میراث علمی فرهنگی شیعه در زمینه ادبیات

ابوالاسود دوئلی
اَبو الاَسْوَدِ دُؤَلی، شاعر و تابعی مشهور که بیشتر، از او به عنوان صحابی امام علی(ع) و پایه گذار علم نحو نام برده می‌شود. آگاهی ما از زندگی وی بسیار اندک و آمیخته با تناقضات تاریخی است. او پس از آغاز جنگ جمل و هنگامی که عایشه به سوی بصره روان شد، به همراهی فردی دیگر، از سوی عثمان بن حُنیف برای مذاکره نزد عایشه…
ابن جاندار
حسین‌ بن‌ شهاب‌الدین‌ بقاعی‌ کرکی‌ عاملی‌ مشهور به ابنِ جاندار (۱۰۱۲- ۱۰۷۶ق)، ادیب‌، نحوی‌، شاعر، متکلم‌، اخباری‌ و نیز طبیب‌ شیعی است. درباره ضبط جاندار که‌ نام‌ یکی ‌ از نیاکان‌ او و در فارسی‌ به‌ معنای‌ نگهبان‌ و سلاح‌دار است‌، مورد اختلاف‌ است‌ و به‌ صورت‌ خاندار[۱] نیز آمده‌ و برخی‌ به‌ جای‌ آن‌ حیدر آ…
علی بن محمد بیاضی
زین الدین علی بن محمد بن یونس نباطی بَیاضی بقاعی (۷۹۱-۸۷۷ق)، از متکلمان امامیه قرن نهم قمری. اثر مشهور وی، «الصراط‌ المستقیم الی مستحقی التقدیم» در اثبات امامت امیرالمومنین است. آثار بسیاری در علم کلام، تفسیر، ملل و نحل، و دیگر علوم به جای گذاشت. بیشتر نوشته‌هایش، شرح آثار گذشتگان از جمله شهید اول بوده است. برخی ا…
سید احمد ادیب پیشاوری
سید احمد ادیب پیشاوری (۱۲۶۰-۱۳۴۹ق/۱۸۴۴-۱۹۳۰م)، فرزند شهاب الدین، از سخن‌سرایان و ادیبان قرن چهاردهم قمری و از شاگردان ملاهادی سبزواری. از حوادث سیاسی زندگی او انقلاب مشروطه و جنگ جهانی اول بود. او انقلاب مشروطه را فتنه‌ای از جانب انگلیس می‌پنداشت و مرثیه‌ای به عربی در سوگ بردار شدن شیخ فضل الله نوری…
محمد بن محمد(ابوالخیر فارسی)
استادان  میرصدرالدین محمد دشتكی شیرازی و میر غیاث الدین منصور دشتكی شناخته‌شده برای منجم، ریاضی دان، ادیب، پزشك و شاعر آثار   آداب السلطنۀ، حل التقویم و... تقی الدین محمد بن محمد (درگذشت بعد از ۹۵۷ ق/۱۵۵۰م) مشهور به اَبوالخِیرِ فارسی، منجّم، ریاضی‌دان، ادیب، پزشك و شاعر شیعی متخلص به فهمی. شاگرد میر …
رضی‌الدین استرآبادی
رضی الدین محمد بن حسن ‌استرابادی (درگذشته پس از ۶۸۸ق‌)، معروف به «فاضل رضی» و «شارح رضی»، و ‌ملقب به «نجم‌الائمه» و «رضی‌الدین»؛ عالم امامی، ادیب و نحوی شیعی قرن هفتم است‌. از آثار وی، شرح «شافیه» ابن حاجب در صرف، معروف به «صرف رضی»؛ شرح «کافیه» ابن حاحب در نحو، معروف به «شرح الکبیر» یا «شرح الرضی»؛ شرح…
ابن هیصم
بارع هروی (د ۵۲۴ق/۱۱۳۰م) که از ادبای هم روزگار ابن هیصم است، او را امام مجدالدین علی بن هیصم خوانده است.[۱] ابن شهر آشوب[۲] و قفطی[۳] نیز او را علی بن هیصم نامیده‌اند، اما یاقوت[۴] نام پدر و نیای او و نسبت «هروی» و لقب صدرالاسلام را بر نام افزوده است. زندگی نامه اطلاع ما از زندگی شخصی، تحصیلات…
ابن شجری
  ابوالسعادات هبة الله بن علی علوی حسنی معروف به ابن شجری (۴۵۰ق - ۲۰ رمضان ۵۴۲ق)، نحوی، لغوی، ادیب و شاعرِ شیعی و نویسنده کتاب الامالی و الحماسة است. نسب او به امام حسن مجتبی (ع) می‌رسد و به همین سبب علوی حسنی نامیده شده است. درباره شهرت یافتن او به ابن شجری اختلاف است. یاقوت حموی[۱] او را از طرف…
سید مرتضی
علی بن حسین بن موسی (۳۵۵-۴۳۶ق)، معروف به سیدِ مرتضی، شریف مرتضی و علم الهدی، فقیه و متکلم امامی و از شخصیت‌های پرنفوذ اجتماعی شیعی. سید مرتضی مانند پدر و همچنین برادرش سید رضی، مدتی نقیب طالبیان بود و در بغداد زندگی می‌کرد و خلفای عباسی و حاکمان آل بویه به وی احترام می‌گذاشتند. وی همچنین مدتی امیر ا…
سید رضی
استادان  شیخ مفید، ابوعلی فارسی، قاضی سیرافی، قاضی عبدالجبار، ابن نباته، عثمان بن جنی موصلی بغدادی، هارون تلعکبری، سهل بن دیباجی شاگردان            سید عبداللّه کبایکی حسینی جرجانی، محمد بن علی حلوانی، سید علی بن بندار بن محمد قاضی هاشمی، ابوبکر نیشابوری، ابوالحسن مهیار دیلمی، ابومنصور محمد بن ابی نصر عکبری …
ابوغالب زراری
احمد بن ‎محمد، معروف به ابوغالب زراری (۲۸۵-۳۶۸ق)، فقیه، محدّث، متکلم، ادیب و شاعر شیعی بوده است. او از عالمان و محدّثان بنام آل اعین و آخرین فرد مشهورِ این خاندان است. در ۳۵۰ق به زیارت کعبه توفیق یافت؛ مدتی در آنجا زیست و به عبادت گذراند. در ۳۶۷ق/۹۷۷م از مکه بازگشت و یک سال پس از آن درگذشت و در کوفه به…
ابن سکیت
اندکی تامل در تاریخ سرخ تشیع برهمگان آشکار می سازد که بسیاری از انسانهای پاک سیرت و والا در مسلخ عشق با شوق وافرسربه تیغ جلاد سپردند و عزت وجاودانگی خریدند. اینان حتی داغ یک آه را برغاصبان مقام عظمای ولایت الهی نهادند ودرخت خونین شیعه را با خون سرخ خود آبیاری کردند. در این مقال زندگانی یکی ازاین «سربدارا…
سید علی خان مدنی
سید صَدرالدین عَلی بن احمد بن محمد مَعصوم حسینی دَشتَکی شیرازی (۱۰۵۲ - ۱۱۱۸ق یا ۱۱۲۰ق)، معروف به سید علی خان مدنی، سید علیخان کبیر، یا ابن معصوم از علمای شیعه قرن دوازدهم هجری. ریاض السالکین در شرح صحیفه سجادیه از آثار مهم اوست. چندین اثر در ادبیات عرب نگاشته است. در دوران عمرش به شهرهای مختلف سفر کرده، …