شب ميباشد، تاكيد شده در چند روايت آمده: كه از معصوم خواسته شد: معين فرماييد كه شب قدر كدام يك از اين دو شب است؟ايشان تعيين نكرد، بلكه فرمود:
ما أيسر ليلتين فيما تطلب
چه آسان است دو شب در آنچه مى‏ جويى
يا آنكه فرمود:
ما عليك أن تفعل خيرا في ليلتين و نحو ذلك. و قال شيخنا الصدوق فيما أملى على المشايخ في مجلس واحد من مذهب الإمامية و من أحيا هاتين الليلتين بمذاكرة العلم فهو أفضل.
يا آنكه فرموده:باكى بر تو نيست كه در هر دو شب كار خير انجام دهى مانند ان.و شيخ ما صدوق در آنچه بر بزرگان در يك مجلس راجع به مذهب اماميه ديكته كرده چنين فرمود:هر كه اين دو شب را با بحثهاى علمى احيا بدارد بهتر است.

اعمال شب هاي قدر

شب نوزدهم: اين شب با عظمت آغاز شب هاى قدر است،و شب قدر آن شبى است كه در طول سال، شبى به خوبى‏ و فضليت آن يافت نمى‏ شود،و عمل در اين شب از عمل در طول هزار ماه بهتر است، و تقدير امور سال در اين شب صورت‏ مى ‏گيرد،و فرشتگان و روح كه اعظم فرشتگان الهى است،در اين شب به اذن پروردگار به زمين فرود مى ‏آيند،و به محضر امام زمان(عجل الله تعالي فرجه) مى ‏رسند و آنچه را كه براى هر فرد مقدّر شده بر آن حضرت عرضه مى‏دارند.و اعمال شبهاى قدر بر دو نوع است: يكى اعمالى كه در هر سه شب بايد انجام داد،و ديگر اعمالى كه مخصوص به هر يك از شبهاى قدر است. اوّل:اعمالى است كه در هر سه شب بايد انجام داد،و آن چند عمل است:اوّل:غسل كردند.علاّمه مجلسى فرموده‏ بهتر است غسل اين شبها در هنگام غروب آفتاب انجام گيرد،كه نماز شام را با غسل بخواند.دوم:دو ركعت نماز كه‏ در هر ركعت پس از سوره«حمد»،هفت مرتبه«توحيد»خوانده،و پس از فراغت از نماز هفتاد مرتبه بگويد،استغفر اللّه و اتوب اليه در روايت نبوى است:كه از جاى برنخيزد تا خدا او و پدر و مادرش را بيامرزد،تا آخر خبر. سوم:قرآن مجيد را باز كند و در برابر خود گرفته و بگويد:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِكِتَابِكَ الْمُنْزَلِ وَ مَا فِيهِ وَ فِيهِ اسْمُكَ الْأَكْبَرُ وَ أَسْمَاؤُكَ الْحُسْنَى وَ مَا يُخَافُ وَ يُرْجَى أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ عُتَقَائِكَ مِنَ النَّارِ.
خداى از تو درخواست مى ‏كنم به حق كتاب نازل شده‏ ات، و آنچه در آن است،و در آن است نام بزرگترت،و نامهاى نيكوترت‏ و آنچه بيم ‏انگيز است و اميدبخش،اينكه مرا از آزادشدگان از آتش دوزخ قرار دهى.
سپس هر حاجت كه دارد بخواهد.
اللَّهُمَّ بِحَقِّ هَذَا الْقُرْآنِ وَ بِحَقِّ مَنْ أَرْسَلْتَهُ بِهِ وَ بِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِنٍ مَدَحْتَهُ فِيهِ وَ بِحَقِّكَ عَلَيْهِمْ فَلا أَحَدَ أَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ
خدايا به حق اين قرآن،و به حق كسى‏كه آن را بر او فرستادى،و به حق‏ هر مؤمنى كه او را در قرآن ستودى،و به حق خود بر آنان،پس احدى شناساتر از تو به حق تو نيست
سپس ده مرتبه بگويد
بِكَ يَا اللَّهُ
به ذاتت اى خدا
و ده مرتبه
بِمُحَمَّدٍ
به حق محمّد
و ده مرتبه
بِعَلِيٍّ
به حق على
و ده مرتبه
بِفَاطِمَةَ
به حق فاطمه
و ده مرتبه
بِالْحَسَنِ
به حق حسن
و ده مرتبه
بِالْحُسَيْنِ
به حق حسين‏
و ده مرتبه
بِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ
به حق على بن الحسين
و ده مرتبه
بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ
به حق محمّد بن على
و ده مرتبه
بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ
به حق جعفر بن محمّد
و ده مرتبه
بِمُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ
به حق موسى بن جعفر
و ده مرتبه
بِعَلِيِّ بْنِ مُوسَى
به حق على بن موسى
و ده مرتبه
بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ
به حق محمد بن على
و ده مرتبه
بِعَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ
به حق على بن محمّد
و ده مرتبه
بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ
به حق حسين بن على
و ده مرتبه
بِالْحُجَّةِ
به حق حجّت.
پس هر حاجتى كه دارى از خدا بخواه. پنجم:حضرت سيد الشهّدا عليه السّلام‏ را زيارت كند.در روايت آمده:هنگامى كه شب قدر مى ‏شود،منادى از آسمان هفتم از پشت عرش ندا سر مى ‏دهد كه خدا هركه را به زيارت مزار امام حسين عليه السّلام آمده آمرزيد.ششم:اين شبها را احيا بدارد،روايت شده هركه شب‏ قدر را احيا بدارد،گناهانش آمرزيده مى‏ شود،هرچند به شماره ستارگان آسمان و سنگينى كوهها و پيمانه درياها باشد. هفتم:صد ركعت نماز بجا آورد،كه فضليت بسيار دارد و بهتر آن است كه در هر ركعت پس از سوره«حمد»،ده‏ مرتبه«توحيد»بخواند.هشتم:اين دعا را بخواند،
اللَّهُمَّ إِنِّي أَمْسَيْتُ لَكَ عَبْدا دَاخِرا لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعا وَ لا ضَرّا وَ لا أَصْرِفُ عَنْهَا سُوءا أَشْهَدُ بِذَلِكَ عَلَى نَفْسِي وَ أَعْتَرِفُ لَكَ بِضَعْفِ قُوَّتِي وَ قِلَّةِ حِيلَتِي فَصَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْجِزْ لِي مَا وَعَدْتَنِي وَ جَمِيعَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ مِنَ الْمَغْفِرَةِ فِي هَذِهِ اللَّيْلَةِ وَ أَتْمِمْ عَلَيَّ مَا آتَيْتَنِي فَإِنِّي عَبْدُكَ الْمِسْكِينُ الْمُسْتَكِينُ الضَّعِيفُ الْفَقِيرُ الْمَهِينُ اللَّهُمَّ لا تَجْعَلْنِي نَاسِيا لِذِكْرِكَ فِيمَا أَوْلَيْتَنِي وَ لا [غَافِلا] لِإِحْسَانِكَ فِيمَا أَعْطَيْتَنِي وَ لا آيِسا مِنْ إِجَابَتِكَ وَ إِنْ أَبْطَأَتْ عَنِّي فِي سَرَّاءَ [كُنْتُ‏] أَوْ ضَرَّاءَ أَوْ شِدَّةٍ أَوْ رَخَاءٍ أَوْ عَافِيَةٍ أَوْ بَلاءٍ أَوْ بُؤْسٍ أَوْ نَعْمَاءَ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ
خدايا شام كردم درحالى‏كه براى تو تنها بنده كوچك و خوارى هستم،كه براى خويش سود و زيانى را به دست ندارم،و نمى‏توانم از خود پيش‏آمد بدى را بازگردانم،به اين امر بر خويش گواهى مى‏دهم،و در پيشگاهت به ناتوانى و كمى چاره‏ام اعتراف مى‏ كنم،خدايا بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست،و آنچه را به من و همه مردان و زنان مؤمن،از آمرزش در اين شب وعده دادى وفا كن، و آنچه را به من عنايت فرموده‏اى كامل ساز،كه من بنده بيچاره،درمانده،ناتوان،تهيدست خوار توام.خدايا مرا فراموش كننده‏ ذكرت قرار مده،در آنچه سزاوار آنم فرمودى،و نه فراموش كننده احسانت،در آنچه عطايم نمودى،و نه نااميد از اجابتت،گرچه مدّت زمانى طولانى گردد،چه در خوشى يا ناخوشى،يا سختى،يا آسانى،يا عافيت،يا بلا،يا تنگدستى،يا در نعمت‏ همانا تو شنونده دعايى.
اين دعا را كفعمى از امام زين العابدين عليه السّلام روايت كرده كه در اين شبها،در حال قيام و قعود و ركوع و سجود مى‏ خواندند،و علاّمه مجلسى فرموده:بهترين اعمال در اين شبها،درخواست آمرزش و دعا است، براى‏ حوايج دنيا و آخرت خود،و پدر و مادر و خويشان،و برادران و خواهران مؤمن،چه آنان‏كه زنده‏اند،و چه آنان‏كه از دنيا رفته ‏اند،و خواندن اذكار،و صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السّلام به هر اندازه كه بتواند و در بعضى از روايات وارد شده:دعاى‏ جوشن كبير را در اين سه شب بخواند.فقير گويد:كه دعاى جوشن كبير را در بخشهاى پيش آورده‏ام.روايت شده كه خدمت‏ رسول خدا صلى اللّه عليه و آله عرض شد:اگر شب قدر را يافتم،از خداى خود چه بخواهم؟فرمود:عافيت. دوّم:اعمال مخصوص هر يك از اين شبها است.

شب چهاردهم ماه مبارک رمضان

در اين شب، چهار ركعت نماز مى خواند (هر دو ركعت به يك سلام)، به صورتى كه در شب سيزدهم گذشت.(1)

1. همان مدرك، صفحه 179.

اعمال شب اول و رؤيت هلال ماه رمضان

شب اوّل: در ان چند عمل مستحب است: اوّل:استهلال [يعنى جستجوى هلال ماه]، و بعضى استهلال اين ماه را واجب دانسته‏ اند. دوّم:چون رؤيت هلال كرد، به هلال اشاره نكند، بلكه رو به قبله نموده و دستها را به آسمان بردارد و هلال را خطاب كرده و بگويد:
رَبِّي وَ رَبُّكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْمُسَارَعَةِ إِلَى مَا تُحِبُّ وَ تَرْضَى اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي شَهْرِنَا هَذَا وَ ارْزُقْنَا خَيْرَهُ وَ عَوْنَهُ وَ اصْرِفْ عَنَّا ضُرَّهُ وَ شَرَّهُ وَ بَلاءَهُ وَ فِتْنَتَهُ.
اى ماه، پروردگار من و تو،خدا پروردگار جهانيان است.خدايا ماه را بر ما نو كن به ايمنى و ايمان،و تندرستى و اسلام و شتافتن به سوى آنچه دوست دارى و خشنود مى‏ شوى.خدايا در اين ماه به ما بركت بخش،و خير و كمكش را روزى‏ ما فرما،و زيان و گزند و بلا و فتنه‏ اش را از ما بگردان.
و روايت شده:زمانى كه رسول خدا صلّى اللّه و عليه و آله هلال ماه‏ رمضان را رؤيت مى‏كرد،روى شريفش را به جانب قبله مى‏گرداند و مى‏گفت:
اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَيْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِيمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ وَ الْعَافِيَةِ الْمُجَلَّلَةِ وَ دِفَاعِ الْأَسْقَامِ [وَ الرِّزْقِ الْوَاسِعِ‏] وَ الْعَوْنِ عَلَى الصَّلاةِ وَ الصِّيَامِ وَ الْقِيَامِ وَ تِلاوَةِ الْقُرْآنِ اللَّهُمَّ سَلِّمْنَا لِشَهْرِ رَمَضَانَ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ حَتَّى يَنْقَضِيَ عَنَّا شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدْ عَفَوْتَ عَنَّا وَ غَفَرْتَ لَنَا وَ رَحِمْتَنَا
خدايا اين ماه را بر ما نو كن به ايمنى و ايمان و سلامت و اسلام و عافيت بزرگ،و دفاع در برابر بيماريها،و يارى بر نماز و روزه و شب زنده ‏دارى و تلاوت قرآن.خدايا ما را براى ماه‏ رمضان سالم گردان،و ماه رمضان را از ما سالم دريافت كن و ما را در آن تا از ما بگذرد به سلامت دار درحالى ‏كه از گناهان ما در گذشته و ما را مورد آمرزش و رحمت خويش قرار داده باشى
و از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده:چون رؤيت هلال نمودى بگو:
اللَّهُمَّ قَدْ حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ وَ قَدِ افْتَرَضْتَ عَلَيْنَا صِيَامَهُ وَ أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَانِ اللَّهُمَّ أَعِنَّا عَلَى صِيَامِهِ وَ تَقَبَّلْهُ مِنَّا وَ سَلِّمْنَا فِيهِ وَ سَلِّمْنَا مِنْهُ وَ سَلِّمْهُ لَنَا فِي يُسْرٍ مِنْكَ وَ عَافِيَةٍ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ يَا رَحْمَانُ يَا رَحِيمُ.
خدايا ماه رمضان آمد،و تو روزه آن را بر ما واجب كرده‏اى،و قران را در آن براى هدايت و دلايلى روشن از هدايت و وسيله تشخيص حق از باطل نازل‏ نموده‏اى.خدايا ما را بر روزه‏اش يارى كن،و آن را از من بپذير،و ما را در آن و از آن سالم بدار،و آن را براى ما سالم گردان،در آسانى و عافيت از جانب خويش،همانا تو بر هرچيز توانايى،اى بخشنده،اى مهربان.

کيفيت هزار رکعت نماز در ماه رمضان

روايت شده كه هركه در هر شب از ماه رمضان سوره «انّا فتحنا لك فتحا مبينا» را در نماز نافله بخواند، در آن سال از آسيب محفوظ مى‏ ماند.آگاه باش از اعمالى كه مستحب است در شبهاى ماه رمضان بجا آورده شود،هزار ركعت نماز در مجموع اين ماه است،كه استادان و بزرگان علما در كتابهاى خود،كه در زمينه فقه يا عبادات نوشته‏اند به آن اشاره كرده‏ اند.احاديث در باب كيفيت بجا آوردن آن مختلف است،آنچه موافق روايت ابن ابى قرّه از امام‏ جواد عليه السّلام است،و شيخ مفيد در كتاب«غرّيه و اشراف»، آن را اختيار كرده،بلكه مورد اختيار مشهور از علماست،آن است‏ كه در دهه اول و دوم ماه رمضان،در هر شب بيست ركعت خوانده شود،هر دو ركعت به يك سلام،به اين صورت كه، هشت ركعت آن را پس از نماز مغرب،و دوازده ركعت ديگر را بعد از نماز عشا بخواند،و در دهه آخر ماه در هر شب سى ركعت‏ بخواند،هشت ركعت آن را پس از نماز مغرب و بيست‏ودو ركعت ديگر را بعد از نماز عشا بخواند،كه مجموع اين نمازها هفتصد ركعت مى ‏شود،و باقى آن را كه سيصد ركعت است در شبهاى قدر بخواند،شب نوزدهم صد ركعت،و شب‏ بيست‏ و يكم صد ركعت، و در شب بيست ‏و سوم نيز صد ركعت كه در جمع هزار ركعت مى‏ شود.اين هزار ركعت به ترتيب‏ ديگرى هم وارد شده است كه تفصيلش در جاى ديگر آمده،و اين مقام گنجايش شرح آن را ندارد، و اميد است كه اهل‏ خير در اجراى اين هزار ركعت مسامحه و سهل ‏انگارى نكنند،و خودا را از فيض آن بهره‏ مند كنند. و نيز روايت شده:كه پس از هر دو ركعت از نمازهاى مستحبى ماه رمضان بخوان:
اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِيمَا تَقْضِي وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ وَ فِيمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَكِيمِ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ حُجَّاجِ بَيْتِكَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْكُورِ سَعْيُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُطِيلَ عُمُرِي فِي طَاعَتِكَ وَ تُوَسِّعَ لِي فِي رِزْقِي يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ
خدايا در آنچه حكم مى‏كنى و مقدّر مى‏نمايى از فرمان حتمى‏ات،و در آنچه بسط مى‏دهى از كار حكيمانه‏ات،در شب‏ قدر مقرّر فرما كه مرا از حاجيان خانه كعبه‏ات قرار دهى،حاجيانى كه حجّشان پذيرفته شده،و تلاششان قبول گشته،و گناهانشان‏ آمرزيده شده است،و از تو درخواست مى‏كنم كه عمرم را در طاعتت طولانى سازى،و روزى‏ات را بر من گسترده نمايى،اى مهربان‏ترين‏ مهربانان.

نمازهاي شب هاي ماه رمضان

در بيان نمازهاى شبهاى ماه رمضان،و دعاهاى روزهاى آن‏كه مشهور است،و علامه مجلسى در كتاب زاد المعاد در فصل آخر ماه رمضان آنها را ذكر كرده و احقر در اين قسمت،به بيان آنچه آن بزرگوار نوشته اكتفا مى‏ كنم:

نماز شب اول:چهار ركعت، هر ركعت حمد و پانزده مرتبه سوره توحيد. شب دوم:چهار ركعت،در هر ركعت حمد و بيست مرتبه سوره قدر. شب سوم:ده ركعت،در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه سوره توحيد. شب چهارم:هشت ركعت،در هر ركعت حمد و بيست مرتبه سوره قدر. شب پنجم:دو ركعت،در هر ركعت حمد و پنجاه مرتبه سوره توحيد،و پس از سلام صدر بار صلوات.غ شب ششم:چهار ركعت،در هر ركعت حمد و سوره تبارك. شب هفتم:چهار ركعت،در هر ركعت حمد و سيزده مرتبه سوره قدر.

شب هشتم:دو ركعت،در هر ركعت حمد و ده مرتبه سوره توحيد و پس از سلام هزار مرتبه سبحان اللّه. شب نهم:شش ركعت در فاصله ميان نماز شام و هنگام خوابيدن،در هر ركعت حمد،و هفت مرتبه آية الكرسى‏ و پس از پايان نماز پنجاه بار صلوات. شب دهم:بيست ركعت در هر ركعت حمد و سى مرتبه سوره توحيد. شب يازدهم:دو ركعت،در هر ركعت حمد و بيست مرتبه سوره كوثر. شب دوازدهم:هشت ركعت،در هر ركعت حمد و سى مرتبه سوره قدر. شب سيزدهم:چهار ركعت در هر ركعت حمد و بيست‏ و پنج مرتبه سوره توحيد.

شب پانزدهم:چهار ركعت،در دو ركعت اول پس از حمد صد مرتبه سوره توحى،و در دو ركعت ديگر بعد از حمد پنجاه مرتبه سوره توحيد. شب پانزدهم:دوازده ركعت در هر ركعت حمد و دوازده مرتبه سوره تكاثر. شب هفدهم:دو ركعت،در ركعت،اول حمد و هر سوره‏اى بخواهد،و در ركعت دوم حمد و صد مرتبه سوره توحيد،و پس از سلام صدر بار:لا اله الاّ اللّه‏ شب هجدهم:چهار ركعت در هر ركعت حمد و بيست ‏و پنج مرتبه سوره كوثر. شب نوزدهم:پنجاه ركعت،در هر ركعت حمد و يك مرتبه سوره زلزال. شب بيست تا بيست‏ و چهارم:در هر كدام هشت ركعت با هر سوره‏اى كه ميّسر شود. شب بيست‏ و پنجم:هشت ركعت،در هر ركعت حمد و ده مرتبه سوره توحيد. شب بيست‏ و ششم:هشت ركعت،در هر ركعت حمد و صد مرتبه سوره توحيد. شب بيست‏ و هفتم:چهار ركعت،در هر ركعت حمد و سوره ملك،

و اگر نتوانست بيست‏ و پنج مرتبه سوره توحيد. شب بيست‏ و هشتم: شش ركعت،در هر ركعت حمد و صدر مرتبه آية الكرسى،و صدر مرتبه سوره توحيد،و صد مرتبه سوره‏ كوثر،و پس از نماز صد بار صلوات.فقير گويد:نماز شب بيست‏ و هشتم موافق آنچه من يافتم به اين صورت است:شش ركعت،در هر ركعت حمد و ده مرتبه آية الكرسى،و ده مرتبه سوره كوثر،و ده مرتبه سوره توحيد،و پس از نماز صد بار صلوات. شب بيست‏ و نهم:دو ركعت،در هر ركعت حمد،و بيست مرتبه سوره توحيد. شب سى‏ ام:دوازده ركعت،و در هر ركعت حمد و بيست مرتبه سوره توحيد و پس از سلام صدر بار صلوات،و اين نمازها چنان‏كه بيان شد هر دو ركعت به يك سلام است.

اعمال در شبهاى ماه رمضان

 اعمالى كه در شب هاى ماه رمضان بايد بجا آورد و آن چند امر است : اوّل افطار است و مستحب است كه بعد از نماز شام افطار كند مگر آنكه ضعف بر او غلبه كرده باشد يا جمعى منتظر او باشند. دوّم آنكه افطار كند با چيز پاكيزه از حرام و شُبهات و بهتر آن است كه به خرماى حلال افطار كند تا ثواب نمازش چهارصد برابر گردد و به خرما و آب و به رطب و به لبن و به حلوا و به نبات و به آب گرم به هر كدام كه افطار كند نيز خوب است.

سوّم آنكه در وقت افطار دعاهاى وارده آن را بخواند از جمله آنكه بگويد: اَللّهُمَّ لَكَ صُمْتُ وَعَلى رِزْقِكَ اَفْطَرْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ خدايا براى تو روزه گرفتم و با روزى تو افطار كنم و بر تو توكل كنم تا خدا عطا كند به او ثواب هر كسى را كه در اين روز روزه داشته و اگر دعاى اَللّهُمَّ رَبَّ النّورِ الْعَظيمِ را كه سيّد و كفعمى روايت كرده اند بخواند فضيلت بسيار يابد و روايت شده كه حضرت اميرالمؤ منين (عليه السلام) هرگاه مى خواست افطار كند مى گفت : بِسْمِ اللّهِ اَللّهُمَّ لَكَ صُمْنا وَعَلى رِزْقِكَ خدايا براى تو روزه گرفتيم و با روزى تو اَفْطَرْنا فَتَقَبَّلْ مِنّا اِنَّكَ اَنْتَ السَّميعُ الْعَليمُ افطار كنيم پس از ما بپذير كه براستى تو شنوا و دانايى چهارم در لقمه اوّل بگويد بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرّحَيمِ يا واسِعَ الْمَغْفِرَةِ اِغْفِرْ لى تا خدا او را بيامرزد و در خبر است كه در آخر هر روز از روزهاى ماه رمضان خدا هزار هزار كس را از آتش جهنّم آزاد مى كند پس از حق تعالى بخواه كه تو را يكى از آنها قرار دهد . پنجم در وقت افطار سوره قدر بخواند . ششم در وقت افطار تصدّق كند و افطار دهد روزه داران را اگر چه به چند دانه خرما يا شربتى آب باشد و از حضرت رسول (صَلَّى اللَّهِ عَلِيهِ وَ آله) مرويست كه كسى كه افطار دهد روزه دارى را از براى او خواهد بود مثل اجرِ آن روزه دار بدون آنكه از اجر او چيزى كم شود و هم از براى او خواهد بود مثل آن عمل نيكويى كه بجا آورد آن افطار كننده به قوه آن طعام و آية الله علامه حلّى در رساله سَعدِيَّه از حضرت صادق (عليه السلام) نقل كرده كه فرمود هر مؤمنى كه اطعام كند مؤمنى را لقمه اى در ماه رمضان بنويسد حق تعالى براى او اجر كسى كه سى بنده مؤمن آزاد كرده باشد و از براى او باشد نزد حق تعالى يك دعاى مستجاب .

هفتم در هر شب خواندن هزار مرتبه اِنّا اَنزَلْناهُ وارد است هشتم در هر شب صد مرتبه حمَّ دُخان را بخواند اگر ميسّر شود نهم سيّد روايت كرده كه هر كه اين دعا را بخواند در هر شب ماه رمضان آمرزيده شود گناهان چهل سال او : اَللّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضانَ الَّذى اَنْزَلْتَ فيهِ الْقُرْآنَ وَافْتَرَضْتَ على خدايا اى پروردگار ماه رمضان كه در آن قرآن را فرستادى و بر عِبادِكَ فيهِ الصِّيامَ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَارْزُقْنى حَجَّ بَيْتِكَ بندگان روزه را در اين ماه واجب كردى درود فرست بر محمد و آل محمد و روزيم گردان حج خانه الْحَرامِ فى عامى هذا وَ فى كُلِّ عامٍ وَاغْفِرْ لى تِلْكَ الذُّنُوبَ الْعِظامَ محترم خود كعبه را در اين سال و در هر سال و بيامرز برايم اين گناهان بزرگ را فَاِنَّهُ لا يَغْفِرُها غَيْرُكَ يا رَحْمنُ يا عَلاّمُ كه براستى نيامرزد آنها را جز تو اى بخشاينده و اى بسيار دانا دهم در هر شب بخواند بعد از مغرب دعاى حجّ را كه در قسم اوّل گذشت

اعمال شب هفدهم ماه رمضان

شب هفدهم: شب بسیار مبارکى است،در آن شب سپاه رسول خدا با کافران قریش در منطقه بدر روبرو شدند، و فرداى آن جنگ بدر درگرفت،و خدا سپاه آن حضرت را بر مشرکین پیروز کرد،و آن پیروزى از بزرگترین فتوحات‏ اسلام بود،به همین خاطر علما فرموده‏ اند:صدقه در چنین روزى،همراه شکرگزارى بسیار به درگاه حق بسیار مستحب است، و همچنین در شبش غسل و عبادت فضیلت بسیار دارد.مؤلف گوید:روایات بسیار وارد شده که رسول خدا در شب‏ بدر به یارانش فرمود:امشب کیست که برود براى ما از چاه آب بیاورد؟ یاران سکوت نموده و هیچیک اقدام به‏ این کار نکردند!امیر المؤمنین علیه السّلام براى طلب آب مشکى برداشت و بیرون رفت،آن شب،شبى سرد بود،و باد تندى مى‏ وزید و تاریکى همه‏ جا را فرا گرفته بود،به چاه آب رسید،چاهى بود بسیار عمیق و تاریک،و حضرت دلوى‏ نیافت تا از چاه آب بگیرد به ناچار وارد چاه شد،و مشک را پر کرده بیرون آمد،به جانب اردوى اسلام حرکت کرد ناگاه باد سختى وزید،که آن حضرت از سختى آن نشست،تا برطرف شد،سپس برخواست و به حرکتش ادامه داد که ناگهان‏ باد سخت دیگرى مانند آن وزیدن گرفت،آن حضرت دوباره نشست تا آن باد هم آرام گرفت،چون برخاست و به‏ سوى سپاه اسلام حرکت کرد،باز بادى به همان صورت وزید،آن حضرت نشست و پس از فرو نشستن باد،خود را به پیامبر اسلام رساند،حضرت فرمود:یا ابا الحسن چرا دیر آمدى؟عرض کرد سه مرتبه بادى وزیدن گرفت که بسیار سخت بود و مرا لرزه فرا گرفت و دیر آمدنم بخاطر فرو نشستن بادها بود.پیامبر فرمود:یا على آیا دانستى آنها چه بودند؟عرض کرد:ندانستم،فرمود:بار نخست جبرئیل‏ بود با هزار فرشته که بر تو سلام کرد و سلام کردند و بار دوم میکاییل بود با هزار فرشته که بر تو سلام کرد و سلام کردند،و پس از آن اسرافیل بود با هزار فرشته که بر تو سلام کرد و سلام کردند و آنان براى یارى دادن به ما نازل شدند.فقیر گوید:قول آن کسى‏که گفته در یک شب براى‏ امیر المؤمنین سه‏هزاروسه منقبت)کمال و برازندگى(بوده،اشاره به همین شب است و سیّد حمیرى در مدح آن حضرت در قصیده خود به این معنا اشاره کرده
أُقْسِمُ بِاللَّهِ وَ آلائِهِ وَ الْمَرْءُ عَمَّا قَالَ مَسْئُولٌ
به خد و نعمتهایش سوگند مى‏خورم و شخص در برابر آنچه گفت مسئول است
إِنَّ عَلِیِّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ عَلَى الْتُّقَى وَ الْبِرِّ مَجْبُولٌ
بدرستى‏که على بن ابیطالب وجودش بر تقوا و نیکى سرشته شده است
کَانَ إِذَا الْحَرْبُ مَرَتْهَا الْقَنَا وَ أَحْجَمَتْ عَنْهَا الْبَهَالِیلُ
چنین بود،وقتى برق نیزه‏ها تنور جنگ را مى‏افروخت و پهلوانان از عرصه فرار مى‏کردند
یَمْشِی إِلَى الْقِرْنِ وَ فِی کَفِّهِ أَبْیَضُ مَاضِی الْحَدِّ مَصْقُولٌ
به جانب حریف مى‏شتافت و در دستش بود شمشیر بر آن تیز صیقلى شده
مَشْیَ الْعَفَرْنَا بَیْنَ أَشْبَالِهِ أَبْرَزَهُ لِلْقَنَصِ الْغِیلُ
مانند راه رفتن شیر غران در میان بچه‏ هایش که آنها را از بیشه براى شکار به میدان آورده
ذَاکَ الَّذِی سَلَّمَ فِی لَیْلَهٍ عَلَیْهِ مِیکَالٌ وَ جِبْرِیلٌ
على همان است که در شبى بر او میکاییل و جبرییل سلام کرد
مِیکَالُ فِی أَلْفٍ وَ جِبْرِیلُ فِی أَلْفٍ وَ یَتْلُوهُمْ سَرَافِیلُ
میکاییل همراه هزار فرشته و جبرییل با هزار فرشته و به دنبالشان اسرافیل
لَیْلَهَ بَدْرٍ مَدَدا أُنْزِلُوا کَأَنَّهُمْ طَیْرٌ أَبَابِیلُ
در شب بدر براى یارى رساندن نازل شدند گویا آنان مرغان ابابیل بودند

اعمال شب سی ام ماه رمضان

اشاره:

رَمَضان یا رَمَضان‌ُ المُبارَک نام نهمین ماه سال قمری که روزه در آن بر مسلمانان واجب است. بنا بر برخی آیات، قرآن در این ماه و در شب قدر نازل شده است. این ماه تنها ماهی است که نام آن به صراحت در قرآن کریم آمده و گرامی داشته شده است. این ماه، نزد مسلمانان احترام و جایگاه ویژه‌ای دارد. از مهم‌ترین عبادت‌های این ماه، تلاوت قرآن، اِحیای شبهای قدر (شب زنده‌داری)، دعا و استغفار، افطاری‌دادن و کمک به نیازمندان است. حضرت علی(ع)، نخستین امام شیعیان در بیست و یکم ماه رمضان به شهادت رسیده است.

 الْحَمْدُ لِلَّهِ لا شَرِیکَ لَهُ الْحَمْدُ لِلَّهِ کَمَا یَنْبَغِی لِکَرَمِ وَجْهِهِ وَ عِزِّ جَلالِهِ وَ کَمَا هُوَ أَهْلُهُ یَا قُدُّوسُ یَا نُورُ یَا نُورَ الْقُدْسِ یَا سُبُّوحُ یَا مُنْتَهَى التَّسْبِیحِ یَا رَحْمَانُ یَا فَاعِلَ الرَّحْمَهِ یَا اللَّهُ یَا عَلِیمُ یَا کَبِیرُ یَا اللَّهُ یَا لَطِیفُ یَا جَلِیلُ یَا اللَّهُ یَا سَمِیعُ یَا بَصِیرُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ یَا اللَّهُ لَکَ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى وَ الْأَمْثَالُ الْعُلْیَا وَ الْکِبْرِیَاءُ وَ الْآلاءُ أَسْأَلُکَ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ وَ أَنْ تَجْعَلَ اسْمِی فِی هَذِهِ اللَّیْلَهِ فِی السُّعَدَاءِ وَ رُوحِی مَعَ الشُّهَدَاءِ وَ إِحْسَانِی فِی عِلِّیِّینَ وَ إِسَاءَتِی مَغْفُورَهً وَ أَنْ تَهَبَ لِی یَقِینا تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِی وَ إِیمَانا یُذْهِبُ الشَّکَّ عَنِّی وَ تُرْضِیَنِی بِمَا قَسَمْتَ لِی وَ آتِنَا فِی الدُّنْیَا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ الْحَرِیقِ وَ ارْزُقْنِی فِیهَا ذِکْرَکَ وَ شُکْرَکَ وَ الرَّغْبَهَ إِلَیْکَ وَ الْإِنَابَهَ وَ التَّوْبَهَ وَ التَّوْفِیقَ لِمَا وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّدا وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ خدا را سپاس که شریکى ندارد، خدا را سپاس آنگونه که سزاوار بزرگوارى جلوه و عزّت جلال اوست، و چنان‏که شایسته اوست،اى قدوس،اى نور،اى مقدس،اى سبّوح،اى نهایت پاکى،اى بخشنده، اى به انجام‏رسان رحمت،اى خدا،اى دانا،اى بزرگ،اى خدا،اى لطیف،اى برجسته،اى خدا،اى شنوا،اى‏ بینا،اى خدا،اى خدا،اى خدا، نامهاى نیکوتر و نمونه‏ هاى برتر،و بزرگمنشى و نعمتها از آن توست، از تو مى‏ خواهم بر محمّد و اهل بیتش درود فرستى،و قرار دهى نامم را در این شب از سعادتمندان، و روحم را با شهیدان،و نیکوکارى‏ ام را در بلندمرتبه ‏ترین درجه بهشت،و گناهم را آمرزیده،و به من ببخشى یقینى که قلبم‏ همراه آن باشد،و ایمانى که شک را از من برطرف کند،و خشنودى به آنچه نصیبم کردى،و پاداش نیکو در دنیا و در آخرت را به ما عنایت کن،و ما را از عذاب آتش سوزان حفظ فرما،و در این شب ذکر و شکر خویش‏ و رغبت به سوى خود،و بازگشت و توبه را روزى ‏ام کن،و به آنچه محمّد و خاندان محمّد(درود خدا بر او و آنان)را بر آن موفق‏ نمودى توفیقم ده.