شیعه و علوم اسلامی

علی بن ابراهیم قمی (۲۳۰ - ۳۰۷؟ق)
محدث ، فقیه ، مفسر۱درقرن های ۳ و ۴ ق ، از یاران امام هادی (ع) . ابوالحسن علی فرزند ابراهیم بن هاشم، عالم شهیر، و اهل قم. او از مشاهیرعلمای شیعی با گرایش قرآن و تفسیر است که دو تن از امامان را درک کرده و تا حدود ۳۰۷ ق زنده بوده است. اگرچه تاریخ تولد و وفات او مشخص نیست، براساس برخی نقلیات تاریخی می توا…
محمد بن مسعود عیاشی ، (- ۳۲۰ ق)
تاریخ نگار ، مفسر ، فقیه ، محدث درقرن ۴ ق . ابو نضر محمد بن مسعود بن محمد، اهل سمرقند، از مروجان احادیث اهل بیت (ع) در سمرقند. منطقۀ سمرقند در آن زمان پیش تر سرزمینی با ساکنان اهل سنت شناخته می شد وغالباً پیرو مذهب حنفی بودند، و این مطلبی است که مقدسی در احسن التقاسیم هم بدان اشاره کرده است (ص ۱۲۷) . درچنین…
ابن بابویه (- ۳۲۹ ق)
فقیه ومفسرومحدث ۱قرن های ۳ و ۴ ق . ابوالحسن علی بن حسین بن موسی بن بابویه ، معروف به ابن بایویه ، اهل قم . ازآخرین عالمان ومشایخ آن عصربود که امکان ارتباط با امام حسن عسکری (ع) را یافته بودند . ابن بابویه ازخاندانی سرشناس واهل علم درقم بود . دورۀ آموزش علوم اولیه را دربین اعضای خاندان بابویه گذراند وسپس …
سید نعمت الله جزایری
فقیه ، مفسر ، محدث میانه رو و مصلح دینی - اجتماعی و از رجال حوزی قرن های ۱۱و ۱۲ ق . سید نعمت الله فرزند عبدالله مصلح دینی - اجتماعی وازرجال خوزی ایرانی . جزایری با درایت وشیوه ای عالمانه ، درپایان کتاب پرشهرت الانوارالنعمانیه ، که آن را در۱۰۸۹ ق تألیف کرده (الانوار ، ج ۱، ص ۳۴۰) ، خود نگاشتی اززندگانی خود …
شیخ محمد کشی (- نیمۀ قرن ۴ ق)
رجالی قرن ۴ ق . ابوعمرو محمد بن عمر بن عبدالعزیز، اهل ماوراء النهر. در منطقۀ ماوراء النهر و سمرقند، عالمان شیعی محفل گسترده ای داشتند که در بخش­ های پیش ازهمین مجموعه با برخی از آن ها مانند محمد بن مسعود عیاشی آشنا شدیم کشی درهمان دیاربالید و علوم اولیۀ اسلامی را فرا گرفت . او را یکی از مهم ترین شاگردا…
ابن داوود قمی (- ۳۶۸ ق)
محدث وفقیه قرن ۴ ق . ابوالحسن محمد بن احمد، از مشایخ حدیث قم در عصر غیبت صغری . از خاندانی اهل علم برخاست و برخی از اعضای خاندان او از مشایخ و بزرگان قم بودند .پدر او ، احمد ، از محدثان بنام و از حلقه های مهم انتقال حدیث آن دیاربود و مخصوصاً با زنجیرۀ سندی فرزندش نام او در بسیاری از روایات شیعی مشاهده م…
ابن قولویه محدث شیعه
محدث ، فقیه ، مورخ ۱درقرن ۴ ق .  ابوالقاسم جعفرین محمد ، معروف بن ابن قولویه  ، اهل قم .درخانواده ای اهل دانش پرورش یافت وپدرش یکی ازروات حدیث شیعه درآن دیاربود و بیش ترین تأثیررا درفرزندش ، جعفر ، نهاد .این قولویه به سبب حضورش دراین خانواده بود که توانست محضربسیاری ازبزرگان را درک کند وطبقۀ رجالی خود را…
شیخ نعمانی
محدث و مفسر و متکلم قرن ۴ ق . ابوعبدالله محمد بن جعفر کاتب نعمانی .انتساب وی به نعمانی به سبب خاستگاه او، شهرنعمانیۀ عراق در میانۀ واسط و بغداد است (خوانساری ، ج ۶ ص ۱۲۷) . به رغم جایگاه بسیاروالا وارزشمند او در تاریخ تشیع ، که بدان پرداخته خواهد شد ، اززندگانی او اطلاع چندانی دردست نداریم واندک اطل…
شیخ صدوق (قم ۳۰۶ - ری ۳۸۱ق)
تاریخ نگار ، فقیه ، مفسر ، محدث بزرگ ۱درقرن ۴ ق . عمادالدین محمد بن علی بن حسین بن بابویه ، معروف به شیخ صدوق وابن بابویه ، اهل قم . درطول حیات علمی خود مخصوصاً با مسافرت های بسیار به سر زمین های مختلف امکان یافت تا درعلوم ومعارف دینی درمحافل شیعی وسنی سرآمد شود .شیخ صدوق ، که درخانواده ای اهل علم م…
تلعکبری (- ۳۸۵)
محدث قرن ۴ ق . ابومحمد هارون بن موسی، اهل بغداد. اگرچه از زندگانی تلعکبری اطلاعات چندانی در دست نیست، به سبب اهمیت وی درسلسلۀ روایات شیعی ، ناگزیرباید براساس داده های منابع مبتنی بر تاریخ دانش اندوزی نزد استادان مختلف به آگاهی هایی در بارۀ او دست یافت .نخست باید گفت که انتساب او به تلعکبری به سبب خ…
امام على علیه السلام پایه گذار علوم قرآنى
 درباره علوم قرآنى تعریف هاى گوناگونى ارائه شده است، زرقانى دراین باره مى نویسد: (علوم قرآنى، دانشهاى مربوط به قرآن کریم است از جنبه نزول، ترتیب، کتابت، قرائت، تفسیر، اعجاز، ناسخ و منسوخ و رفع شبهه ازاین کتاب الهى و علوم مانند آن. موضوع علوم قرآنى، قرآن کریم است.)۱ دکتر صبحى صالح نیز در تعریفى نزدیک …
ابن نوح سیرافی
عالم رجالی ومحدث قرن های ۴ و ۵ ق ابوالعباس احمد بن علی .بنابرانتساب او به سیراف، شاید خاستگاه اصلی او سیراف از شهرهای فارس بوده باشد. با توجه به تاریخ دیدارابن نوح سیرافی با برخی از استادان بصری آن قرن هم چون ابوعبدالله محمد بن احمد صفوانی در۳۵۲ ق و هم چنین مکاتبه ای با حسین بن علی بزوفری در آن سال ، که …
حسن بن محمد طوسی
حسن بن محمد بن حسن طوسی (درگذشته بعد از ۵۱۱ق/۱۱۱۷م) معروف به ابوعلی طوسی یا مفید ثانی فرزند شیخ طوسی، فقیه، محدث و یکی از مهم‌ترین حلقه‌های واسطه در سلسلۀ اسانید شیعه می باشد. نسب و تحصیلات تاریخ دقیق تولد و وفات او روشن نیست، اما با توجه به اینکه وی در حدود ۴۵۵ق از شیخ طوسی اجازۀ روایت دریافت د…
شیخ منتجب الدین رازی (۵۰۴ - پس از۵۸۸ ق)
محدث قرن ۶ ق ابوالحسن علی بن عبیدالله بن حسین بن حسین بن بابویۀ قمی ، اهل ری . او از نوادگان حسین بن علی بن بابویه، برادرشیخ صدوق، بود. در خاندانی مشهور و اهل علم متولد شد و از محضر بزرگان آن خانواده مانند نیایش، عبیدالله، بهره ها برد و علوم پایۀ و اولیۀ اسلامی را فراگرفت. در میان استادان او افرادی مان…
ابن طاووس (۵۸۹ - ۶۶۴ق)
تاریخ نگار ، محدث فقیه ۱دردوران حکومت ایلخانان رضی الدین ابوالقاسم علی بن موسی .خاستگاه حلی داشت و پدرش، موسی، داماد فقیه مشهور، ورام بن ابی فراس، مؤلف کتاب تنبیه الخاطر معروف به مجموعۀ ورام، است. جعفر بن محمد، پدر موسی وجد رضی الدین، هم دختر زادۀ شیخ طوسی بود. همین کفایت می کند تا مشخص شود که خاندان اوازو…
احمد بن فهد حلی ابن فهد حلی مرقد ابن فهد
جمال الدین احمد بن شمس الدین محمد بن فَهْد حِلّی اَسَدی(۷۵۷-۸۴۱ق)، از فقیهان و محدّثان امامی که شـهـرت او بیشتر در اخلاق، دعا و سیر و سلوک است. اثر مشهور او در این زمینه، کتاب عده الداعی و نجاح الساعی است که به دعا و آداب و مسائل مربوط به آن می‌پردازد. این کتاب، با عنوان «آیین بندگی و نیایش» و «آداب را…