میراث علمی فرهنگی شیعه

سید علی خان مدنی
سید صَدرالدین عَلی بن احمد بن محمد مَعصوم حسینی دَشتَکی شیرازی (۱۰۵۲ - ۱۱۱۸ق یا ۱۱۲۰ق)، معروف به سید علی خان مدنی، سید علیخان کبیر، یا ابن معصوم از علمای شیعه قرن دوازدهم هجری. ریاض السالکین در شرح صحیفه سجادیه از آثار مهم اوست. چندین اثر در ادبیات عرب نگاشته است. در دوران عمرش به شهرهای مختلف سفر کرده، …
ابن جاندار
حسین‌ بن‌ شهاب‌الدین‌ بقاعی‌ کرکی‌ عاملی‌ مشهور به ابنِ جاندار (۱۰۱۲- ۱۰۷۶ق)، ادیب‌، نحوی‌، شاعر، متکلم‌، اخباری‌ و نیز طبیب‌ شیعی است. درباره ضبط جاندار که‌ نام‌ یکی ‌ از نیاکان‌ او و در فارسی‌ به‌ معنای‌ نگهبان‌ و سلاح‌دار است‌، مورد اختلاف‌ است‌ و به‌ صورت‌ خاندار[۱] نیز آمده‌ و برخی‌ به‌ جای‌ آن‌ حیدر آ…
علی بن محمد بیاضی
زین الدین علی بن محمد بن یونس نباطی بَیاضی بقاعی (۷۹۱-۸۷۷ق)، از متکلمان امامیه قرن نهم قمری. اثر مشهور وی، «الصراط‌ المستقیم الی مستحقی التقدیم» در اثبات امامت امیرالمومنین است. آثار بسیاری در علم کلام، تفسیر، ملل و نحل، و دیگر علوم به جای گذاشت. بیشتر نوشته‌هایش، شرح آثار گذشتگان از جمله شهید اول بوده است. برخی ا…
سید احمد ادیب پیشاوری
سید احمد ادیب پیشاوری (۱۲۶۰-۱۳۴۹ق/۱۸۴۴-۱۹۳۰م)، فرزند شهاب الدین، از سخن‌سرایان و ادیبان قرن چهاردهم قمری و از شاگردان ملاهادی سبزواری. از حوادث سیاسی زندگی او انقلاب مشروطه و جنگ جهانی اول بود. او انقلاب مشروطه را فتنه‌ای از جانب انگلیس می‌پنداشت و مرثیه‌ای به عربی در سوگ بردار شدن شیخ فضل الله نوری…
محمد بن محمد(ابوالخیر فارسی)
استادان  میرصدرالدین محمد دشتكی شیرازی و میر غیاث الدین منصور دشتكی شناخته‌شده برای منجم، ریاضی دان، ادیب، پزشك و شاعر آثار   آداب السلطنۀ، حل التقویم و... تقی الدین محمد بن محمد (درگذشت بعد از ۹۵۷ ق/۱۵۵۰م) مشهور به اَبوالخِیرِ فارسی، منجّم، ریاضی‌دان، ادیب، پزشك و شاعر شیعی متخلص به فهمی. شاگرد میر …
رضی‌الدین استرآبادی
رضی الدین محمد بن حسن ‌استرابادی (درگذشته پس از ۶۸۸ق‌)، معروف به «فاضل رضی» و «شارح رضی»، و ‌ملقب به «نجم‌الائمه» و «رضی‌الدین»؛ عالم امامی، ادیب و نحوی شیعی قرن هفتم است‌. از آثار وی، شرح «شافیه» ابن حاجب در صرف، معروف به «صرف رضی»؛ شرح «کافیه» ابن حاحب در نحو، معروف به «شرح الکبیر» یا «شرح الرضی»؛ شرح…
ابن هیصم
بارع هروی (د ۵۲۴ق/۱۱۳۰م) که از ادبای هم روزگار ابن هیصم است، او را امام مجدالدین علی بن هیصم خوانده است.[۱] ابن شهر آشوب[۲] و قفطی[۳] نیز او را علی بن هیصم نامیده‌اند، اما یاقوت[۴] نام پدر و نیای او و نسبت «هروی» و لقب صدرالاسلام را بر نام افزوده است. زندگی نامه اطلاع ما از زندگی شخصی، تحصیلات…
ابن شجری
  ابوالسعادات هبة الله بن علی علوی حسنی معروف به ابن شجری (۴۵۰ق - ۲۰ رمضان ۵۴۲ق)، نحوی، لغوی، ادیب و شاعرِ شیعی و نویسنده کتاب الامالی و الحماسة است. نسب او به امام حسن مجتبی (ع) می‌رسد و به همین سبب علوی حسنی نامیده شده است. درباره شهرت یافتن او به ابن شجری اختلاف است. یاقوت حموی[۱] او را از طرف…
حوزه علمیه کوفه
این حوزه یکی از حوزه های قدیم و کهن شیعی بود که بدست پرتوان امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع ) نخستین امام شیعیان , پس از بازگشت از جنگ جمل در 36 ق بنیان گردید. اگرچه شهر کوفه برای سکونت سپاه اسلام محلی مناسب از نظر آب و هوای عربستان به راهنمایی سلمان فارسی و حذیفه انتخاب گردیده بود, ولی در عصر امام علی …
تجلى هنر راستين در آينه محمدى
مرتضى  مهدوى يگانه اگر «هنر» را آن گونه كه امام راحل (ره)، هنرمندانه «دميدن روح تعهد در انسان ها» دانستند، تعريف كنيم، بايد مقوله اي به عنوان «هنر معنوي» يا «هنر ديني»، و به باور و تعبير نگارنده «هنر راستين» را اذعان نماييم. از اين روست كه هنرهاي ديگر و به تعبير صحيح تر، مراتب ديگر هنر، بايد به نوعي، …
هنر و زيبايى در سيره پيشوايان
محمد محمدى اشتهاردى معني هنر هنر به معنى زيبايى شناسى و زيبايي آفرينى است، كه شامل هر نوع فن و پيشه زيبا و جالب در عرصه هاى گوناگون مى شود. هنرمند كسى است كه با شناختن زيبايي ها، در پرتو علم و عقل بتواند از آنها بهره گيرد، و عامل خلاقيت و سازندگى و رشد و تعالى خود و ديگران گردد. به عنوان مثال اگر …
حوزه علمیه تهران
مدرسه علمیه مروی تهران حوزه علمیه تهران پس از آنکه آقا محمد خان قاجار، تهران را به پایتختی ایران برگزید، تأسیس شد و علما و طلاب برای تدریس و تحصیل علوم دینی به تهران مهاجرت کردند و در دوره‌های بعد سلسله قاجار رونق بیشتری گرفت به گونه‌ای که بنا بر یک گزارش آماری، در دوره ناصر الدین شاه قاجار، ۴۷ مسجد، که بسیار…
مدرسه آقا بابا خان شیراز
مدرسه آقا بابا خان مدرسه‌ای در شیراز مربوط به دوره زندیه در کنار مسجد جامع شیراز و بازار وکیل. ساخت این مدرسه به دستور کریم خان زند شروع و با مرگ او، توسط آقاباباخان بارفروشی مازندرانی در سال ۱۲۴۰ تکمیل شد. موقعیت مکانی یکی از مدارس قدیمی و آباد در شیراز که متصل به مسجد وکیل و در جنوب شرقی آن قرار دارد. گوشه …
مدرسه جده کوچک (اصفهان)
مَدْرِسه جَدِّۀکوچَک، از مدارس دورۀ صفوی در اصفهان که در زمان شاه عباس دوم (۱۰۵۲-۱۰۷۷ق/۱۶۴۲-۱۶۶۶م) به دستور جدۀ بزرگ شاه، «‌دلارام خانم‌» در بازار قهوۀ کاشی‌ها، از انشعابات بازار بزرگ اصفهان بنا شد. تاریخ برپایی آن در کتیبۀ سر در مدرسه، به خط محمدرضا امامی ۱۰۵۶ق ذکر شده، و کتیبۀ سنگی وقف نامۀ مدرسه تاریخ رجب ۱۰۵۷ …
مدرسه عباسقلی خان شاملو
مدرسه علمیه عباس قلی‌خان مدرسه عباسقُلی‌خان شامْلو، از بناهای تاریخی و از مدارس علوم دینی مشهد که توسط عباسقلی‌خان شاملو در عهد صفویه بنا شد. این مدرسه، امروزه از مدارس حوزه علمیه مشهد است و در ابتدای خیابان نواب صفوی، در حاشیه زیرگذر، در کنار حرم رضوی قرار دارد. این مدرسه توسط عباسقلی‌خان بیگلربیگی در سال …
حوزه علمیه حِلِّه
حوزه علمیه حِلِّه از حوزه‌های علمیه شیعه است. این حوزه از قرن ششم بنا نهاده شد و از اواسط قرن ششم تا قرن هشتم از معتبرترین حوزه‌های علمیه شیعه بود. ابن ادریس، ابن نما، محق حلی، علامه حلی، فخرالمحققین از علمای حوزه حله بودند. احیای روح تحقیق و انتقاد توسط ابن ادریس، دسته‌بندی احادیث به اعتبار سند توس…