نقد تصوف

شطح و شطحیات در تصوف
  اشاره: کلمه «شطح» در کتابهای لغت معنا نشده است. زبیدی می‌گوید اهل صرف آن را از اسماء اصوات شمرده است. سنوسی گفته است که من لفظ شطح و شطحیات را در کتب لغت ندیده‌ام و تنها در اصطلاح صوفیه به کار برده شده است.به هر حال شطح و شطحیات کلمات نا مأنوس و گاهیی زننده است که از زبان صوفیان بیرون می آید.…
معروف کرخی و سلسله های صوفیه
اشاره: معروف کرخی از صوفیان بزرگ است که در کنار بزرگان دیگر صوفیه باعث گردیدند مکتب تصوف پا بگیرد. او به عنوان قطب توصف مطرح است و فرقه های متعدد صوفیه او را سرسلسله اقطاب خود می دانند. یعنی بعضی از این سلسله ها به وسیله «معروف کرخی» سلسله خود را به امام رضا (علیه‌السلام) میرسانند. به این معنا که معروف کر…
تصوف و حدیث «الفقر فخری»
  اشاره: فقر و درویشی فرهنگی است که در تصوف مطرح است. برخی با حدیث «الفقر فخری» بر حقانیت تصوف استدلال می کنند و می گویند فقر جز درویشی چیزی دیگر نیست که فقط در تصوف وجود دارد. فقر مایۀ حرکت سالک فی سبیل الله است. در این مقاله این ادعای صوفیه مورد نقد وبررسی قرار گرفته است.   تحقیق دربارۀ تص…
شخصیت و عقیده منصور حلاج
اشاره: در آسیب شناسی علم تاریخ به این اصل باید توجه شود که حبّ و بغض عنصری مهم و حیاتی در تحلیل و بررسی وقایع و شخصیت های تاریخی می باشد. این دو عامل باعث می شود تا حقایق زندگی بسیاری از شخصیت های مهم تاریخی در پرده ای از ابهام باقی بماند. و این بدان دلیل است که برخی به خاطر بغضی که نسبت به یک شخص ی…
صوفیه و حدیث ««الشریعه اقوالی و الطریقه افعالی الحقیقه احوالی»
  اشاره: یکی از ارکان تصوف طریقت و حقیقت در برابر شریعت است. صوفیه برای مراحل کمال به این روایت استناد می کنند که پیامبر اسلام (صلی‌الله علیه و آله) فرمود: «الشریعه اقوالی و الطریقه افعالی الحقیقه احوالی» بنابراین از دیدگاه فرقه صوفیه شریعت، طریقت و حقیقت از دین اسلام گرفته شده است. در مقاله…
عقاید و باورهای خاص فرقه نعمت اللهیه
  اشاره: فرقه های صوفیه عقاید و باورهای هممسان دارند و چندان تفاوتی بین آنها دیده نمی شود. فرقه نعمت اللهیه یکی از فرقه های صوفیه است که از نظر مذهب خود را شیعه معرفی می کند. این فرقه دارای عقایدی خاصی است که  از دیدگاه مذهب شیعه امامیه مورد تأیید نیست. در این نوشته به برخی از عقاید این فرقه اش…
سلسله نعمت اللهیه
  اشاره: تصوف از ابتدای تکون تا امروز مولد فرقه های متعددی شده است. بسیایر از فرقه های صوفی که در گذشته ظهور نموده منقرض گردیده اند. در عصر حاضر همد در میان اهل سنت و هم در میان شیعیان فرقه های تصوف با نامهای مختلف فعالیت دارند. یکی از این فرقه ها، فرقه نعمت اللهیه است که در این مقاله به معرف…
توجیه مکاشفات و یا مستجاب الدعوه بودن برخی از اولیاء
اشاره: بزرگان صوفیه جملگی ادعای مکاشفه دارند. مکاشفه به معنای کنار رفتن حجاب و پرده است و در اصطلاح عرفانی به حالتی می گویند که برای شخص حاصل می شود و در این حالت پرده ها و حجابهای مادی کنار می رود و شخص حقایق خارجی را همانطور که در حقیقت هستند مشاهده می کند مثلا روح انسان مرده ای را می بیند و امثال ای…
سماع مولوی
اشاره: سَماع عبارت است از وجد حاصل از شنیدن نغمه که به واسطه آن سالک به جنبش و حرکت در می‌آید. سماع یکی از آیین‌های تصوف است که عموما در خانقاه برگزار می‌شود. اکثر صوفیان با بیان شرایطی آن را جایز و حتی برخی لازم می‌دانند، اما تعداد معدودی از بزرگان صوفیه نیز آن را جایز نمی‌شمارند. بسیاری از بزرگان صوفیه …
مذهب شاه نعمت الله ولی
    اشاره: شاه نعمت الله ولی مؤسس فرقه نعمت اللهیه در تصوف است. این فرقه ادعای مذهب شیعه را داشته و امروز گنابادیه که از نعمت اللهیه انشعاب نموده نیز خود شان را به مذهب شیعه منتسب می کنند. در مذهب شاه نعمت الله ولی ابهاماتی وجود دارد که در این مقاله به این امر پرداخته شده است.   س…
عرفان کیهانی یا حلقه
اشاره: عرفان کیهانی (حلقه)، که توسط محمد علی طاهری تاسیس شده است از عرفانهای انحرافی است که در دهه اخیر ظهور نموده است. اساس این عرفان بر اتصال به حلقه های متعدد شبکه شعور کیهانی، استوار است و همه مسیر سیر و سلوک آن از طریق اتصال به این حلقه ها صورت می گیرد. این مقاله در معرفی و نقد این فرقه گمراه مطالبی…
فنا فی الله در تصوف از نظر اسلام
اشاره: یکی از آموزه های تصوف فنا فی الله است. در این آموزه اعتقاد بر این است که انسان در اثر سیر و سلوک و طی مراحل طریقت در خدا فانی می گردد. در این مرحله سالک عقل خود را اذ دست داده و دیگر هیچ اختیاری ندارد و به صورت یک مجنون در می آید. صوفیه می گویند که در این مرحله تکلیف از چنین شخصی ساقط می گردد. د…
ارتباط دین و عرفان
اشاره: عرفان و معنویت گرایی چیزی نیست که اختصاص به مسلمانان داشته باشد. در میان پیروان تمام ادیان این پدیده در مراتب مختلف وجود دارد و عده ای را به خود مشغول داشته است. در میان مسلمانان عرفان غالباً با اسم تصوف گره خورده است. در این مقاله بیان شده که نسبت بین عرفان و دین چیست آِیا عرفان و آموزه های …
بدعت بودن ایجاد خانقاه
اشاره: خانقاه از ارکان فرقه های صوفیه به شمار می آید. خانقاه امروز در برابر مسجد مسلمانان قرار گرفته و تنها صوفیان مربوط حق داخل شدن در خانقاه را دارند. در خانقاه های صوفیه مراسم گوناگون انجام می شود. در این جا سخن از این است که ایا خانقاه بدعت در دین است یا اینکه از این جهت مشکلی ندارد. برای بهتر روشن شدن …
ریشه ها و علل شکل گیری عرفان و تصوف
اشاره: تصوف به وسیله برخی از مسلمانان در میان مسلمانان به وجود آمده است؛ همان‌گونه که پیروان ادیان مختلف، هرکدام به نام‌های مختلف، این پدیده‌ به ظاهر معنوی را برای خودشان ایجاد کرده‌اند؛ پس نمی‌توان گفت که این مکتب، ساخته‌ی دست غیر مسلمان بوده و در اختیار مسلمانان گذاشته شده است. اما از طرف دیگر، ا…
عشق صوفیانه و تفاوت آن با محبت
اشاره: تصوف در ابتدای شکل گیری به عنوان جریانی زهد محور عرض اندام کرد و بعد از ظهور «رابعه عدویه» تغییر رنگ داده و به مکتبی شوق محور تبدیل شد. با آغاز نهضت ترجمه، جامعه اسلامی به خصوص فلاسفه و صوفیان با افکار و آراء گوناگون یونانیان آشنا شده و در این میان به علّت قرابت و مشابهت زیاد افکار تصوف اسلام…